13. Anglia w I poł. XIX wieku
LEKCJA NR 13. WIELKA BRYTANIA W I POŁOWIE XX WIEKU
Anglia jako pierwsze państwo europejskie przeszła rewolucję burżuazyjną już w XVII wieku. Na przełomie XVII i XVIII wieku dokonała się tam druga rewolucja – przemysłowa czyli zamiana manufaktur w małe zakłady przemysłowe po wynalezieniu maszyny parowej. Te zakłady przekształciły się w duże fabryki, wzrosło uprzemysłowienie kraju.
Z tym wiązały się zmiany społeczne i polityczne. W parlamencie angielskim pod koniec XVIII wieku wykształciły się dwa stronnictwa polityczne ( koterie arystokratyczne). Wigowie wywodzili się z bogatego mieszczaństwa, pragnęli ograniczyć władzę króla. Torysi - koteria arystokratyczna byli zwolennikami silnej władzy monarchy. W parlamencie premierem zostawał przedstawiciel stronnictwa które zdobył więcej mandatów poselskich- nie musiał uzyskać votum zaufania od większości parlamentarnej. W 1834r. torysi przekształcili się w Partię Konserwatywną- pierwsza partia w Europie. W 1848r. Wigowie utworzyli Partię Liberalną.
Wigowie i torysi
W Anglii pełnia władzy ustawodawczej była w rękach parlamentu , wobec króla panowała zasada :" król panuje, ale nie rządzi". Pod wpływem rozwoju przemysłu w Anglii powstały nowe okręgi przemysłowe, niestety nie miały one żadnego przedstawicielstwa w parlamencie- tym samym burżuazja przemysłowa była pozbawiona wpływu na władzę.
Obrady angielskiej Izby Gmin w XIX wieku
Od roku 1714r. na tronie angielskim zasiadła dynastia hanowerska w osobie Jerzego I ( był Niemcem, nie znał nawet angielskiego). W ten sposób Anglia od 1714 do 1837r. była połączona unią personalną z Hanowerem. Następni władcy byli wychowywani w kulcie kultury niemieckiej. Języka angielskiego uczyli się jak języka obcego, żenili się z księżniczkami niemieckimi. W 1760r. na tron zasiadł Jerzy III chory na rzadką chorobę metaboliczną-porfirię, która powodowała okresowe napady szaleństwa. Wtedy to regencję sprawowała Rada Królewska. Na początku XIX wieku, regentem został jeden z 4 synów Jerzego III- książę Jerzy. Po śmierci ojca w 1820r. został królem. Jerzy IV panował do 1830r. Był konserwatystą, popierał torysów, więc w parlamencie była ich większość. Jerzy IV wewnętrznie prowadził politykę zachowawczą, ale zewnętrznie był bardzo postępowy. Popierał powstanie greckie, w 1825r. Anglia jako pierwsze państwo europejskie uznała niepodległość Meksyku, Peru, Kolumbii. Król popierał rewolucję lipcową we Francji, opowiedział się po stronie Belgów walczących o niepodległość. W polityce wewnętrznej król stanowczo sprzeciwił się jednak zmianie systemu wyborczego tzn. skasowania „zgniłych okręgów wyborczych”(gdzie np. 40 osób wybierało 10 posłów do parlamentu) i nadaniu prawa wyborczego okręgom przemysłowym, które liczyły milion mieszkańców, a nie wybierały żadnego posła. Jednocześnie sprzeciwiał się przyznaniu praw katolikom, dopiero w 1829r. rząd lorda Russela, bez zważania na opinię króla, zrównał w prawach katolików z anglikanami. W 1830r. Jerzy IV zmarł, królem został jego brat panujący jako Wilhelm IV. Nie posiadał on potomstwa, dlatego Parlament wydał oficjalną ustawę, w której jego bratanica Wiktoria, została następczynią tronu. Wybory do parlamentu w 1832r. odbyły się w atmosferze rewolucyjnej, bo z Francji zaczęły napływać wieści o rewolucji lipcowej, potem o sierpniowej belgijskiej - to spowodowało że po raz pierwszy od 10 lat większość w parlamencie zdobyli wigowie. Premierem został wig- lord Charles Grey. Wigowie rozpoczęli przygotowania do wprowadzenia reformy prawa wyborczego 7 czerwca 1832r. została wydana reforma wyborcza tzw. " Bill 7 czerwca ". Reforma ta tworzyła nowe okręgi wyborcze w okręgach przemysłowych, które do tej pory nie wybierały żadnych posłów. Zwiększono ich ilość z 80 do 450. Obniżono cenzus majątkowy do 10 tys. funtów szterlingów płaconego podatku lub czynszu w miastach. Nie przeprowadzono jednak wyczekiwanego przez wszystkich powszechnego prawa wyborczego dla mężczyzn. Liczba wyborców zwiększyła się do prawie 500 tyś. Niezadowolenie wywołane tym faktem spowodowało, że narodził się w Anglii pierwszy powszechny ruch robotniczy. Związani dotychczas z wigami robotnicy odłączyli się tworząc ogólnokrajowy związek zawodowy. Ruch ten narodził się w przemysłowych okręgach płn. Anglii. Przewodził mu Irlandczyk Feargus O'Connor. W 1833r. ruch ten ogarnął całą Anglię. Przewodziło mu 2 liderów: Feargus O'Connor i William Lovett. W 1836r. Lovett utworzył Londyńskie Stowarzyszenie Robotników, które reprezentowało tzw. frakcję moralną, czyli przekonania, że zmiany w państwie mogą się dokonać systemem ewolucyjnych reform. Lovett wraz z innymi napisał Kartę Ludu - "The People's Charter ". Od słowa "charter " ruch otrzyma nazwę - czartyzm . Postulaty "Karty Ludu":
- powszechne prawo wyborcze
- tajne wybory
- zniesienie cenzusu majątkowego dla posłów Izby Gmin
- wprowadzenie diet poselskich dla ubogich posłów
- żądanie corocznych wyborów do parlamentu
- referendum w każdej sprawie o wadze państwowej
Karta została przekazana parlamentowi w 1838r. i została odrzucona.
W 1837r. na tronie zasiadła królowa Wiktoria, która w 1841r. poślubiła swojego kuzyna księcia Alberta z dynastii sasko- koburskiej.
Królowa Wiktoria w 1837r. Książę Albert Koburg- mąż Wiktorii
W 1846 r. w Anglii zniesiono ustawy zbożowe wprowadzone w 1815r., a które zakazywały sprowadzania zboża z zagranicy. Ustawy te powodowały, że ceny zboża w Anglii były bardzo wysokie. Ich zniesienia domagali się kapitaliści, bo uważali, że w ten sposób będą mogli mniej płacić robotnikom. W 1848 r. w Europie wybuchła Wiosna Ludów. To wydarzenie uaktywniło czartystów. Złożyli oni w parlamencie drugą Kartę Praw, która po kilku miesiącach została odrzucona. Doprowadziło to do upadku ruchu czartystów.