25. Monarchia Austro-Węgierska

LEKCJA NR 25. MONARCHIA HABSBURSKA. MONARCHIA AUSTRO- WĘGIERSKA

2 grudnia 1848 r. nowym cesarzem Austrii został Franciszek Józef I. Powołanie na tron Franciszka Józefa I miało ocalić monarchię absolutną w Austrii, która została zagrożona wybuchem Wiosny Ludów. Po stłumieniu powstań we Włoszech i na Węgrzech wydawało się, że faktycznie monarchia austriacka uniknęła rozpadu.

Franciszek Józef I Cesarzowa Elżbieta

Ministrem spraw wewnętrznych Franciszek Józef I powołał Aleksandra Bacha, który był znany z reakcyjnych i konserwatywnych poglądów. W 1850r. została zawieszona konstytucja austriacka z 1848r., a 1851r. Bach został mianowany kanclerzem. Jego polityka miała na celu wzmocnienie absolutyzmu i stłumienie dążeń narodowych. W 1859r. Austria przegrała wojnę z Francją, co było wielkim wstrząsem dla monarchii i bardzo osłabiło autorytet Franciszka Józefa I. W obawie by nie doszło do nowych narodowo – wyzwoleńczych wystąpień, cesarz zdecydował się na ustępstwa. W 1860r. zdymisjonowano Bacha. Nowym kanclerzem został Polak hrabia Agenor Gołuchowski. W październiku 1860r. został wydany Dyplom Październikowy, który dzielił władzę ustawodawczą na ogólnopaństwową, wykonywaną przez cesarza przy współudziale Rady Państwa (dotąd organ doradczy cesarza), oraz krajową, wykonywaną przez cesarza przy współudziale sejmów krajowych. Na mocy którego cesarz zapowiedział nadanie swobód obywatelskich, powołanie sejmów narodowych do których wybory byłyby oparte o system kurialny. 26 lutego 1861r. został wydany patent cesarski, który był aktem wykonawczym do Dyplomu Październikowego, ale ograniczał . W 1866r. monarchia austriacka przeżyła następny poważny wstrząs w związku z przegraną, w wojnie z Prusami. Dlatego Franciszek Józef I zdecydował się na zmianę charakteru państwa, przekształcenie go w monarchię dualistyczną (podwójną) Cesarsko – Królewskie Austro – Węgry. Ponieważ granica biegła na rzece Litawie, dlatego o Węgrzech mówiono często Zalitawia, a o Austrii Przedlitawia.

Austro- Węgry

Nastąpiło to w 1867r. Franciszek Józef I na Węgrzech stawał się królem. Przywrócono tam konstytucję z 1848r., a w Austrii cesarz wydał nową konstytucję. Oba państwa miały oddzielny parlament. Izba wyższa – Izba Panów. Izba niższa – Izba Deputowanych. Wybory odbywały się w 4 kuriach. I kuria  ziemiańska wybierała ona najwięcej posłów, II kuria  dużych miast ,III kuria  izb przemysłowo- handlowych, IV kuria gmin wiejskich, która wybierała kilku posłów. Obie części składowe miały swój rząd. Trzech ministrów było wspólnych i podlegało bezpośrednio cesarzowi. Minister spraw zagranicznych, minister finansów, minister wojny.

W skład Królestwa Węgier wchodziły: Węgry, Słowacja, Słowenia, Rijeka oraz Chorwacja. W skład Austrii wchodziło 17 krajów m in. Galicja. Przekształcenie Austrii w monarchię dualistyczną pozwoliło jej przetrwać jeszcze kilkadziesiąt lat.

     Niemcy

     Węgrzy

     Czesi

     Słowacy

     Polacy

     Ukraińcy

     Słoweńcy

     Chorwaci i Serbowie

     Rumuni

     Włosi

Mapa narodowości w monarchii austro-węgierskiej

W 1889r. popełnił samobójstwo w Mayerlingu jedyny syn Franciszka Józefa I, arcyksiążę Rudolf, nowym następcą został bratanek Franciszka Józefa I – Ferdynand Franciszek, który był znany z liberalnych zapatrywań i zapowiadał, że po objęciu władzy wprowadzi szereg reform. W 1898r. została zamordowana, w Szwajcarii, żona Franciszka Józefa cesarzowa Elżbieta –Sisi. Zamordował ją włoski anarchista.

POLITYKA ZAGRANICZNA AUSTRO- WĘGIER

W 1878r. na mocy postanowień Kongresu Berlińskiego, Austro-Węgry uzyskała protektorat nad Bośnią i Hercegowiną. Jednocześnie w 1879r. podpisała układ o dwuprzymierzu z Niemcami, do którego w 1882r. zostały przyłączone Włochy.

RUCH ROBOTNICZY W AUSTRO- WĘGRZECH

W 1888r. utworzono Socjaldemokratyczną Partię Austrii, która dzieliła się na sekcje narodowe. Na jej czele stał Wiktor Adler. Partia ta była partią rewizjonistyczna- reformistyczną.