33. Chiny w II w XIX wieku
LEKCJA NR 33. CHINY W XIX WIEKU
Od XVI w. w Chinach rządził dynastia Cing, wywodząca się z Mandżurii, która podbiła Chiny.
Tereny znajdujące się pod kontrolą mandżurskiej dynastii Cing
Przez III wieki w Chinach nie przeprowadzano żadnych reform, dlatego Chiny stawały się coraz bardziej zacofane. Wykorzystali to głównie Anglicy, którzy od początku XIX w. zaczęli szmuglować do Chin opium z pobliskiej Birmy i Indii. Dawało to kupcom angielskim bardzo wysokie dochody. Wkrótce palenie opium stało się w Chinach prawdziwym problemem, dlatego też rząd chiński zabronił sprowadzania i handlu opium i handlu.
Palarnia opium
Anglicy nie respektowali tego zakazu i nadal szmuglowali opium. W 1839r. chiński komisarz zarekwirował angielski statek, na którym przewożono duży ładunek opium. To stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny opiumowej. Ta wojna zakończyła się w 1842r. klęską Chin, pokój zawarto w Nankinie. Na jego mocy Anglia uzyskała Półwysep Hongkong, gdzie już w 1841r. Anglicy założyli osadę handlową o nazwie Hongkong, która do 1997r. Będzie posiadłością brytyjską.
W 1851r. w prowincji Kiangu wybuchło powstanie. Na jego czele stanął chiński nauczyciel Hong Xiuquan, którego program zakładał uwolnienie chłopów z poddaństwa, nadanie im ziemi, wprowadzenie równości wobec prawa. Powstanie zostało nazwane powstaniem tajpingów /Taj Ping – Kraina Niebiańskiego Spokoju/ ponieważ w prowincji Kiangu powstańcy zorganizowali państwo o takiej nazwie.
Zasięg powstania tajpingów
Rząd chiński nie potrafił poradzić sobie z powstaniem, zostało ono zlikwidowane dopiero w 1864r. przy pomocy wojsk francuskich i angielskich. W 1864r. cudzoziemcy mieli już bardzo silną pozycję w Chinach, co było związane z wojnami opiumowymi. II wojna opiumowa wybuchła w 1856r., przyczyną było ponownie skonfiskowanie ładunku opium przez chińskich urzędników. Znów Chiny tę wojnę przegrały, ale tym razem obok Anglii walczyła również Francja. W 1858r. wojna zakończyła się pokojem w Tiencin na mocy którego Chiny miały zapłacić wysoką kontrybucję wojenną, otworzyć swoje porty dla statków europejskich, w Pekinie miały być otworzone przedstawicielstwa dyplomatyczne państw europejskich. Rząd chiński miał ten pokój ratyfikować w ciągu roku, ale ponieważ tego nie zrobiono w 1860r. wybuchła III wojna opiumowa. Tym razem wojska angielsko – francuskie wtargnęły do Pekinu. Zniszczyły letni pałac cesarza. Jeszcze w tym samym roku podpisano pokój w Pekinie, w którym rząd chiński ratyfikował wszystkie postanowienia pokoju z Tiencin.
W 1861r. władzę regencyjną, w imieniu małoletniego cesarza, przejęła jego matka cesarzowa Cixi, będzie ona sprawowała władzę, aż do 1908r. nie dopuszczając do rządów trzech kolejnych cesarzy.
Cixi starała się utrzymać państwo w tym stanie w jaki istniało przez wiekami, a jednocześnie nie chciała drażnić cudzoziemców. Wydawała również olbrzymie sumy z państwowej kasy na prywatne sprawy, dlatego też w Chinach pogłębiał się kryzys gospodarczy i pauperyzacja (zubożenie) ludności. W 1898r. osobiste rządy w państwie przejął cesarz Kiangsu, który postanowił przeprowadzić w Chinach reformy, zaczął popierać budowę linii kolejowych, zakładanie telegrafu, reformę szkolnictwa popierał inicjatywy, których celem było rozwijanie w Chinach kapitalizmu. Ten okres reform trwał 100 dni. Cesarz został ubezwłasnowolniony przez cesarzową Ci Si, która znów przejęła regencję. Nieudolność rządów mandżurskich spowodowała, że w 1894r. chiński emigrant Sun Yat Sen, założył na Hawajach Związek Odrodzenia Chin, w 1895r. przybył potajemnie do Szanghaju i tu próbował wywołać powstanie, które nie powiodło się. Sun Yat Sen uniknął aresztowania uciekając z Chin. W 1898r. państwa zachodnioeuropejskie zmusiły Chiny do podpisania traktatów o częściowym rozbiorze chińskiego terytorium. Niemcy otrzymali Półwysep Kiauczan, Anglicy – Przylądek Wei – hai – wei i Rosja – Port Artur.
W 1899r. państwa europejskie z inicjatywy USA podpisały układ „o polityce otwartych drzwi”, w którym Chiny traciły prawo do dochodzenia własnych praw w traktatach zawieranych przez państwa europejskie dotyczące Chin.
Strefy wpływów państwa europejskich w Chinach
W 1899r. wybuchło w Chinach powstanie bokserów. Była to nazwa pogardliwa nadana przez Europejczyków. Powstanie zostało wywołane przez tajny Związek Kwitnącej Pięści i Sprawiedliwości, który założono w chińskiej armii i był skierowany przeciw cudzoziemcom. Cesarzowa Ci Si zachowywała się w czasie powstania w bardzo dwuznaczny sposób. Oficjalnie była mu przeciwna, ale skrycie była za powstaniem, mając nadzieję, że powstańcy pomogą jej pozbyć się z Chin cudzoziemców i przywrócą dawne prawa.
Żołnierze bokserów
Powstanie bokserów z jednej strony miało charakter narodowowyzwoleńczy, z drugiej strony był to fanatyczny i zabobonny ruch religijny, który sprzeciwiał się zmianom w państwie. Ponieważ powstanie bokserów coraz bardziej anarchizowało Chiny, najbliższe otoczenie regentki zaczęło się domagać by stanowczo wystąpiła przeciw powstańcom, co oznaczało poproszenie o pomoc cudzoziemców. Obce wojska wkroczyły do Pekinu. Powstanie bokserów w bardzo okrutny sposób stłumiono. Jednocześnie wzrosła zależność Chin od państw europejskich. W 1904r. Anglia zajęła Tybet. W 1905r. Sun Yat Sen odtworzył w Szanghaju Związek Odrodzenia Chin i rozpoczął przygotowania do powstania, którego celem było obalenie cesarza i wprowadzenie w Chinach podstawowych zdobyczy cywilizacji państw europejskich. W 1908r. zmarł cesarz Kuangsu, następnego dnia zmarła cesarzowa Ci Si. Tron objął 4-letni cesarz Puyi. W 1911r. wybuchła w Chinach rewolucja na czele której stanął Sun Yat Sen. Rok później cesarz Puyi został zmuszony do abdykacji. Chiny stały się republiką, a Sun Yat Sen pierwszym chińskim prezydentem.