16. Wiosna Ludów w monarchii habsburskiej

LEKCJA NR 15. WIOSNA LUDÓW W MONARCHII HABSBURSKIEJ

O ile we Francji Wiosna Ludów miała charakter społeczny, czyli było to wystąpienie jednej klasy społecznej przeciw drugiej, to w Monarchii Habsburskiej miała ona podwójny aspekt : rewolucyjny i narodowo - wyzwoleńczy w takich częściach jak: Węgry, Galicja, Czechy oraz Włochy. Kiedy wybuchła Wiosna Ludów w Cesarstwie Austriackim rządził upośledzony umysłowo Ferdynand I, kanclerzem był książę Klemens Metternich, który realizował politykę konserwatyzmu.

WIOSNA LUDÓW W CZECHACH

11 marca 1848r. Czesi zaczęli domagać się przywrócenia sejmu czeskiego, który nie obradował od XVI wieku, a także odtworzenia Korony św. Wacława czyli Czech, Moraw, Słowacji i Śląska. Zapowiedziano także walkę o odrodzenie polityczne i kulturowe Słowian, dlatego zwołano Kongres Słowiański do Pragi.

Rewolucja w Pradze

Pierwszy Kongres Słowiański rozpoczął swoje obrady 2 czerwca 1848r. Do Pragi przybyły reprezentacje wszystkich narodów słowiańskich. Debatowano tam na temat kulturalnego i politycznego odrodzenia Słowian. Obradowano w III sekcjach:

- słowiańsko - czeskiej

- rusko - polskiej

- jugosłowiańskiej - przedstawiciele Słowian południowych.

Na kongresie doszło do sporu, jaką koncepcje wybrać by odrodzić Słowian. Jedni uważali, że Słowianie powinni odrodzić się pod berłem Habsburgów. Ten pomysł nazywano austroslawizmem. Inni twierdzili, że pod berłem rosyjskich Romanowów. Rosja była jednym niepodległym państwem słowiańskim, a w dodatku imperium, tą koncepcję nazwano panslawizmem. Kongres zakończył swe obrady 12 czerwca. Jego uczestnicy postanowili zorganizować pokojową procesję ulicami Pragi. Zostali jednak zaatakowani przez gen. Alfreda von Windischgrätza. To stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu w Pradze powstania, które jednak po kilku dniach zostało stłumione również przez Windischgrätza. Była to pierwsza wielka porażka rewolucji.

WIOSNA LUDÓW W AUSTRII

Pod wpływem tego, co działo się w Czechach i we Francji 13 marca I848r. zaczęły się rozruchy w Wiedniu (I Powstanie Wiedeńskie). Całe miasto zostało pokryte barykadami. Uczestnikami powstania byli głównie studenci, którzy domagali się ustąpienia księcia Klemensa Metternicha ze stanowiska kanclerza. Po 3 dniach walk Metternich otrzymał dymisję i wyjechał z Wiednia. Cesarz Ferdynand I zgodził się na powołanie Gwardii Narodowej oraz przyrzekł oktrojować (nadać) konstytucję. Te ustępstwa cesarza spowodowały, że I powstanie zakończyło się. Tymczasem w Wiedniu 25 kwietnia 1848r. cesarz Ferdynand I oktrojował konstytucję (z jęz. fran. oktroyé — nadawać). W tej konstytucji nie było, wbrew oczekiwaniom, powszechnego prawa wyborczego. Po nadaniu konstytucji, cesarz rozwiązał Gwardię Narodową. Te dwie sprawy stały się bezpośrednią przyczyną wybuchu 9 maja II powstania wiedeńskiego. Przerażony cesarz przywrócił Gwardię Narodową, zgodził się też wprowadzić powszechne prawo wyborcze. Trzecie powstanie w Wiedniu wybuchło, kiedy mieszkańcy Wiednia dowiedzieli się o cesarskim rozkazie wymarszu armii austriackiej na Węgry, po to by stłumić tam Wiosnę Ludów. Powstanie rozpoczęło się w październiku 1848r. Dlatego cesarz powstrzymał armię i najpierw rozkazał jej by stłumiła powstanie wiedeńskie. Dowódcą obrony Wiednia został mianowanym Polak Józef Bem.

