14. Socjalizm utopijny
LEKCJA NR 14. POCZĄTKI SOCJALIZMU. SOCJALIZM UTOPIJNY
Proletariat to nową klasą społeczną, która zaczęła się kształtować w Anglii w II poł. XVIII w. Kraj ten najszybciej i w najpełniejszy sposób przeszedł pierwszą fazę rewolucji przemysłowej. Proletariat to nazwa wywodząca się z języka łacińskiego. W starożytnym Rzymie proletariatem nazywano najuboższą warstwę społeczną, która najczęściej pasożytniczo żyła na koszt państwa. Nazwa proletariat w starożytności była pogardliwym określeniem tych, którzy dawali państwu tylko i wyłącznie dzieci, i nic więcej( od słowa „proles”- potomstwo, latorośl). Pod koniec XVIII wieku tak zaczęto nazywać biedotę miejską zatrudnianą do pracy za grosze w fabrykach. Rekrutowali się oni spośród zubożałych rolników bądź też z pracowników upadających warsztatów rzemieślniczych i manufaktur.
Proletariat w XIX wieku
Warunki życia robotników były bardzo złe. Właściciela fabryk kazali im pracować od wschodu do zachodu słońca za bardzo niskie wynagrodzenie. Brak było jakiejkolwiek opieki socjalnej, nieprzestrzegano również zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W obronie proletariatu stanęli socjaliści, słowo socjalizm zrodziło się w czasie rewolucji francuskiej, na początku oznaczało tych, którzy dążyli do zniesienia nierówności społecznych. Od lat 20 – tych XIX wieku tym mianem określano ludzi, którzy zajmowali się sprawami proletariatu.
Socjalizm miał wiele nurtów. Pierwszy jaki powstał to socjalizm utopijny. Pojęcie socjalizm utopijny to wspólne miano, którym w historii myśli społeczno-ekonomicznej objęto pojawiające się na przestrzeni wieków teorie ekonomiczne i społeczne podejmujące krytykę istniejących, krzywdzących - zdaniem ich twórców - część społeczeństwa stosunków ekonomicznych, a także propagujące ideę równości i sprawiedliwości społecznej. Za główną przyczynę nierówności ekonomicznej i społecznej przedstawiciele socjalizmu utopijnego uznawali prywatną własność czynników wytwórczych, czasem także pieniądz. Ich koncepcje idealnego społeczeństwa opierały się na zasadach wspólnej własności, społecznego wytwarzania i społecznej konsumpcji. Praktyczna realizacja tych idei miała nastąpić na drodze stopniowej przebudowy społeczeństwa, przez przekonanie go, zwłaszcza właścicieli majątków, do doskonałości socjalizmu utopijnego. Chcieli zastąpić tradycyjny układ pracodawca – robotnik wymyślonymi przez siebie dobrowolnymi zrzeszeniami produkcyjnymi. . Nazwa pochodzi od Marksa, który uważał, że ich idee są niemożliwe do zrealizowania. Socjaliści utopijni sami siebie nazywali socjalistami eksperymentalno – filantropijnymi, ponieważ twierdzili, że tak naprawdę, to wystarczy zorganizować jedną wzorcową gminę socjalistyczną, po to, by inne państwa natychmiast poszły w ślad tej gminy, by cały świat przeszedł na socjalizm.
Najważniejsi socjaliści utopijni to:
Claude-Henri Saint-Simon –(ur.1760-zm.1825), swoje poglądy zawarł w takich dziełach jak „ System przemysłowy” i „ Nowy chrystianizm”. Dzielił społeczeństwo na trutnie ( czerpią korzyści z pracy innych, klasy rządzące, skazane na wymarcie ) i pszczoły ( robotnicy ).Wobec chaosu, wywołanego przez rewolucję, starał się opracować koncepcję według której, można byłoby przebudować społeczeństwo, bez niszczenia go i anarchii. Uważa się go za twórcę socjalizmu utopijnego i pierwszego w historii socjalistę.
Robert Owen – (ur.1771- zm.1858) angielski przemysłowiec, który uważał, że wszystkie środki produkcji powinny być wspólną własnością pracodawcy i pracowników, ponieważ w Anglii takiego eksperymentu nie można było przeprowadzić, więc sprzedał swój majątek i wyjechał do USA tam kupił fabrykę i założył osadę robotniczą, którą nazwał Nowa Harmonia, gdzie wprowadził w życie swoje teorie, zakończyło się to tak jak było do przewidzenia, jego majątek został rozkradziony i Owen zbankrutował. Uważa się go za prekursora ruchu spółdzielczego.
Pierre Proudhon – (ur. 1809-zm.1865), był anarchistą, uważał, że jeżeli jednego dnia zabije się wszystkich przedstawicieli władzy i wszelkich królów na ziemi to wtedy będzie można od razu, od tzw. godziny zero wprowadzić socjalizm. W 1840r. wydał broszurę zatytułowaną: Czym jest własność, w której dowodził, że wszelka własność pochodzi z kradzieży, wykorzystywanie pracy innych do bogacenia się też uważał za kradzież.
Karol Fourier – ( ur.1772r.- zm 1837r.) chciał tworzyć falanstery, czyli gminy robotnicze, gdzie około 1620 robotników i robotnic żyło by w jednym potężnym gmachu i każdy sam wytwarzał by wszystko, co potrzebne jest do życia. Niepotrzebne były by pieniądze i żadna hierarchia społeczna, czy nawet żadna władza, bo każdy zajmował, by się wszystkim, a gminy te były by przez to samowystarczalne. Ponieważ nie byłoby by pieniędzy to zanikłaby także przestępczość.
Encyklopedia PWN ↑