LEKCJA NR 29. IMPERIALIZM ANGIELSKI

Angielskie imperium kolonialne w xix wieku

W XIX wieku najważniejszą sprawą dla Anglii była ochrona i kontrola wszystkich dróg, które prowadziły do Indii. Już w 1801r. oddziały angielskie, wylądowały w Kraju Przylądkowym, na samym południu Afryki. W 1815 na Kongresie Wiedeńskim zatwierdzono przynależność Kraju Przylądkowego do Anglii.

Kraj Przylądkowy

Anglicy nie byli pierwszymi białymi kolonistami w tym regionie. Już w XVII w. usadowili się tutaj protestanci holenderscy, którzy uciekali przed prześladowaniami z Europy. Nazywano ich w Afryce Burami. Co było zniekształceniem holenderskiego słowa boeur – chłop. Burowie nie chcieli podporządkować się Anglikom, dlatego zdecydowali się opuścić swoje siedziby w Kraju Przylądkowym i przenieśli się w głąb Afryki. W 1844r. Burowie utworzyli nad rzeką Oranje -Wolne Państwo Oranje. W 1853r. powstała Republika Transwalu nad rzeką Val.

Położenie Trasvaalu i Oranje

Te republiki starały się ochronić własną niezależność polityczną, co stawało się coraz trudniejsze. Po kilkunastu latach okazało się, że tereny zajęte prze Burów są bogate w diamenty i złoto. W 1870r. do Kraju Przylądkowego przybył Cecil Rhodes, który przybył do Afryki leczyć się z gruźlicy. Rhodes, kiedy przybył do Afryki miał zaledwie 18 lat i wygrał w karty kopalnie diamentów i złota. W ciągu następnych lat stał się najbogatszym człowiekiem nie tylko w Afryce Południowej, ale w całym Imperium Brytyjskimi i zaczął się zajmować polityką. Jego marzeniem było by cała Afryka Zachodnia, od Kairu po Kapsztad, stała się własnością Anglii i aby można było przeprowadzać trans-afrykańską linię kolejową, która by te dwa miasta połączyła.

Cecil Rhodes i jego idea kolei

Na przeszkodzie stały republiki burskie. W 1884r. Anglicy, poprzez nacisk polityczny, zmusiły te dwa państewka do podpisania układu na mocy którego ich politykę zagraniczną mogła prowadzić tylko Anglia. W latach 1885 – 1895 w rękach Anglików znalazła się Beczuana i Rodezja.

W 1889r. Rhodes utworzył Kompanię Południowo – Afrykańską, która zmonopolizowała handel diamentami i złotem. W 1895r. doszło do konfliktu między Transwalem, a Kompanią o Natal. Anglicy zdecydowali się najechać na stolicę Transwalu – Pretorię, ale atak się nie powiódł.

W 1899r. Rhodes podczas wizyty w Berlinie uzyskał zgodę cesarza Wilhelma II na to, by kolej trans-afrykańska częściowo przebiegała przez terytorium kolonii niemieckich. To ostatecznie przypieczętowało los Transwalu i Oranii. W październiku 1899r. wybuchła wojna burska, która trwała 31 miesięcy i była przez Anglików prowadzona z wyjątkową brutalnością. Tam właśnie utworzyli Anglicy pierwsze obozy koncentracyjne do których kierowano nawet kobiety i dzieci.

Angielski obóz koncentracyjny dla Burów

Pomimo bohaterskiego oporu Burów, którymi dowodzili prezydent Transwalu Paul Kruger, Burowie musieli kapitulować w 1901r. Warunkiem kapitulacji było przyznanie im autonomii. W 1910r. Anglicy połączyli wszystkie swoje posiadłości na południu Afryki i utworzyli Związek Południowej Afryki, któremu nadali status dominium (polityka wewnętrzna ich, zagraniczna Anglii).