Józef Bem

Przerażony wybuchem powstania cesarz uciekł do Ołomuńca, gdzie czekał na rozwój wypadków. 30 października 1848r. Wiedeń został zdobyty przez wojska rządowe, represjami stłumiono powstanie, cesarz wrócił i nakazał by parlament wiedeński przeniósł się do miasteczka Kromieryż na Morawach, w ten sposób odcięto kontakt parlamentu ze społeczeństwem. Po stłumieniu powstania kręgi dworskie uznały, że cesarz Ferdynand I stosował wobec rewolucjonistów zbyt ugodową politykę, dlatego w grudniu 1848r. Ferdynand I został zmuszony do abdykacji i cesarzem został jego 18 - letni bratanek Franciszek Józef I, który panował do 1916r. Jego żoną była księżniczka bawarska Elżbieta słynna Sisi.

Franciszek Józef I i Elżbieta Bawarska

WIOSNA LUDÓW NA WĘGRZECH

Węgrzy już w listopadzie 1847r. powołali parlament do Preszburgu(Bratysława), który po wybuchu rewolucji uchwalił zniesienie pańszczyzny i poddaństwa osobistego chłopów, dziesięciny na rzecz Kościoła, wprowadził powszechny podatek, tolerancję religijną i równość wszystkich wobec prawa. Węgry miały mieć własny rząd. Nie przyznano jednak praw narodowych węgierskim mniejszością. Parlament w Preszburgu wysłał do cesarza delegację żeby go powiadomić o poczynionych zmianach. 15 marca doszło do wybuchu rewolucji w Budapeszcie, do czego bardzo przyczyniła się deklamacja narodowego poematu przez młodego węgierskiego poetę Sándora Petőfi.

Deklamacja Narodowego Poematu

Podstawowym błędem Węgrów było to, że nie przyznali praw węgierskim mniejszością narodowym: Chorwatom, Słoweńcom, Siedmiogrodzianom, Rumunom. Ban (namiestnik) Chorwacji Josip Jelaćić zwołał do Zagrzebia chorwacki parlament, na który zaproszono przedstawicieli innych węgierskich mniejszości narodowych, tam ustalono, że nie poddadzą się madziaryzacji i będą walczyć. W czerwcu 1848r. Jelaćić pojechał do Wiednia, by prosić cesarza o pomoc. Ferdynand I nie chciał jednak drażnić Węgrów, dlatego zakazał Jelićićowi jakichkolwiek działań. Dopiero kiedy autorytet cesarza wzmocnił się zwycięstwem nad Wiosną Ludów w Czechach, w Galicji i Królestwie Lombardzko- Weneckim, postanowił rozprawić się z Węgrami wydał rozkaz by na Węgry wyruszyła armia dowodzona przez Jelaćića i Windischgrätza.

Dopiero po stłumieniu trzeciego powstania wiedeńskiego armia austriacka wyruszyła na Węgry.

W grudniu zdobyto Budapeszt. Węgierskim dyktatorem ogłosił się Lajos Kossuth.

Lajos Kossuth z Polakami, którzy walczyli w Wiośnie Ludów na Węgrzech

Na początku 1849r. Węgrom udało się odzyskać Budapeszt, ale na krótko. W kwietniu I849r. węgierski parlament oficjalnie zdetronizował Habsburgów, co car Mikołaj I uznał za naruszenie zasad Kongresu Wiedeńskiego i wysłał na Węgry 100 000 armię, którą dowodził Iwan Paskiewicz. Ta armia miała wspomagać Habsburgów przy tłumieniu powstania węgierskiego. W lipcu I849r. rząd węgierski wydał ustawę o przyznaniu praw narodowych wszystkim węgierskim mniejszością, ale było już za późno, wszystkie mniejszości poparły Habsburgów. 9 sierpnia 1849r. wojska węgierskie przegrały ostatnią bitwę pod Villagos. 13 sierpnia 1849r. rząd węgierski skapitulował. Zaczął się okres represji, który będzie trwał długo po powstaniu.

Kapitulacja węgierskiej armii pod Vilagos

WIOSNA LUDÓW W KRÓLESTWIE LOMBARDZKO- WENECKIM

Królestwo Lombardzko- Weneckie utworzone zostało na Kongresie Wiedeńskim. Zostało połączone unią personalną z Cesarstwem Austriackim. W marcu 1848r. doszło do rewolucyjnych wystąpień, przeciwko austriackiemu panowaniu w Wenecji i w Mediolanie. W Wenecji powstaniu przewodził adwokat Daniel Manin, który od kilkunastu lat był znany ze swojego anty-habsburskiego nastawienia, kilkakrotnie siedział za to w więzieniu. W Wenecji proklamowano Republikę św. Marka.

