LEKCJA NR 26. ROSJA W II POŁ. XX WIEKU

W marcu 1855r. zmarł car Mikołaj I na tronie zasiadł jego syn Aleksander II, który zdając sobie sprawę, że Rosja jest państwem słabym postanowił ja zreformować.

Car Aleksander II

Ponieważ najważniejszą sprawą była kwestia włościańska car powołał kilkusetosobową Komisję, która miała stworzyć projekt reformy uwłaszczeniowej. W komisji zasiadała szlachta rosyjska, dlatego projekt był przygotowany przez następne 5 lat. W styczniu 1861r. projekt reformy wszedł w życie i od razu było wiadomo, że dla chłopów jest on niekorzystny. Poddaństwo znoszono bez odszkodowania, ale chłop musiał płacić odszkodowanie za grunty orne. Natomiast jego własnością, także bez odszkodowania, stawały się wszystkie budynki gospodarcze, jak również ziemia na której te budynki stały. Państwo udzielało chłopom pożyczki którą miał spłacać przez 49 lat w wysokości 6% swojego rocznego dochodu. Państwo przeznaczyło na ten cel sumę 2,5 mld rubli. Dopóki chłop nie spłacił jej całej, dopóty ziemia nie była tak naprawdę jego własnością, tylko była własnością tzw. miru czyli gminy, której chłop nie mógł opuścić bez spłacenia wszystkich zobowiązań, które na niego przypadały. Utrudniało to chłopom przeniesienie się do miasta. Nadal chłopi musieli świadczyć panom różne usługi w zamian za korzystanie z łąk, lasów i pastwisk. Nie nadano ziemi chłopom bezrolnym ani dworskiej służbie. Od razu po opublikowaniu ustawy, intelektualiści zaczęli protestować, że w rzeczywistości odsuwa ona prawdziwe uwłaszczenie o 49 lat. Ponadto była ona korzystna tylko dla bogatych chłopów. Reforma uwłaszczeniowa była pierwszą reformą wprowadzoną przez cesarza. W ślad za nimi poszły kolejne reformy.

Odczytywanie reformy uwłaszczeniowej Rosji

W 1863r. przyznano uniwersytetom rosyjskim autonomię tzn. że rektora był wybierany przez senat uczelni, a nie mianowany przez cara, jak było do tej pory. W 1864r. weszła w życie ustawa o ziemstwach. Ziemstwa były organizacjami samorządu terytorialnego w składzie których zasiadała: rosyjska szlachta, mieszczaństwo i chłopi. Ziemstwa decydowały o sprawach: szkolnictwa, szpitalnictwa, więziennictwa. Zajmowały się opieką charytatywną, a także dysponowały częścią zbieranych podatków. W 1864r. weszła w życie reforma sądownictwa, wprowadzono po raz pierwszy w Rosji sądy przysięgłe, jawność rozpraw, urząd ławnika i prokuratora. Powołano również instytucje sędziów pokoju. Wyższą instancją dla sędziów pokoju był dorocznie odbywający się zjazd sędziów pokoju. W 1864r. przeprowadzono też reformę szkolnictwa. Powołano dwa rodzaje gimnazjów: realne, które przygotowywały do objęcia konkretnych zawodów oraz humanistyczne i przyrodniczo – matematyczne. W 1865r. ograniczono cenzurę w Rosji. Czasopisma naukowe i kulturalne zostały całkowicie zwolnione z cenzury. W 1870r. wprowadzono Dumy Miejskie, czyli samorząd w miastach, który działały na tych samych zasadach co ziemstwa. W 1874r. zniesiono 25- letnią służbę wojskową sprowadzając służbę 6-letnią.

Reformy przeprowadzone przez Aleksandra II w zasadzie nie ograniczały jego władzy, ale w porównaniu z despotyzmem poprzednich carów były olbrzymim krokiem naprzód. Przeprowadzano je jednak bez społecznych konsultacji, dlatego spotykały się z powszechną krytyką, szczególnie rosyjskiej inteligencji, nazywanej raznoczyńcami. W 1861r. Mikołaj Czernyszewski założył organizację Ziemię i Wolność, która krytykowała program uwłaszczeniowy i starała się stworzyć jego alternatywę.