W tym samym czasie kiedy Anglicy umocnili się w Egipcie w Afryce Południowej, zdobyli również Kenię, Ugandę, Wybrzeże Kości Słoniowej, Złote Wybrzeże. Polityka chronienia drogi do Indii wywołała zainteresowania Wielkiej Brytanii budową Kanału Sueskiego. Dlatego kiedy w 1859r. rozpoczęła się budowa Anglicy zakupili dużą część akcji giełdowych tego przedsięwzięcia. W 1875r. kedyw Egiptu Ismael Pasza ogłosił bankructwo i zaczął wyprzedawać akcje kanału. Większość tych akcji zakupiła Anglia, która coraz bardziej umacniała się nie tylko w strefie kanału, ale również w Egipcie. W 1876r. Anglicy wysłali do Sudanu korpus ekspedycyjny, na czele którego stanął gen. Charles Gordon. Zadaniem Gordona było opanowanie Sudanu. Udało mu się zdobyć Chartum. Gordon nieustannie prosił Anglików o przysłanie posiłków. To jednak nie nastąpiło. W 1881r. wybuchło w Sudanie antyangielskie powstanie. Na czele którego stanął Ahmed Mehmed nazywany Mahdi czyli Wyzwoliciel.

Mahdi (1844-1885) Śmierć gen. Charlesa Gordona w Chartumie

Anglicy nie mogli udzielić Gordonowi pomocy przeciw mahdystom, bo 1882r. wybuchło antyangielskie powstanie w Egipcie. Na czele którego stanął minister spraw wewnętrznych z rządu kedywa Arabii – Pasza. Do rozruchów doszło w Kairze i Aleksandrii. Anglicy zaproponowali wspólną interwencję w Egipcie Francuzom. Francuzi odmówili. Powstanie zostało stłumione a Arabii- Paszę aresztowano. W ten sposób Egipt stał się angielską kolonią. W 1885r. mahdyści zdobyli Chartum i Gordon został zabity. W 1896r. do Sudanu wkroczyła angielska armia dowodzona przez gen. Horatio Kitchener, która ostatecznie pokonała mahdystów i zajęła cały Sudan. W 1898r. pod Faszodą, w południowym Sudanie, oddziały angielskie napotkały oddział francuski dowodzony przez płk Jeana Marchanda. Doszło do wymiany strzałów.

Rządy obu państw zaczęły się przygotowywać do wojny. Na szczęście do wojny nie doszło. W 1899r. Anglia i Francja rozdzieliły strefy wpływów w Afryce, a Sudan został ogłoszony kondominium angielsko- egipskim, czyli terytorium pod wspólną władzą dwóch państw. Mimo kontrolowania Kanału Sueskiego Anglicy nadal starali się, kontrolować drogę morską do Indii wzdłuż Afryki.

INDIE - IMPERIALIZM ANGIELSKI W AZJI

W 1857r. wybuchło w Indiach powstanie sipajów. Sipajowi byli to żołnierze muzułmańscy i hinduscy walczący na usługach Kompanii Wschodnioindyjskiej. Nazwa pochodzi od perskiego słowa „sipahi”- żołnierz konny. Pretekstem do buntu była plotka, że tłuszcz którym sipajowie czyszczą broń jest pochodzenia zwierzęcego. W rzeczywistości był to protest społeczeństwa indyjskiego, które miało coraz bardziej dosyć panoszenia się w Indiach Anglików. Kompania Wschodnioindyjska nie mogła sobie dać rady sama z tym powstaniem i poprosiła o pomoc rząd angielski. Do Indii przybyła regularna armia angielska.

W 1858r. Kompania została zlikwidowana. W 1859r. stłumiono powstanie sipajów.

