38. Państwo konstytucyjne

LEKCJA NR 38. PAŃSTWO KONSTYTUCYJNE

Państwo konstytucyjne to pojęcie bardzo pojemne, mieszczą się w nim kraje o bardzo różnych systemach społeczno- politycznych, metodach i zasadach rządzenia i strukturze terytorialnej.

W ten sposób państwem konstytucyjnym może być nawet państwo totalitarne o ile posiada ono konstytucję czyli ustawę zasadniczą która określa podstawowe zasady organizacji i funkcjonowania państwa czyli jego ustrój i ma charakter nadrzędny w stosunku do innych ustaw.

Korzeni państwa konstytucyjnego należy szukać w gospodarczych i społecznych przeobrażeniach o charakterze kapitalistycznym. Grupą dążącą najbardziej konsekwentnie do przemian politycznych była burżuazja czyli mieszczaństwo. W jej interesie leżało osłabienie feudalnej monarchii absolutnej ograniczającej polityczne możliwości i prawa mieszczaństwa jak też likwidację etatyzmu czyli nadmiernego wtrącania się państwa w gospodarkę jak i przywilejów ekonomicznych szlachty.

Ustrój konstytucyjny kształtował się na drodze ewolucji( Anglia) bądź rewolucji( Francja).

W pierwszym rozwiązaniu zmiany systemowo wprowadzano stopniowo tak, że miały się ono czas się sprawdzić w praktyce. W drugim rozwiązaniu zmiany były wprowadzane gwałtownie, często z użyciem przemocy i rozlewu krwi.

Idea konstytucji wyłoniła się z koncepcji umowy społecznej, teorii suwerenności ludu i trójpodziału władz. Twórca koncepcji umowy społecznej był Tomasz Hobbes i Jan Jakub Rousseau, którzy uważali, że panujący umawia się z ludem co do zakresu sprawowanej władzy, jeżeli władza ten pakt narusza to można ją obalić.

Koncepcja suwerenności ludu głosi, że władza ludu jest niezbywalna i niepodzielna, w tym sensie ustawodawstwo jest wyrazem woli powszechnej, lud posiada także prawo kontroli tych, którzy w jego imieniu tą władzę sprawują. Zasada ta negowała przekonanie, że władza pochodzi od Boga.

Koncepcje trójpodziału władz stworzył Charles Maurice Montesquieu w dziele zatytułowanym

„O duchu praw” gdzie twierdził, że każda władza aby dobrze funkcjonować musi się dzielić na ustawodawczą, wykonawczą i sadowniczą, a te władze, względem siebie, muszą być równoważne, równoległe i wzajemne.

Główne zasady konstytucjonalizmu:

• posiadanie przez obywateli szerokich praw politycznych
• istnienie instytucji strzegących praw człowieka i praw obywatelskich
• wymienialność elit władzy w drodze wyborów
• pluralistyczny system partyjny, w tym swoboda działania grup opozycyjnych
• trójpodział władzy

RODZAJE KONSTYTUCJI:

1. kryterium powstania:

• oktrojowane- nadane wola władcy
• uchwalane- tworzone przez specjalnie do tego powołany organ przedstawicielski

2. kryterium formy konstytucji:

• pisana- jeden lub kilka aktów prawnych o szczególnej mocy prawnej i treści
• niepisana- całość prawa konstytucyjnego obejmującego zarówno akty prawne, jak i normy niepisane występujące w formie konwenansów, zwyczajów, precedensów sądowych ( Izrael, Wielka Brytania, Nowa Zelandia)

3. kryterium treści:

• pełna- ma charakter trwały, zajmuje się wszystkimi kwestiami ustrojowymi ( większość konstytucji)
• niepełna (mała)- zwykle organizuje tryb działania na najwyższych organów państwowych ( polskie konstytucje z 1919, 1947, 1992)

4. kryterium sposobu zmiany:

• elastyczna ( otwarta)- zmieniany w taki sam sposób jak wszystkie ustawy ( W. Brytania)
• sztywna ( zamknięta)- do zmiany wymaga specjalnego trybu i zwykle głosowania kwalifikowaną większością głosów ( Austria,

Belgia, Polska)

5.kryterium okresu obowiązywania:

• stała- nie zawiera żadnych końcowych terminów obowiązywania ( większość współczesnych konstytucji)
• czasowa- ograniczony czas obowiązywania

( Sudan, Filipiny, Jemen)