24. II Rzesza Niemiecka

LEKCJA NR 24. II RZESZA NIEMIECKA W II POŁ. XIX WIEKU

Powstała oficjalnie 18 stycznia 1871r., kiedy król pruski Wilhelm I koronował się na cesarza niemieckiego. W lutym 1871r.

Zgromadzenie Narodowe składające się z przedstawicieli wszystkich państw niemieckich zebrało się, by uchwalić konstytucję. W kwietniu 1871r. została uchwalona Konstytucja II Rzeszy. Na jej mocy II Rzesza stawała się federacją 22 państw i 3 miast: Bremy, Kolonii, Hamburg. Od 1911r. doszły jeszcze Alzacja i Lotaryngia, które odtąd były nazywane krajami sprzymierzonymi. Władza ustawodawcza miała być sprawowana przez 2 – izbowy parlament. Izba wyższa to Bundesrat – Izba Związku, w której znajdowało się 58 przedstawicieli, z poszczególnych państw niemieckich. Z tym, że małe państwa mogły wysłać jednego przedstawiciela, a większe nawet dwóch, a Prusy wybierały trzech. Reprezentantami stäten ( tak konstytucja określała państwa wchodzące w skład Rzeszy) byli zwykle ich władcy, bo w każdym kraju nadal zachowały się panujące dynastie. Uczestnictwo w Izbie Związku było dożywotnie. Izba niższa to Izba Posłów- Reichstag w których znajdowało się 397 posłów wybieranych wg 4 przymiotnikowego prawa wyborczego w wyborach proporcjonalnych, równych, tajnych i bezpośrednich. Posłów wybierano na 4 – letnią kadencję. Czynne prawo wyborcze posiadali wszyscy, którzy uzyskiwali 25 rok życia, bierne prawo wyborcze po ukończeniu 35 latach. Uprawnienia parlamentu były ograniczone, miał jedynie prawo debatowania i uchwalania ustaw.

Władza wykonawcza to cesarz i kanclerz. Konstytucja nie tworzyła stanowisk ministerialnych dlatego kanclerz był 1 – osobowym rządem. Dopiero po ustąpieniu Bismarcka, powołano normalnym rząd ministerialny. Cesarz posiadał władzę dziedziczną. Konstytucja stanowiła, że cesarzem staje się każdorazowy król Prus. Cesarz zwoływał i odwoływał sesje Reichstagu, zatwierdzał ustawy, mógł zawierać i wypowiadać umowy międzynarodowe, powoływał i odwoływał kanclerza, który był odpowiedzialny przed nim, a nie przed parlamentem, podlegała mu armia. Władza sądownicza była niezawisła i niezależna. Najważniejsza rolę odgrywał Najwyższy Sąd Rzeszy, który dominował nad sądami w poszczególnych stäten.

Pierwsza i ostatnia strona konstytucji Cesarstwa Niemieckiego

W pierwszych latach istnienia II Rzeszy dla Bismarcka, najważniejsza była wewnętrzna konsolidacja państwa i ujednolicenie pod względem prawnym i gospodarczym poszczególnych części. Ważne było osłabienie wpływów Kościoła Katolickiego w Rzeszy. Katolicy dla Bismarcka byli niebezpieczni bo podlegali obcemu ośrodkowi politycznemu czyli Watykanowi. Był to wg Bismarcka poważny problem, bo 40% mieszkańców II Rzeszy wyznawało katolicyzm, a w państwach południowych liczba katolików dochodziła nawet do 98%. Walka Bismarcka z kościołem katolickim spowodowała, że katolicy zawiązali w parlamencie silną Partię Centrum w 1871r.. W styczniu 1872r. Bismarck doprowadził do zatwierdzenia słynnej ustawy o ambonie, która często nazywana była w Niemczech „ustawą kagańcową”. Zabraniano w niej podejmowania przez księży na kazaniu tematów politycznych. W maju 1873r. zostały zatwierdzone ustawy majowe, które w prawny sposób wprowadzały Kulturkampf. Kościół tracił prawo do prowadzenia szkół wszelkiego typu, ochronek i sierocińców. Następnie odebrano kościołowi dobra ziemskie, rozwiązywano zakony i zgromadzenia katolickie. Księża, by uczyć religii, musieli składać przysięgę na wierność państwu pruskiemu i musieli przejść specjalne egzaminy. Kościół tracił prawa do prowadzenia ksiąg metrykalnych, w tym celu powołano urzędy stanu cywilnego. Wprowadzono też śluby cywilne i rozwody. Duchownych, którzy sprzeciwiali się tym ustawom, Bismarck kazał aresztować. W 1875r. aresztowano arcybiskupa gnieźnieńskiego Mieczysława Ledóchowskiego, który był wielkim przeciwnikiem Kulturkampfu.