Mikołaj Czernyszewski Logo Ziemi i Wolności

Czernyszewski za publiczne krytykowanie cara na łamach prasy został aresztowany. Stał się jednak ideologiem rosyjskiej młodzieży, która zaczęła organizować się w ramach ruchu nazywanego narodnictwem i kilkakrotnie w latach 60 – tych organizowała zamachy na cara. W 1869r. na Uniwersytecie w Petersburgu Sergiusz Nieczajew założył pierwsze kółko narodnickie. Nazwa tego ruchu pochodzi od słowa „narod” czyli lud. Narodnicy twierdzili, że socjalizm w Rosji może być wprowadzony tylko wśród chłopstwa, bo chłopów było 100 mln na 130 mln ludności. Chłopi byli jednak politycznie niewyrobieni, więc trzeba ich przekonać do rewolucji. W celu przyspieszenia rewolucji w 1874r. narodnicy rzucili pomysł „pójścia w lud” - 10 tyś. narodników podjęło latem pracę na rosyjskiej wsi. Zatrudniali się jako lekarze, stolarze i nauczyciele. W czasie pracy podejmowali agitację rewolucyjną. To „szalone lato” zakończyło się całkowitą klęską. Chłopi wydawali narodników w ręce żandarmerii. Mimo represji ruch narodnicki nie został zlikwidowany. Narodnicy pod wpływem doświadczeń „szalonego lata” postanowili utworzyć jednolitą organizację, która powstała w 1876r. i została nazwana Ziemia i Wolność. Ideologiem drugiej Ziemi i Wolności był Michał Bakunin oraz Aleksander Hercen.

Zgodnie z wytycznymi swoich ideologów „Ziemia i Wolność” postanowiła działać poprzez zamachy terrorystyczne. Młodzież narodnicka wyobrażała sobie, że wystarczy zabić cara i jego wszystkich urzędników aby zmienić ustrój. W 1878r. Wiera Zasulicz, członkini Ziemi i Wolności zamordowała gubernatora Petersburga Fiodora Trepowa i została postawiona przed sądem przysięgłych, który ją uniewinnił. Od tego momentu żaden więzień polityczny nie był stawiany przed sądem przysięgłych. Śmierć Trepowa udowodniła, że tak naprawdę działanie metodą zamachów terrorystycznych nie przynosi żadnych zmian. To doprowadziło do podziału w 1879r. wśród narodników na dwie organizacje. Pierwsza Czarny Podział – na czele Jerzy Plechanow i Wiera Zasulicz. Ta organizacja będzie starała się podnieść świadomość polityczną wśród chłopów. Druga- Wolność Ludu będzie nadal działać metodą zamachów terrorystycznych. W 1881r. został zamordowany przez członka Wolności Ludu car Aleksander II. Na tronie zasiadł jego syn Aleksander III, który z zemsty za śmierć ojca cofnął większość liberalnych reform. Car Aleksander III zmarł w 1896r., na tron wstąpił jego syn Mikołaj II

Zamach na Aleksandra II

Na przełomie wieków nasilał się w Rosji kryzys ekonomiczny, jednocześnie nasilał się terror socjalistycznych kółek. W 1902r. ministrem spraw wewnętrznych został Wiaczesław Plehwe, który obiecał carowi, że represjami przywróci porządek wewnętrzny w Rosji. W styczniu 1904r. Rosja zaangażowała się w wojnę z Japonią, co jeszcze bardziej pogorszyło sytuacje ekonomiczną w kraju, bo szybko okazało się, że Rosja jest zupełnie do wojny nie przygotowana. Spowodowało to wzrost napięcia społecznego, tym bardziej, że rząd rosyjski koszty tej wojny starał się całkowicie przerzucić na proletariat. W lipcu 1904r., w zamachu terrorystycznym, zginął Plehwe. Jesienią 1904r. zaczął działać wśród robotników Zakładów Putiłowskich w Petersburgu Jerzy Gapon, który tak naprawdę był prowokatorem Ochrany- tajnej policji politycznej działającej w Rosji od 1826. Gapon,w styczniu 1905r., namówił robotników, by zorganizować pokojową procesję, która poszłaby pod Pałac Zimowy i wręczyła carowi petycję z prośbą o podwyższenie pensji i zmniejszenie godzin pracy.

Gieorgij Gapon przedstawia robotnikom projekt petycji do cara, autor nieznany

Gapon zapomniał zawiadomić o procesji żandarmerię. Dlatego kiedy 22 stycznia 1905r. robotnicy wyszli na ulice Petersburga i podjęli marsz w kierunku Pałacu Zimowego, żandarmeria ostrzelała tą procesję i zginęło wiele osób.