SIPAJOWIE

Anglicy zdetronizowali ostatniego cesarza z dynastii Wielkich Mongołów- Bahadur Szacha. Wywieziono go do Rangunu w Birmie. Indie stały się angielską kolonią, były tak ważne, że nazywano je „perłą w Koronie”. Dlatego 1 stycznia 1877r. królowa Wiktoria została ogłoszona cesarzową Indii. Pomiędzy Indiami a Anglią została zawiązana unia personalna. Anglicy starali się współpracować z indyjską arystokracją, wywodzącą się z braminów. Pozwalali by dzieci braminów studiowały na angielskich uniwersytetach, gdzie zetknęli się z liberalnymi poglądami oraz z ideami nacjonalistycznymi. To właśnie ci Hindusi, w składzie, którego znajdowali się zarówno muzułmanie jak i hindusi założyli Kongres Jedności Narodowej w 1885r. i zaczęli się domagać niepodległości Indii. W 1906r. Anglicy doprowadzili do rozłamu w Kongresie. Muzułmanie wystąpili i utworzyli Ligę Muzułmańską na cześć którego stanął Ahmed Jinnah. Liga Muzułmańska zaczęła się domagać przyznania muzułmanom odrębnego państwa. W 1914r. przybył do Indii z Afryki Południowej Mohandas Ghandi, który w 1925r. stanął na czele Kongresu i wymyślił koncepcję biernego oporu aby wypędzić Anglików z Indii.

Obok Indii Anglicy zapanowali również nad całym Półwyspem Arabskim, rozciągnęli protektorat nad Nepalem, Afganistanem i Tybetem. W sprawie Persji musieli się zgodzić na ugodę z Rosją. Północna Persja dostała się pod wpływy rosyjskie, południowa – angielskie. Część środkowa z Teheranem stała się częścią neutralną. Najbogatszym państwem azjatyckim były Chiny dlatego Anglia, obok innych państw europejskich starała się zabezpieczyć w Chinach swe interesy. W czasie III wojen opiumowych Anglicy wywalczyli sobie szereg koncesji handlowych m. in. do swobodnej sprzedaży opium. Chińczycy musieli zgodzić się na europejskie poselstwa w Pekinie. W 1842r. Anglia uzyskała Hong Kong.

SPRAWA IRLANDII

Irlandia została pokonana przez Anglię w XVI w. Elżbieta I, aby bardziej zawiązać Irlandię z Anglią, popierała osadnictwo angielskich lordów na tym terenie, nadając im na własność duże majątki ziemskie. Konflikt między Irlandczykami i Anglikami miał nie tylko charakter narodowy, ale także religijny. Irlandczycy byli katolikami, a Anglicy protestantami. Ten konflikt nasilił się w 1673r., kiedy to Anglicy odebrali prawa polityczne wszystkim katolikom. W 1801r. nastąpiło przymusowe zjednoczenie Irlandii z Wielką Brytanią i powstało Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii. W latach 1840 – 1847 w Irlandii miała miejsce klęska nieurodzaju, która zniszczyła uprawy ziemniaków. Efektem był głód i emigracja miliona osób głównie do USA. Sytuacja pogarszała bezwzględność angielskich lordów, którzy podwyższyli dzierżawy o jednocześnie coraz mniej płacili irlandzkiej służbie najemnej.

W 1847r. John Mitchell założył Konfederację Irlandzką, która zaczęła przygotowania do powstania. W 1848r. plany powstańcze zostały wykryte, a John Mitchell aresztowany i wydalony z Irlandii.

W 1861r. w USA zaczęło działać Bractwo Fenian, które również zaczęło czynić przygotowania do oderwania Irlandii od Anglii. Bractwo Fenian również przeprowadziło nieudaną próbę powstania w 1868r. Ponieważ próba siłowego załatwienia sprawy nie przyniosła rezultatu to w 1874r. Irlandczycy wysunęli koncepcję tzw. home rule czyli autonomii. W 1879r. została utworzona Liga Ziemska na czele której stanął Anglik Charles Parnell. Liga postanowiła walczyć o prawa Irlandii na drodze legalnej. Udało się to dopiero w 1912r.