22. Wojna secesyjna

LEKCJA NR 22. USA W I POŁ. XIX WIEKU. WOJNA SECESYJNA

Stany Zjednoczone jako niepodległe państwo powstały w 1783r. Pierwszym prezydentem został Jerzy Waszyngton, który sprawował władzę przez II kadencje. Stany Zjednoczone terytorialnie obejmowały wschodnie wybrzeże Ameryki Płn., teren pomiędzy Appalachami a Missisipi oficjalnie też należał do USA, w rzeczywistości jednak były to tereny zamieszkiwane przez Indian, które dopiero trzeba było skolonizować. USA było zainteresowane rozszerzeniem swego terytorium i w 1803r. zakupiły od Napoleona Bonapartego Luizjanę Zachodnią. W latach 1812 -1814 USA stoczyły z Anglią wojnę, która nazywa się II wojną o niepodległość i którą USA wygrało. W latach 1819r. zakupiły Florydę od Hiszpanii.

Zmiany terytorium USA w XIX wieku

W 1823r. prezydent. James Monroe wygłosił w kongresie przemówienie nazwane doktryną Monroe’a. Głosiła ona, że Ameryka jest dla Amerykanów. Doktryna ta jest uważana za początek amerykańskiego izolacjonizmu i ostrzeżenia dla państw europejskich, że Stany Zjednoczone nie dopuszczą by jakiekolwiek państwo europejskie budowało w Ameryce swoją strefę wpływów. Ta doktryna była skierowana głównie do Hiszpanii i miała ją powstrzymać przed interwencją wobec wyzwalających się kolonii.

Doktryna Monroe- karykatura

W I828r. prezydentem został Andrew Jackson, który po raz pierwszy określił partię, z której pochodził, partią demokratyczną, Nie chodziło tutaj jednak o demokrację w naszym rozumieniu tylko o koncepcję federacji amerykańskiej. Demokraci uważali, że USA powinno być luźną federacją niezależnych stanów. Rząd federalny prowadził by jedynie politykę zagraniczną i zapewniał zewnętrzne bezpieczeństwo, ewentualnie pośredniczyłby w sporach między stanami, natomiast nie miałby się prawa wtrącać w wewnętrzną politykę poszczególnych stanów. Przeciwne poglądy mieli federaliści, którzy w 1854r. założyli Partię Republikańską. Wyznawali koncepcje odwrotną, czyli przewagi rządu federalnego nad rządami stanowymi w każdym przypadku.

Republikanie i demokraci

Konflikt pomiędzy federalistami i demokratami ujawnił się najgłębiej w stosunku do niewolników. Demokraci uważali, że władze każdego stanu same mają prawo decydować, czy niewolnictwo będzie u nich wprowadzone, czy zniesione. Natomiast federaliści uważali, że powinno być ono zniesione, jako hańbiące, ustawą kongresu. Kwestia niewolników praktycznie nie występowała już na Północy. Niewolnictwo zostało tutaj zniesione w 1787r. Północne stany przeszły bowiem rewolucję przemysłową. W fabrykach praca niewolników była nieopłacalna. Na rolniczym Południu utrzymywano się z uprawy tytoniu, bawełny, trzciny cukrowej. Plantacje były ekstensywne. Praktycznie nic nie inwestowano. Praca niewolników była tutaj opłacalna, jak również koszty utrzymania niewolników, ze względu na ciepły klimat, były tańsze niż na Północy. Do tego stany południowe i północne różniły się pochodzeniem etnicznym ludności. Ludność Północy wywodziła się głównie z Anglosasów (Niemcy, Holendrzy, Anglicy), pochodziła ona głównie z mieszczaństwa i do Ameryki przyniosło własny styl życia, bardziej demokratyczny niż na Południu. Natomiast mieszkańcy Południa w dużej części byli Kreolami, czyli wywodzili się z Francji i Hiszpanii. Styl życia, który tam istniał, przypominał feudalne monarchie europejskie. Na Północy narodził się abolicjonizm (aboltio - zniesienie). Był to ruch domagający się zniesienia niewolnictwa. Abolicjoniści organizowali często ucieczki Murzynów z Południa na Północ. I pomagali im przez pierwsze miesiące zaaklimatyzować się. Szybko uciekinierzy orientowali się jednak, że rasizm na Północy jest tak samo silny jak na Południu. W 1820r. Kongres zatwierdził tzw. Kompromis Missouri, który miał być kompromisem pomiędzy zwolennikami niewolnictwa o przeciwnikami i ustalał granicę zasięgu niewolnictwa. Ustawa ta wyróżniała stany południowe i północne.