Proklamacja Republiki Weneckiej przez Daniela Manina

Marszałek Johann Radetzky, dowódca wojsk austriackich na terenie Królestwa Lombardzko-Weneckiego nie mogąc się doczekać żadnych dyrektyw ze strony cesarza Ferdynanda I, zdecydował się wycofać wojska austriackie z miast Królestwa Lombardzko- Weneckiego i oczekiwać rozkazów. Dopiero w połowie lipca I848r. Ferdynand wydał rozkaz stłumienia rewolucji. W obronie rewolucjonistów stanął król Sardynii Karol Albert, który chciał wykorzystać Wiosnę Ludów, by usunąć Habsburgów z Półwyspu Apenińskiego i zjednoczyć Italię wokół królestwa Sardynii. Wojska sardyńskie, wśród których byli ochotnicy z całych Włoch i słynne oddziały „Czerwonych Koszul", dowodzone przez Józefa Garibaldiego, wkroczyły do Królestwa Lombardzko - Weneckiego i 23-27 lipca 1848r. doszło do bitwy pod Custozzą. Austriacy bitwę wygrali, na skutek nieudolnego dowodzenia Karola Alberta. Radetzky przystąpił do likwidowania Republiki św. Marka i represji.

Bitwa pod Custozzą, lipiec 1848r.

WIOSNA LUDÓW WE WŁOSZECH

Wiosna Ludów zaczęła się właśnie w Italii, konkretnie w Palermo na Sycylii, 12 stycznia 1848r. doszło tam do rozruchów głodowych, które zostało krwawe stłumione przez wojska królewskie. Nie udało się jednak stłumić wystąpień w Neapolu.

Symboliczny rysunek przedstawiający wygnanie Burbonów z Sycylii

W marcu 1848r. doszło do wybuchu rewolucji w Rzymie. Od 1846r. papieżem był Pius IX, który gdy objął władzę, przystąpił do liberalnych reform. Wprowadził amnestię dla więźniów politycznych, utworzył rządu, złagodził cenzurę prewencyjną. Mimo liberalnych zapowiedzi szybko okazało się że, wbrew nadziejom Rzymian, papież na pewno nie zamierza zrezygnować ze świeckiej władzy w państwie kościelnym. To było powodem wybuchu rewolucji w 1848r.

Papież Pius IX

Papież uciekł do Gaety na terenie Królestwa Obojga Sycylii. Tam wyczekiwał dalszego rozwoju wypadków. W Rzymie utworzono republikę na czele której stanął Garibaldi i Mazzini.

Wjazd Garibaldiego do Rzymu w 1848r.

Wiosną 1849r. Karol Albert postanowił podjąć drugą próbę pozbycia się Habsburgów z Italii. Jego wojska wkroczyły do Królestwa Lombardzko– Weneckiego i 23 marca 1849r. zostały pobite przez Radetzky’ego, w bitwie pod Novarą. Klęska wojsk sardyńskich była spowodowana ponownie złym dowodzeniem Karola Alberta, którego przezywano od tego czasu Królem-Wahadło, bo dowodził tak jakby się nie mógł się zdecydować, nawet w czasie bitwy, czy ma popierać rewolucję czy nie. Klęska pod Novarą to klęska całej Wiosny Ludów we Włoszech.

Bitwa pod Novarą

Papież Pius IX poprosił prezydenta Francji o pomoc, przy przywracaniu porządku w Rzymie. Napoleon wyraził zgodę, przysłał do Rzymu oddział żołnierzy, dowodzony przez gen. Charles Oudinet, który zlikwidował rewolucję w Państwie Kościelnym. Papież wrócił do Rzymu. Oddział francuski rezydował w Wiecznym Mieście do 1870 r.

Wojska francuskie w Rzymie w 1849r.

W ten sposób Wiosna Ludów, w całej monarchii habsburskiej oraz w całej Italii, zakończyła się klęską. Franciszek Józef I wiosną 1849r. wydał nową konstytucję, która wzmocniła absolutyzm chociaż powoływała w Austrii parlament, ale i ta konstytucja została odwołana w 1851r. i przywrócono pełny absolutyzm.