18. II Cesarstwo Francuskie

LEKCJA NR 18. II CESARSTWO FRANCUSKIE

2 grudnia 1852r. Ludwik Napoleon Bonaparte koronował się na cesarza Napoleona III. Mimo, że nawiązywał do liberalnych tradycji, w rzeczywistości rządził w sposób autorytarny. Istniało Zgromadzenie Narodowe, ale ordynacja wyborcza była tak skonstruowana, że zasiadali w nim tylko posłowie bonapartyści. Wszechwładzę Napoleona zwiększyła ustawa z 1853r., która dawała mu możliwość swobodnego dysponowania finansami państwa bez uzyskiwania zgody ministra finansów czy parlamentu.

Napoleon III w stroju koronacyjnym Czterech Napoleonów

W 1853r. Napoleon podjął decyzję przebudowy Paryża, która trwała do 1869r.. Kierował nią baron Georges Haussmann. Pochłonęła ona wielką sumę pieniędzy, przy czym dokonano wielu malwersacji finansowych, za które winę ponosił także sam Napoleon III. Dodatkowo wyburzono bezcenne, z punktu widzenia artystycznego, średniowieczne centrum Paryża. Na tym miejscu powstały szerokie bulwary – aby uniemożliwić budowę barykad.

Plac de Gaulle’a z bulwarami Haussmanna

Napoleon III bardzo dbał o poprawę autorytetu Francji na arenie międzynarodowej. Dlatego w 1855r. zorganizował światową wystawę przemysłowo-techniczną. W 1863r. we Francji zaczął się kryzys gospodarczy wywołany nadmiernymi inwestycjami, malwersacjami finansowymi i wojnami. W celu złagodzenia napięcia wywołanego kryzysem, Napoleon zniósł w 1864r. prawo Le Chapeliera (ustanowione w 1794r.), w którym zakazywano robotnikom strajków i zrzeszania się. Nie dało to efektów. Demonstracji było coraz więcej. W prasie pojawiły się artykuły, w których żądano, by Napoleon abdykował, i aby przywrócono republikę. Orędownikiem tych poglądów był młody dziennikarz – Wiktor Noir, który został w styczniu 1870r. zamordowany, przez bratanka Napoleona III – Hieronima Bonaparte. Napoleon aby wzmocnić swoją władzę zorganizował plebiscyt: czy obywatele popierają jego politykę. Plebiscyt w części był sfałszowany, dlatego przyniósł Napoleonowi zwycięstwo.

POLITYKA ZAGRANICZNA

Napoleon objął władzę we Francji pod hasłem, że nie wciągnie Francji w żadną wojnę. Chciał do siebie przekonać tych, którzy obawiali się, że II Cesarstwo będzie dążyło do odzyskania pozycji hegemona z czasów Napoleona I. Obietnice okazały się nieprawdziwe. Francja w 1854r. roku zaangażowała się czynnie w obronę Turcji przeciw Rosji. Wojna Krymska umocniła pozycję Francji na arenie międzynarodowej. Napoleon zaczął być uważany za arbitra w stosunkach międzynarodowych. Drugą palącą sprawą w Europie była kwestia Włoch. Włosi pragnęli zjednoczenia nie mieli jednak dość sił by przeciwstawić się Habsburgom. Było także rzeczą wiadomą że żadne wielki mocarstwo nie okaże pomocy w walce z Austrią. W 1858r. włoski anarchista Felice Orsini dokonał zamachu na Napoleona III, chcąc w ten sposób zemścić się za to, że zdradził sprawę karbonariuszy( w młodości Ludwik Napoleon Bonaparte był karbonariuszem) oraz, aby zwrócić uwagę opinii międzynarodowej na to co dzieje się we Włoszech. Orsini został schwytany, wytyczono mu proces.

Zamach Orsiniego na Napoleona III 1958r.