Carscy żołnierze strzelający do demonstrantów przed pałacem zimowym 22 I 1905

Krwawa Niedziela stała się bezpośrednią przyczyną wybuchu rewolucji w Rosji. Zaczął się I etap rewolucji, w którym brali udział tylko robotnicy. Nie pojawiają się żądania polityczne, a tylko i wyłącznie ekonomiczne. W maju 1905r. rewolucja jeszcze bardziej się nasiliła. Doszło do wielkiego strajku w Iwano– Woźniesieńsku. Tam powołano pierwszą Radę Delegatów Robotniczych. Następne tego typu rady zaczęły powstawać w innych miastach. W maju 1905r. car zdecydował się na ustępstwa. Wydał dekret o tolerancji religijnej, ale to także nie zakończyło rewolucji. W sierpniu 1905r. car pozwolił wydać Manifest, który od nazwiska ogłaszającego go ministra Aleksandra Bułygina, jest nazywany Manifestem Bułyginowskim. Car zapowiadał w nim zwołanie Dumy, czyli rosyjskiego parlamentu, ale o kompetencjach tylko i wyłącznie doradczych. Car wydał ten manifest, bo uważał, że zakończy to rewolucję. Tak się nie stało, bo Duma o charakterze doradczym w żaden sposób nie ograniczała carskiego samodzierżawia 17 października 1905r. car wydał Manifest Październikowy, w którym zapowiadał zwołanie Dumy o kompetencjach ustawodawczych. Utworzono również urząd premiera, pierwszym premierem rosyjskim został Sergiusz Witte. W grudniu 1905r. z frontu, z Japonii zaczęły wracać wojska rosyjskie. Car uznał, że można wykorzystać te oddziały do przywrócenia porządku w Rosji. Tym samym nie musiałby wykonywać postanowień Manifestu Październikowego. Wyraźny nawrót carskiej reakcji spowodował wybuch powstania moskiewskiego w 1905r. To powstanie rozpoczęło II etap rewolucji. Car aby uspokoić nastroje wydał ordynację do Dumy, ale trzy pierwsze miesiące 1906r. upłynęły pod znakiem silnych strajków, do których przyłączyła się administracja rosyjska i rosyjskie chłopstwo. W marcu 1906r. odbyły się wybory do I Dumy. Najwięcej mandatów uzyskała partia Kadetów (Partia Konstytucyjnych Demokratów) orz partia Trudowników (Partia Pracy)  która zrzeszała bogatych włościan. W I Dumie znalazło się też wielu socjaldemokratów. Pierwsze posiedzenie Dumy miało miejsce w maju 1906r. Od razu też pojawiły się trzy bardzo poważne różnice zdań między Dumą a rządem. Posłowie Dumy żądali amnestii dla wszystkich więźniów politycznych, zniesienia kary śmierci, wprowadzenia odpowiedzialności parlamentarnej dla ministrów. Rząd nie chciał się na to zgodzić. W lipcu 1906r. konflikt ten był już tak napięty, ze car rozwiązał I Dumę. W sierpniu car powołał nowego premiera – Piotra Stołypina, który przyrzekł carowi, że wkrótce stłumi rewolucję. Stołypin rozpoczął represję, ale by zmylić społeczeństwo zostały zapowiedziane wybory do II Dumy, które odbyły się wiosną 1907r. W czerwcu 1907r. nowa II Duma została rozwiązana. Zresztą ordynacja do tej Dumy została tak skonstruowana, że nie dostał się tam żaden socjaldemokrata. Rozwiązanie II Dumy uchodzi oficjalnie za koniec rewolucji 1905r. Latem 1907r. powołano III Dumę która będzie obradowała do 1912r. Tu ordynacja została tak skonstruowana, że zasiadali w niej tylko monarchiści. Wydawało się, że proletariat niczego nie uzyskał w okresie rewolucji. W rzeczywistości te wydarzenia wstrząsnęły caratem i ukazały, że rosyjski despotyzm jest niereformowalny i aby zmienić coś w Rosji trzeba zmienić ustrój.

