23. Kultura polska na przełomie wieków

II. PIŚMIENNICTWO

1. Literatura

a. Pozytywizm

- cechy charakterystyczne twórczości literackiej

• dominacja prozy nad poezją
• realizm
• zaangażowanie społeczne – utylitaryzm twórczości

- teoretycy:

• Aleksander Świętochowski

- czołowi twórcy

• Bolesław Prus
• Eliza Orzeszkowa
• Henryk Sienkiewicz
• Maria Konopnicka

b. Młoda Polska

- weryfikacja haseł pozytywistycznych – neoromantyzm

- cechy charakterystyczne sztuki Młodej Polski

• hasło sztuki dla sztuki
• dekadencja

- czołowi twórcy:

• Stanisław Przybyszewski – Krzyk
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer – Na skalnym Podhalu
• Jan Kasprowicz – Obrazy i obrazki chłopskie
• Stanisław Wyspiański – Wesele, Noc listopadowa, Warszawianka
• Stefan Żeromski – Syzyfowe prace, Popioły, Ludzie bezdomni
• Władysław Reymont – Chłopi, Ziemia obiecana

.2. Rozwój historiografii

a. Dwa nurty polskiej historiografii końca XIX w.

- szkoła krakowska

• pogląd, że przyczyn upadku Polski w XVIII w. należy szukać w samym ustroju Polski przedrozbiorowej
• edycja źródeł historycznych
• doskonalenie warsztatu pracy historyka

- przedstawiciela szkoły krakowskiej

• Michał Bobrzyński
• Stanisław Smolka
• Józef Szujski

- szkoła warszawska

• pogląd, że Polska przedrozbiorowa była zdolna do samouzdrawiania, a upadła pod naporem zaborczości sąsiadów
• szczególne zainteresowanie historią ustroju i stosunków społeczno-gospodarczych

- przedstawiciele szkoły warszawskiej

• Tadeusz Korzon
• Władysław Smoleński

- wpływ historiografii na poglądy polityczne

• wykształcenie się stronnictwa Stańczyków z historycznej szkoły krakowskiej
• spór o ocenę polskich powstań narodowych

2. MALARSTWO

a. gatunki malarskie i ich cechy

- realizm

• przedstawianie codziennego życia
• malowanie zwykłych ludzi

- naturalizm

• bierne oddawanie rzeczywistości
• nieupiększanie świata

- malarstwo historyczne

• ilustrowanie ważnych wydarzeń historycznych
• wydobywanie patosu i wielkości tych wydarzeń
• brak selekcji w obrazowaniu rzeczywistości

- impresjonizm

• oddawanie nastroju chwili
• dążenie do uchwycenia wpływu światła na kolory

- symbolizm

• przekonanie, że prawdziwa natura rzeczy jest ukryta
• dążenie do odkrycia prawdziwej istoty świat

b. twórcy:

• realizm: Maksymilian Gierymski, Juliusz Fałat, Wojciech Kossak, Józef Chełmoński
• naturalizm: Feliks Brzozowski
• malarstwo historyczne: Jan Matejko
• impresjonizm: Władysław Podkowiński
• symbolizm: Jacek Malczewski

3. MUZYKA

a. cechy muzyki przełomu wieków

• szukanie inspiracji w naturze i kulturze ludowej, technice i życiu codziennym
• zwracanie uwagi na rytm i barwę
• brak melodii tradycyjnej- porwana fraza muzyczna
• anarracyjność

b. najważniejsi twórcy i ich działa

• Stanisław Moniuszko: opery „Halka”, „ Straszny dwór”
• Mieczysław Karłowicz: „Stanisław i Anna Oświecimowie”, „ Odwieczne pieśni”, „ Epizod na maskaradzie”
• Karol Szymanowski: „ Stabat Mater”, balet „ Harnasie”
• Ignacy Jan Paderewski: „ Fantazje polskie”

L. P

PRAWDA

FAŁSZ

1.

Teoretykiem polskiego pozytywizmu był Aleksander Świętochowski

P

2.

Pozytywizm to pierwsza epoka literacka XIX wieku

F

3.

Cechą literatury pozytywistycznej jest dominacja prozy nad poezją

P

4.

Michał Bobrzyński to przedstawiciel krakowskiej szkoły historycznej

P

5.

Wybitnym przedstawicielem polskiego malarstwa historycznego był Karol Szymanowski

F

6.

Stanisław Moniuszko to twórca polskiej opery narodowej

P

7.

Władysław Podkowiński to przedstawiciel polskiego impresjonizmu

P

8.

Młoda Polska to kierunek w literaturze, który przeciwstawiał się romantyzmowi

F

9.

Przedstawicielem symbolizmu w malarstwie był Jacek Malczewski

P

10.

Henryk Sienkiewicz to przedstawiciel polskiego pozytywizmu

P