Stany Zjednoczone w roku 1820. Na mocy kompromisu Missouri niewolnictwo zostało zakazane na obszarach oznaczonych ciemnym zielonym oraz dozwolone na obszarach oznaczonych kolorem żółtym (Missouri) i niebieskim (Terytorium Arkansas).

W 1831r. wybuchło w Stanach pierwsze powstanie niewolników, na czele którego stanął niewolnik Nato Turner. Po kilku tygodniach, to powstanie, zakończyło się klęską, ale kwestia niewolników znów zaczęła być przedmiotem dyskusji między republikanami, a demokratami. Przez cały ten czas Stany Zjednoczone rozwijały się terytorialnie. W 1831r. farmerzy z Teksasu zbuntowali się przeciw Meksykowi, do którego Teksas wtedy należał i ogłosili niepodległe państwo. W I846r. wybuchła wojna o Teksas pomiędzy USA a Meksykiem, która w I848r. zakończyła się klęską Meksyku i przyłączeniem do USA Teksasu, Kalifornii, Nowego Meksyku, Arizony, Nevady, Utah. W 1852r. pojawiła się książka Harriet Beecher Stowe „Chata wuja Toma", która stała się najgłośniejszą wtedy książką w USA i Europie, dlatego Kongres USA zatwierdził ustawę, na mocy której, na nowo utworzonych stanach nie można było wprowadzać niewolnictwa.

Okładka pierwszego wydania

„ Chaty wuja Toma”

W 1859r. w Wirginii wybuchło powstanie na czele którego stanął protestant John Brown, który ogłosił zniesienie niewolnictwa w całych Stanach Zjednoczonych. To powstanie zostało stłumione, a John Brown został schwytany i powieszony. W 1854r. powstało nowe terytorium- Kansas, którego ludność zwiększała się tak dynamicznie, że Kongres podjął decyzję, że w 1861r. Kansas zostanie przekształcony w pełnoprawny stan. Ludność wiedziała, że będzie się utrzymywać z rolnictwa, zażądała przyznania władzom stanowym Kansas prawa do wprowadzenia niewolnictwa. Partia Demokratyczna zgodnie z nastawieniem uważała, że Kansas ma do tego prawo. Natomiast federaliści uważali, że obowiązuje umowa z 1852r., która zabrania wprowadzania niewolnictwa w nowych stanach. Na rok 1860r. przypadały wybory prezydenckie, Do tej pory prezydentem był demokrata James Buchanan. Federaliści wystawili w wyborach Abrahama Lincolna, który był znany z anty-niewolniczego nastawienia. Lincoln wygrał wybory, co niemalże nie doprowadziło do buntu zwolenników niewolników. Nowy prezydent nie dał się zastraszyć. Nieprawdą jest jakoby Lincoln za wszelką cenę dążył do zniesienia niewolnictwa, dla niego najważniejszą kwestią była jedność USA jako federacji. Stany południowe jeszcze przed wybuchami groziły, że wystąpią z Unii, jeżeli Lincoln zostanie prezydentem.

Abraham Lincoln (1809-1865)

Faktycznie Karolina Południowa w kwietniu 1861r. wystąpiła z Unii czyli ogłosiła secesję. 12 kwietnia 1861r. oddziały Karoliny Południowej zaatakowały Fort dSumter, enklawę wojsk federalnych na terytorium Karoliny Południowej. Oddziały rządowe zostały zmuszone do wycofania się z Fort Sumter. Za przykładem Karoliny Południowej, poszło 10 innych stanów, które utworzyły nowe państwo Skonfederowane Stany Ameryki ( ostatecznie tworzyło ją 17 stanów), ze stolicą w Richmond. Prezydentem Konfederacji został Davis Jefferson, a naczelnym dowódcą wojska Robert Lee.