Napoleon uznał, że jest to świetna okazja aby przekonać francuską opinię publiczną, że Francja powinna interweniować we Włoszech. Ponieważ Orsini cieszył się sympatią, w prasie zaczęły pojawiać się artykuły w których namawiano Napoleona do interwencji w Włoszech. W lipcu 1858r. doszło do tajnego spotkania między Cavourem a Napoleonem III w Plombieres. Napoleon przyrzekł, że jeżeli Austria wypowie wojnę Sardynii to wtedy Francja wypowie wojnę Austrii. Cavour po tej umowie zaczął prowokować Austrię do wystąpienia. Austriacki rząd wysłał do Królestwa Sardynii ultimatum, w którym groził wojną jeżeli Królestwo Sardynii nie rozbroi się. Został ono odrzucone. Austria wypowiedziała wojnę. W czerwcu 1859r. wojska francuskie wspomagające oddziały sardyńskie dowodzone przez Napoleona III wkroczyły na teren Królestwa Lombardzko – Weneckiego. 4 czerwca 1859r. doszło do bitwy pod Magentą, a 24 czerwca 1859r. pod Solferino. Wojskami austriackimi dowodził Franciszek Józef I, a francusko- sardyńskimi Napoleon III. Obie bitwy zakończyły się klęską Austrii.

Napoleon III na pobojowisku pod Solferino, litografia z epoki

Szczególnie bitwa pod Solferino, okazała się tak krwawa, że szwajcarski obywatel Henri Dunant wpadł na pomysł zorganizowania międzynarodowego stowarzyszenia, które miało by pomóc ofiarom wojny, niezależnie od narodowości, rasy, religii.

Henri Dunant

Tak 29 października 1863r. powstał Czerwony Krzyż – odpowiednikiem w krajach islamu jest Czerwony Półksiężyc, a w Izraelu Czerwona Gwiazda Dawida.

Po tych dwóch klęskach Austria poprosiła o rozejm. Zawieszenie broni zostało podpisane w Villafranca. 10 listopad 1859r. został podpisany pokój w Zurychu. Na mocy którego Austria przekazywała Francji Królestwo Lombardzko-Weneckiego bez Wenecji. Francuzi przekazali Lombardię Królestwu Sardynii w zamian za Sabaudię i Niceę. W ten sposób Francja rozszerzyła swoje terytorium i skorzystała na zjednoczeniu Włoch. To drugie zwycięstwo upewniło Napoleona III, że wojennymi talentami dorównuje wujowi Napoleonowi I.

Sabaudia i Nicea- nabytki terytorialne Francji po 1859r.

Na początku lat 60 Napoleon III postanowił wtrącić się w sprawy Meksyku. W 1861r. prezydentem Meksyku został Benito Juarez, który na dwa lata zamroził wszystkie aktywa państw europejskich bankach meksykańskich. To doprowadził do francuskiej interwencji w Meksyku. Wymusiła ją na Napoleonie III wielka finansjera francuska, która obawiała się, że straci to co zainwestowała w Meksyku. Aby nadać tej interwencji pozory legalizmu grupa meksykańskich arystokratów ogłosiła cesarzem Meksyku arcyksięcia Maksymiliana Habsburga rodzonego brata Franciszka Józefa I, który był skłócony z Habsburgami.

Delegacja meksykańska przed Maksymilianem Habsburgiem

Do 1862r. w Meksyku, popłynął francuski korpus ekspedycyjny dowodzony przez Achillesa Bazaine’a. W Meksyku doszło do wojny domowej, w której tak naprawdę interwenci nie mieli szans, bo zwolennicy Juareza walczyli w sposób partyzancki. W 1865r. zakończyła się wojna secesyjna. Rząd USA wystosował do Napoleona III ultimatum grożąc wojną w Meksyku, jeśli Francja nie wycofa stamtąd swoich wojsk. Napoleon miał już dosyć awantury meksykańskiej( tak powszechnie prasa nazywała francuską interwencje w Meksyku), która nie przynosiła żadnych korzyści, dlatego zdecydował o ewakuacji wojsk francuskich z Meksyku. Maksymilian Habsburg odmówił wyjazdu. Pozostawiony sam sobie w 1867r. został schwytany przez partyzantów Juareza i stracony. Amerykańskie ultimatum jest pierwszym, praktycznym zastosowaniem doktryny izolacjonizmu Jamesa Monroe’

