11. Powstanie krakowskie. Rabacja chłopska
LEKCJA NR 11. POWSTANIE KRAKOWSKIE. RABACJA CHŁOPSKA
Centralizacja Poznańska, na czele której stał Karol Libelt, rozpoczęła już w 1845r. przygotowania do trójzaborowego powstania na czele którego miał stanąć przybyły z emigracji Jan Alcyato, a jego zastępcą miał być Ludwik Mierosławski. Alcyato został usunięty przez władze pruskie, dlatego już pod koniec 1845 za dyktatora przyszłego powstania uznano Mierosławskiego. 14 II 1846r. członek Centralizacji Poznańskiej hrabia Henryk Poniński doniósł władzom pruskim o przygotowywanym powstaniu. Zrobił to, ponieważ obawiał się, że przyniesie ono gorszy skutek niż niewola. Władze pruskie aresztowały Karola Libelta i Ludwika Mierosławskiego. Rozbiły również organizację spiskową w Poznaniu. Informacje o spisku zostały przekazane również władzom rosyjskim, które rozbiły spisek w Warszawie. Austriacy, natomiast, nie podjęli żadnych działań przeciwko spiskowi w Krakowie. Pragnęli, by w RPK, wybuchło powstanie, ponieważ pod pretekstem wymierzania kary za jego wybuch będą mogli zlikwidować RPK i włączyć ją do Galicji. W tym samym czasie starosta tarnowski Joachim Breinl zaczął rozgłaszać, że polska szlachta dąży do zwiększenia pańszczyzny chłopom i dlatego chce wzniecić powstanie. Breinl doprowadził do tego, że w kilka wsiach 18.02.1846r. wybuchły rozruchy chłopskie, które nabrały charakteru antyszlacheckiego. Powoli tzw. rabacja chłopska zaczęła ogarniać całą Galicję. Na jej czele stanął chłop ze wsi Smarzowa- Jakub Szela. W czasie rabacji chłopi napadli ogółem 500 dworów i zamordowali 1000 osób. Zamieszki chłopskie będą trwały do połowy III 1846r.
Rzeź galicyjska 1846r.
21 II 1846r. w niektórych wsiach galicyjskich doszło do antyaustriackich rozruchów, min. w Chochołowej. Tutejszy organista i nauczyciel Jan Kanty Andrusikiewicz poprowadził chłopów na posterunek miejscowej żandarmerii.22 II 1846, tak jak to było zaplanowane, wybuchło powstanie w Krakowie. Ujawnił się tutaj rząd powstańczy nazywany Triumwiratem, ponieważ w jego skład wchodziły trzy osoby: Ludwik Gorzkowski, przywódca organizacji krakowskiej, Aleksander Grzegorzewski, przedstawiciel Królestwa, Jan Tyssowski- przedstawiciel Galicji. Rząd wydał Manifest do Narodu Polskiego, w którym nawoływano do udziału w powstaniu, zapowiadano reformy społeczne m.in. zniesienie pańszczyzny, uwłaszczenie chłopów, nadanie chłopom bezrolnym ziemi z majątków narodowych jeżeli przystąpią do powstania. Bardzo szybko w łonie rządu powstańczego doszło do nieporozumień, które doprowadziły do jego rozpadu. W efekcie dyktatorem powstanie ogłosił się Jan Tyssowski. W tym samym dniu, do Krakowa przybył Edward Dembowski, którego Tyssowski uczynił swoim sekretarzem.
Orzeł z czasów powstania krakowskiego
Dembowski, zdając sobie sprawę, że o powodzeniu powstania zadecyduje stosunek do niego chłopów zorganizował procesję do Podgórza. Chciał odczytać chłopom manifest rządu o uwłaszczeniu. Procesja napotkała austriacki oddział na podgórskim rynku. Dembowski został zabity.
Dembowski na czele procesji 27 lutego 1846r.
3 III 1846r. Tyssowski z 1000 powstańców wycofał się z Krakowa, a następnie złożyli broń przy przekraczaniu granicy pruskiej. Następnego dnia Kraków został zajęty przez wojska austriackie. W kwietniu rozprawiono się z rabacją, oddziały chłopskie zostały rozbite, Szelę schwytano i wywieziono na Bukowinę, gdzie otrzymał gospodarstwo. Bezpośrednim skutkiem powstania krakowskiego była likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej w XI 1846r., została wcielona do Galicji.