Stany Konfederacji zaznaczone na czerwono, stany Unii na niebiesko

I faza wojny secesyjnej trwała do lipca 1863r. W tej fazie dominowali konfederaci, dla nich ta wojna miała charakter ideowy. Lincoln starał się przywrócić jedność Unii. Dopóki miał nadzieje, że uda się nakłonić stany południowe do powrotu do federacji, nie znosił niewolnictwa. W 1861r. wojska konfederatów znalazły się pod Waszyngtonem, koło twierdzy Bull Run. W 1862r. twierdza została zdobyta, konfederaci zaczęli się przygotowywać do bezpośredniego ataku na Waszyngton. W celu zapewnienia przychylności dla rządu federalnego Lincoln 20 maja 1862 roku wydał tzw. Homestead Act- ustawę o gospodarstwach rolnych, która gwarantowała kandydatom na farmerów prawo do zakupu 60- hektarowych działek za niewielką opłatę. Kiedy dla Lincolna stało się rzeczą jasną, że bez całkowitego pokonania Południa nie jest możliwe przywrócenie jedności, 22 września I862r. wydał ustawę znoszącą niewolnictwo na terenie całej Unii Amerykańskiej, z okresem przejściowym do 1 stycznia 1863r. Od 1-3 lipcu 1863r. trwała bitwa pod Gettysburgiem. Była bardzo krwawa i wyczerpująca obie strony, zakończyła się zwycięstwem Północy (płn. - jankesi).

Bitwa pod Gettysburgiem

Od zwycięstwa jankesów pod Gettysburgiem zaczęła się II faza wojny secesyjnej, kiedy to Północ przeszła do kontrataku. Na początku I864r. Lincoln mianował głównodowodzącym gen. Ulissesa Granta, który rozpoczął przygotowania do obrony Waszyngtonu. Wojska Ulissesa Granta oraz wspomagające je wojska Williama Shermana ruszyły na Południe, likwidując kolejno punkty oporu. Pod koniec 1864r. padła Atlanta, w kwietniu I865r. zostało zdobyte Richmond, co zakończyło wojnę secesyjną. Lincoln nie zamierzał się mścić na Południu za rozpoczęcie wojny. Uważał też, że należy wspomóc Południe w odbudowie po wojnie pod względem gospodarczym. O klęsce Południa zadecydowała nie tylko przewaga militarna Północy, ale też to, że mniej więcej od 1863r. Południe nie miało już środków na zakup broni czy innych artykułów potrzebnych do prowadzenia wojny, jak również podstawowych artykułów do życia. A brak fabryk na Południu uniemożliwiał wykonanie ich na miejscu. Największym nieszczęściem Południa było to, że Abraham Lincoln kilka dni po zdobyciu Richmond został zamordowany w czasie oglądania sztuki w teatrze przez południowca Jamesa Bootha. Przy zamachowcu znaleziono później listę polityków północnych, których miano zgładzić w następnej kolejności.

Litografia przedstawiająca moment zabójstwa Lincolna. Od lewej: Henry Rathbone, Clara Harris, Mary Todd Lincoln, Abraham Lincoln i John Wilkes Booth

Śmierć Lincolna spowodowała, że Jankesi przez ponad 15 lat będą traktowali Południe jak teren okupowany, będą się mścić i upokarzać południowców. Ten okres był nazywany Rekonstrukcją. Wojna secesyjna ocaliła jedność Unii, ale wzmogła też rasizm na Południu. Bezprawie, którego dopuszczali się tam Jankesi ,spowodowało, że w 1865r. powołano Ku - Klux - Klan. Później nabrała ona charakteru najbardziej rasistowskiej organizacji w historii.

Członkowie Ku – Klux – Klan i symbol ich organizacji Symbol Ku- Klux- Klany