RUCH ROBOTNICZY W ROSJI

Ponieważ śmierć cara niczego nie zmieniła, a wręcz pogorszyła sytuację w Rosji, ruch narodnicki zaczął upadać. Coraz więcej narodników zaczęło uważać, że rewolucję socjalistyczna można przeprowadzić tylko w oparciu o proletariat. Mimo, że proletariat w Rosji był grupą wyjątkowo nieliczną istniejącą w sposób zauważalny jedynie w Petersburgu w Moskwie i Odessie. W Odessie w 1875r. powstała pierwsza rosyjska organizacja robotnicza Związek Robotników Południowej Rosji. Założył ją Jan Rybkowski i Eugeniusz Zasławski. Ta organizacja została wykryta jeszcze w tym samym roku. Jej członkom i przywódcom wytoczono proces. W 1878r. w Petersburgu powstał Związek Robotników Północnej Rosji, który przetrwał dwa lata. Obie te organizacje miały charakter związków zawodowych, a nie partii politycznych. Ich celem była walka o poprawę ekonomicznego położenia robotników. Za pierwszą partię robotniczą jest uważane Wyzwolenie Pracy założone przez Jerzego Plechanowa w Szwajcarii w 1883r., ale ponieważ była to organizacja działająca na emigracji, jej wpływ na życie robotników w Rosji był niewielki. Plechanow był wcześniej narodnikiem, narodnikami było wielu członków jego partii m in. Wiera Zasulicz. Wyzwolenie Pracy uważało, że o poprawę losu robotników należy walczyć poprzez zamachy terrorystyczne, których ofiarami będą kapitaliści. Mimo że metody walki były takie same jak przy narodnikach, to Plechanow oficjalnie skrytykował ruch narodnicki i ogłosił jego program za błędny. W 1898r. na zjeździe w Mińsku Białoruskim socjaliści rosyjscy powołali Socjaldemokratyczną Partię Robotniczej Rosji. Partia działała zaledwie kilka tygodniu. Została rozbita przez aresztowania. Większość jej członków wyemigrowała. W 1903r. rosyjscy socjaliści zwołali zjazd w Londynie i reaktywowano SDPRR. Od razu pojawił się problem kogo uznać za członka partii. Jedni uważali, że wystarczy, że ktoś okazuje sympatię wpłacając składki. Tych którzy tak uważali była większość. Inni których była mniejszość uważali, że za członka partii można uznać tylko i wyłącznie tego kto aktywnie w niej pracuje. Zwolenników pierwszego poglądu nazywano mienszewikami od słowa ros. ”miensze” czyli mniej, bo mniej chcieli od członków, zwolenników drugiego poglądu nazywano bolszewikami od słowa „bolsze” bo więcej wymagali.

POLITYKA ZAGRANICZNA ROSJI W II POŁOWIE XIX w.

W II połowie XIX w dla Rosji najważniejsza była zmiana postanowień traktatu paryskiego z 1856r. Starania rosyjskiej dyplomacji odniosły skutek dopiero w 1871r. kiedy to, na konferencji w Londynie, zezwolono Rosji na wprowadzenie floty wojennej na Morze Czarne oraz militaryzację wybrzeża. Zwolnienie Rosji z traktatu paryskiego przyczyniło się również do zacieśnienia wzajemnych kontaktów pomiędzy Austro – Węgrami, Rosją i II Rzeszą. W 1872r. doszło w Berlinie do spotkania trzech cesarzy, a w 1873r. podpisano układ, który zapoczątkował tzw. Przymierze Trzech Cesarzy. To przymierze koncentrowało się na współpracy, pomocy gospodarczej i sprawach politycznych. Rosja uznała, że poparcie tych dwóch państw, pozwoli jej wrócić do aktywnej polityki na Bałkanach i do uzyskania kontroli nad cieśninami czarnomorskimi.

Sojusz Trzech Cesarzy

Na Bałkanach od czasów traktatu paryskiego zaszły zmiany. W 1858r. Mołdawia i Wołoszczyzna wybrały wspólnego hospodara Aleksandra Cuzę, który w 1861r. ogłosił unię realną tych państw i tak powstała Rumunia. Rosja, aby nie drażnić mocarstw zachodnich, zaczęła popierać słowianofilów (rosyjska doktryna filozoficzno – polityczna, której twórcą był Aleksy Chomiakow, który żył w czasach Mikołaja I, głosząc ideę panslawizmu- czyli zjednoczenia wszystkich Słowian w jednym państwie. W tych czasach słowianofile byli prześladowani, car uważał bowiem, że swoimi poglądami mogą poruszyć zasadę legitymizmu. Jednak Aleksander II dostrzegł, że to pozwoli wrócić Rosji na Bałkany i pokonać Turcję. Młodzież bałkańską zachęcano stypendiami do studiowania na rosyjskich uniwersytetach, gdzie wpajano w nich panslawizm. Rosja przez swych agentów wysyłanych na Bałkany wzbudzała nacjonalizm i prowokowała do wystąpień narodowo– wyzwoleńczych.