Rozstrzelanie w Meksyku Maksymiliana Habsburga

Napoleon III w 1865r. spotkał się w Biarritz z kanclerzem Prus Otto von Bismarckiem i zawarł z nim tajne porozumienie na mocy którego, Francja miała zachować całkowitą neutralność w zbliżającej się wojnie prusko- austriackiej, w zamian Prusy miały poprzeć francuskie dążenia do zaanektowania części terytorium Belgii. Napoleon wierzył w szczerość intencji Bismarcka, bo w latach 60 był już przekonany o hegemonii Francji w Europie i myślał, że na zjednoczeniu Niemiec uda mu się odnieść takie korzyści terytorialne jakie odniósł w procesie jednoczenia się Włoch. Kiedy Bismarck pokonał Austrię okazało się, że jego obietnice, co do poparcia roszczeń Francji były kłamliwe, co więcej Bismarck ujawnił je w pruskiej prasie co wywołało duże poruszenie na arenie międzynarodowej i w złym świetle ukazało cesarza Francji, dlatego Napoleon III próbował zmontować antypruską koalicję z Austrią w 1867r., a kiedy to się nie powiodło zaczął szukać pretekstu do wojny z Prusami. Dostarczyła go sprawa Hiszpanii. W 1868r. w Hiszpanii abdykowała królowa Izabela II. Hiszpanie zaczęli szukać nowego króla. Prusy zgłosiły kandydaturę na tron hiszpański księcia Leopolda Hohenzollerna. Kandydatura została zaakceptowana. Kiedy podano to do ogólnej wiadomości Napoleon bardzo ostro sprzeciwił się, stwierdzając, że nie dopuści by Niemcy usadowili się po obu stronach francuskiej granicy. 11 lipca 1870r. do uzdrowiska Ems, gdzie przebywał król pruski Wilhelm I, przybył francuski poseł Vincent Benedetti, który w imieniu francuskiego cesarza zażądał wycofania kandydatury Hohenzollerna do hiszpańskiego tronu. Wilhelm I wyraził zgodę. 13 lipca Benedetti zażądał drugiej audiencji, bo Napoleon kazał mu uzyskać zapewnienie, że Prusy już nigdy tej kandydatury nie wystawią. To żądanie Wilhelm I uznał za przesadne, nie przyjął posła, a opis całej sprawy wysłał do Bismarcka. Bismarck zmienił treść depeszy w sposób obraźliwy dla Francji i wydrukował ją w jednej z berlińskich gazet. Ta depesza emska stałą się bezpośrednią przyczyną wypowiedzenia przez Francję wojny Prusom – 18 lipca 1870r.

Uwaga: znajomość źródła wymagana

Napoleon III nie zdawał sobie sprawy, że Prusy przygotowywały się do wojny przez 8 lat, i że armia pruska wyposażona jest w najnowocześniejszą w tamtych czasach broń – iglicówkę, a także lekkie stalowe armaty, które były łatwe w transporcie i nie rdzewiały. Dowódcą armii pruskiej był Helmut von Moltke. Napoleon III postanowił być głównodowodzącym armii, która została podzielona na dwa korpusy. Jedną dowodził Achilles Bazaine, drugą Patrice Edme MacMahon.

Koncentracja wojsk wzdłuż granicy, 31 lipca 1870

2 sierpnia 1870r. rozegrała się pierwsza bitwa tej wojny, nad rzeką Saarą. Francuzom udało się zdobyć Saarbrucken, co umocniło w Napoleonie pewność zwycięstwa , ale już 18 sierpnia armia francuska została pokonana pod Gravelotte i Saint-Privat, armia dowodzona przez Bazaine’a, aby uniknąć całkowitego rozbicia, zamknęła się w twierdzy Metz. 2 września 1870r. druga część armii została rozbita pod Sedanem, do pruskiej niewoli dostało się 100 000 żołnierzy francuskich wśród nich sam cesarz i marszałek MacMahon. Wieść o klęsce pod Sedanem uaktywniła francuskich republikanów.

4 września 1870r. Zgromadzenie Narodowe ogłosiło detronizację Napoleona III i utworzono Rząd Obrony Narodowej na czele którego stanął Jules Trochu. 28 stycznia 1871r. Francja podpisała kapitulację w Wersalu, a 10 maja 1871r. we Frankfurcie nad Menem podpisano traktat pokojowy, na mocy którego Francja traciła: Alzację i Lotaryngię i musiała zapłacić 5 mld franków kontrybucji i dopóki nie będzie ona spłacona w całości wojska pruskie miały okupować wschodnie departamenty Francji.

Okupacja niemiecka Francji po wojnie