Rozgrywka Bismarcka i Papieża Pius IX o Kulturkampf

Ponieważ socjaliści stawiali się coraz potężniejsi Bismarck uznał, że to ani są prawdziwym niebezpieczeństwem dla państwa i dlatego zdecydował się na wprowadzenie ustaw wyjątkowych w 1878r. skierowanych przeciw socjalistom. Ale żeby te ustawy w parlamencie przeszły, Bismarckowi potrzebne były głosy Partii Centrum. Dlatego w 1878r. odwołano ustawy majowe. Ustawy wyjątkowe zabraniały zakładania partii i stowarzyszeń socjalistycznych i wydawania druków, książeczek, broszur o charakterze socjalistycznym. Bismarck wiedział jednak, że ustawy wyjątkowe nie powstrzymają robotników przed interesowaniem się socjalizmem. Dlatego też, przez następne 10 lat Bismarck będzie wprowadzał ustawy socjalne, które otaczały robotnika opieką państwową. Wprowadzono: 10- godzinny dzień pracy, przymusowe ubezpieczenia społeczne, świadczenia emerytalne i zasiłki chorobowe. Takie postępowanie to tzw. socjalizm z katedry. W 1888r. zmarł cesarz Wilhelm I, na tronie zasiadł jego syn Fryderyk III, który jednak za trzy miesiące zmarł na raka krtani. Cesarzem został jego brat Wilhelm II. Dlatego rok 1888r. jest nazwany Rokiem Trzech Cesarzy. Pomiędzy Bismarckiem, a Wilhelmem II od razu doszło do konfliktu. Wilhelm II chciał sprawować władzę samodzielnie. W dodatku różniły się ich koncepcje polityki zagranicznej i wewnętrznej. W 1890r. wygasła ważność ustaw wyjątkowych. Bismarck chciał je przedłużyć, Wilhelm II uważał, że te ustawy są błędne. Nowo wybrany Reichstag nie przedłużył w 1890 roku ważności ustaw wyjątkowych. Bismarck aby cesarza nastraszyć podał się do dymisji. Cesarz przyjął dymisję, nowym kanclerzem został mianowany Leo von Caprivi.

Cesarz Wilhelm II Kanclerz Leo von Caprivi

POLITYKA ZAGRANICZNA NIEMIEC

W 1878r. w Berlinie odbył się kongres w sprawie Rosji i Turcji, który doprowadził do skłócenia Rosji i Niemiec. Antyniemiecka propaganda rosyjska doprowadziła do zbliżenia między Niemcami a Austro– Węgrami (państwa te były wrogo nastawione do siebie od 1866r.). W 1879r. Austro – Węgry i Rzesza utworzyły Dwuprzymierze, do którego w 1882r. przystąpiły Włochy. Dwuprzymierze przekształciło się w Trójprzymierze. W ten sposób powstał pierwszy blok militarny w Europie, ale miał on na razie charakter asekuracyjny. Bismarck nie dążył bowiem do wojny z Rosją. Uważał, że byłby to największy błąd niemieckiej polityki zagranicznej. Z tego powodu Bismarck ciągle zabiegał o przymierze z Rosją pod pozorem, że łączy ich sprawa polska. W 1882r. został podpisany układ rosyjsko – niemiecko – austriacki o współdziałaniu tych państw w sprawie polskiej. W 1883r. odnowiono Przymierze Trzech Cesarzy z 1873r. . Ten układ miałby być potwierdzany co trzy lata. W 1887r. doszło do jego ostatniego potwierdzenia. Po odejściu Bismarcka Wilhelm II zaczął dążyć do wojny z Rosją i do rozszerzenia niemieckiego imperium kolonialnego, czemu Bismarck się sprzeciwiał.

Państwa Trójprzymierza 1882r.

NIEMIECKI RUCH ROBOTNICZY

Pierwszą organizacją robotniczą był założony w 1863r. przez Ferdynanda Lassalle Powszechny Niemiecki Związek Robotniczy. W 1869r. powstała pierwsza partia o charakterze marksistowskim Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza, której przywódcą był August Bebel i Wilhelm Liebknecht. W 1875r. na zjeździe w Gotha doszło do zjednoczenia niemieckiego ruchu robotniczego i powstała Socjalistyczna Partia Robotnicza Niemiec. Rozwój ruchu robotniczego został zatrzymany przez ustawy wyjątkowe w 1878r.

Ustawy wyjątkowe zostały zniesione w 1890r. W 1891r. doszło do II zjazdu socjalistów niemieckich w Erfurcie, na którym Karol Kautsky przedstawiał plan wg którego partia miała być partią reformistyczną. Partia wyrzekała się rewolucji jako formy działania na rzecz reform parlamentarnych co wyrażało się w zmianie nazwy na Socjaldemokratyczną Partię Niemiec (SPD).