WOJNA WSCHODNIA

Panslawistyczna polityka Rosjan spowodowała w 1875r. wybuch powstania anty- tureckiego w Bośni i Hercegowinie, a później w Bułgarii. Wkrótce powstanie objęło również Macedonię i Czarnogórę. Sułtan wysłał na Bałkany oddziały baszybuzuków. Nie zależało im na walkach z powstańcami, tylko na wyżynaniu cywilnej ludności. Działalność baszybuzuków spowodowała, że powstanie zaczęło wygasać. Było rzeczą wiadomą, że wkrótce Turcja ponownie umocni się na Bałkanach. Rosja, która obserwowała to powstanie, postanowiła włączyć się z pomocą, ale obawiała się reakcji Austro- Węgier, dlatego też najpierw doszło do rozmów rosyjsko – austriackich. Austria wyraziła zgodę na wkroczenie Rosjan, pod warunkiem, że jako rekompensatę, po pokonaniu Turcji, otrzyma Bośnię i Hercegowinę.

Działania wojenne na Bałkanach Działania wojenne na Kaukazie

Oddziały rosyjskie zaatakowały Turcję z dwóch stron w kwietniu 1877r. Jedna część armii przemaszerowała przez Rumunię i została zatrzymana przez wojsko tureckie na linii Dunaju. Druga armia rosyjska wkroczyła do Gruzji i tu, bez większych przeszkód ze strony Turków, w ciągu następnych kilku miesięcy zdobyła Kars, Batumi, Ardahan. Armią turecką na Bałkanach dowodził Osman Pasza, a oddziałami rosyjskimi, dowodził Josip Hurko. Kilka tygodni trwało zanim udało się Rosjanom sforsować Dunaj, a kiedy to nastąpiło, kilka miesięcy trwały walki o sforsowanie przełęczy Szipka. Turcy przeprowadzili kilkakrotnie ataki, których celem było powstrzymanie marszu Rosjan. Rosjanie zdobyli Szipkę i pokonali Turków pod Plewną. W styczniu 1878r. oddziały rosyjskie znalazły się na terytorium Turcji właściwej i zdobyły Adrianopol. Sułtan zdecydował się na rokowania pokojowe, zgodził się na bardzo surowe warunki pokoju. Liczył bowiem na to, że Europa nie zgodzi się na takie wzmocnienie pozycji Rosji i ten pokój zostanie zmieniony. Pokój rosyjsko – turecki został podpisany w dzielnicy Stambułu, w San Stefano.

Bałkany po pokoju w San Stefano

Warunki pokoju:

-Turcja przyznawała niepodległość Rumunii, Serbii i Czarnogórze

- Bułgaria uzyskała Rumelię Wschodnią i część Macedonii oraz autonomię w ramach imperium osmańskiego, co dawało jej dostęp nie tylko do Morza Czarnego, ale także Egejskiego.

-Rumunia uzyskała Dobrudżę

-Serbii przyznano: tureckie powiaty oraz miasta Nisz i Nowy Pazar. Tak jak liczył sułtan pokój w San Stefano wzbudził, od razu, sprzeciw w Europie. Najpierw wystąpiła przeciwko niemu Austria, która poczuła się oszukana przez Rosję, bo nie otrzymała Bośni i Hercegowiny. Niezadowolona była też Francja i Anglia. Spowodowało to, że Bismarck zaproponował zorganizowanie w Berlinie międzynarodowego kongresu w sprawie rosyjsko – tureckiej, gdzie Prusy mogłyby odegrać rolę arbitra, bo jak stwierdził Bismarck, są jedynym państwem europejskim, które nie jest zaangażowane w aktywną politykę na Bałkanach. Rosjanie nie mogli odmówić udziału w kongresie, który rozpoczął się w lipcu 1878r. i trwał do sierpnia 1878r. i zmieniono na nim postanowienia pokoju w San Stefano. Bośnia i Hercegowina przechodziła pod protektorat Austrii. Serbia zachowywała niepodległość i powiat nowopazarski. Rumunia uzyskiwała niepodległość i Dobrudżę. Natomiast Bułgaria traciła Rumelię Wschodnią i do tego Bułgaria miała nie być państwem niepodległym tylko autonomicznym, pod tureckim protektorem. Na wschodzie Turcja zatrzymała Kars, Ardahan, Bajazet i Batumi. Na kongresie przyznano Anglii Cypr. Warunki kongresu berlińskiego wzbudziły oburzenie w Rosji. Nazywano je ukradzionym zwycięstwem. Rosjanie całą winę za zmiana traktatu obarczyli Niemców. Przegrana w wojnie wschodniej spowodowała, że Rosja znów się angażowała w sprawy azjatyckie.

