28. Czynniki imperializmu

LEKCJA NR 28. IMPERIALIZM. DEFINICJA. CZYNNIKI

Słowo pochodzi od łac. imperium – władza. W XIX wieku tym słowem określano zaborczą politykę państw Europy Zachodniej i Rosji, której celem było podbijanie słabszych narodów w Azji i Afryce. To dążenie państw to czynnik polityczny imperializmu. Drugie znaczenie nadał Włodzimierz Lenin, który twierdził, że imperializm to rozwinięta forma kapitalizmu, której następuje koncentracja kapitału i środków produkcji. Co z kolei powoduje ograniczenie wolnej konkurencji i pojawienie się gospodarki monopolistycznej. W rzeczywistości te dwie definicje nie wykluczają się, bo kapitał monopolistyczny dąży do uzyskania źródeł taniego surowca i rynków zbytu. Dlatego kapitaliści naciskali na własne rządy aby zmusić je do tworzenia kolonii. Czynnik gospodarczy jest jednym z czynników warunkujących imperializm w XIX wieku. Drugim czynnikiem był czynnik militarny. Państwa w XIX wieku uważały, że o ich potędze decyduje rozległość terytorium. Trzeci czynnik miał charakter ideologiczny, starano się przez niego usprawiedliwić imperializm tzw. misją białego człowieka, wg którego wszyscy Europejczycy mieli obowiązek szerzyć chrześcijaństwo na innych kontynentach, jak również osiągnięcia cywilizacyjnego.

Wykształciły się różne rodzaje własności imperialnej. Terytoria całkowicie zależne od europejskiego mocarstwa nazywanego w imperializmie metropolią to kolonia. Państwo suwerenne, ale gospodarczo podporządkowane innemu państwu to półkolonia. Terytorium, któremu metropolia przyznała całkowitą autonomię wewnętrzną, bez prawa prowadzenia własnej polityki zagranicznej to dominium. Państwo suwerenne, ale podporządkowane mocarstwu w sprawach polityki zagranicznej i wewnętrznej to protektorat. Terytorium będące wspólną własnością dwóch państw to kondominium.

Negatywne cechy imperializmu to przede wszystkim: uzależnienie gospodarek państw skolonizowanych od metropolii, pozbawienie prawa ludności autochtonicznej wpływu na losy kraju, zniszczenie rodzimej kultury. Można wymienić kilka cech pozytywnych: transfer zachodniej wiedzy i kulturowy, postęp cywilizacyjny, rozbudowa nowoczesnej infrastruktury niektórych gałęzi przemysłu.