WOJNA JAPOŃSKO – ROSYJSKA 1904- 1905

W 1891r. Rosjanie przystąpili do budowy kolei trans – syberyjskiej, która miała połączyć część europejską z Krajem Usuryjskim w którym Rosja postanowiła wybudować port Władywostok, najdalej na wschód wysunięty port rosyjski. W 1896r. Rosja uzyskała od rządu chińskiego zgodę na przeprowadzenie części kolei przez Mandżurię, po to aby uniknąć budowania kolei na wiecznej zmarzlinie syberyjskiej. Ta część krolei, która wiodła przez Mandżurię nazywana jest koleją wschodniochińską.

Kolej transsyberyjska i wschodniochińska

W 1898 Rosja wydzierżawiła od Chin półwysep Liaotung w Korei i tym przystąpiła do budowy Port Arthur nad Morzem Chińskim. Tak doszło do konfliktu interesów pomiędzy Rosją a Japonią. W I połowie XIX w Japonia przeszła poważne przemiany wewnętrzne stała się państwem nowoczesnym, z dynamicznie rozwijającym się przemysłem.

Port Artur

Japonia postanowiła zbudować własne imperium kolonialne, kosztem Chin, co oznaczało agresywną politykę w stosunku do Chin. W latach 1894 – 1895 Japonia stoczyła z Chinami zwycięską wojnę i na mocy pokoju w Simonoseki, Japonia uzyskała protektorat nad Koreą. Kiedy Rosjanie zaczęli budować Port Artur, wyraźnie było widać, że to oni chcą przejąć kontrolę nad Koreą. Dochodziło do nieustannych konfliktów, miedzy rybakami rosyjskimi, a japońskimi, o łowiska. Rosjanie prowokowali incydenty, bo dążyli do wojny z Japonią. Byli pewni zwycięstwa. Japończycy kilkakrotnie proponowali podpisanie układu o podziale stref wpływów. Rosjanie nie chcieli się na to zgodzić, dlatego 9 lutego 1904r. wojska japońskie zaatakowały wojska rosyjskie stacjonujące w Mandżurii, a jednocześnie rozpoczęło się japońskie oblężenie Port Artur. Szybko okazało się, że wojska japońskie górują nad wojskami rosyjskimi jakością uzbrojenia i wyćwiczeniem. Do tego wszystkiego dla Japonii była to wojna, która toczyła się u wybrzeży Japonii, dlatego dostarczenie tam wojska, czy sprzętu było szybkie i proste. Dla Rosji była to typowa wojna kolonialna. Rosja była połączona z frontem tylko linią transsyberyjską. Przekazanie żołnierzy i sprzętu trwało trzy miesiące. W styczniu 1905r. kapitulował Port Artur. Od 10 II do 19 III 1905r. toczyła się największa bitwa tej wojny- bitwę pod Mukdenem, w której odniosła zwycięstwo Japonia. Car nie chciał rozpocząć negocjacji pokojowych. Nakazał by na Morze Żółte popłynęła rosyjska flota z Bałtyku. Anglicy nie zgodzili się przepuścić tej floty przez Kanał Sueski, więc popłynęła wokół Afryki. W 27 maja 1905r. rosyjska eskadra poniosła klęskę w bitwie pod Cuszimą. Mikołaj II zwrócił się do prezydenta Theodora Roosvelta z prośbą o arbitraż. W Portsmouth,

5 września 1905 został podpisany pokój rosyjsko – japoński. Na mocy tego pokoju Mandżuria przechodziła pod protektorat Japonii. Japończycy przejmowali półwysep Liaotung, wraz z Port Artur i Wyspy Kurylskie. Ta wojna pokazała, że Rosja jest kolosem na glinianych nogach.

Imperium rosyjskie w 1912 roku