1. Sprawa polska w czasie I wojny

LEKCJA NR 1. SPRAWA POLSKA W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ

Na ziemiach polskich na początku XX w. wszyscy sobie zdawali sprawę z tego, że dojdzie do wojny. Dlatego też wykształciły się 3 orientacje. Polacy byli podzieleni przez zaborców, którzy po raz pierwszy znaleźli się po przeciwnych stronach. Wiedzieliśmy, że będziemy musieli opowiedzieć się po którejś ze stron. Należało tylko zdecydować się, którą stronę musimy poprzeć w walce o niepodległość. Jeżeli chodzi o endecję, którą reprezentował Roman Dmowski, opowiedziała się po stronie Rosji. Dmowski uważał, że Rosja to nasz najsłabszy zaborca, dlatego pomoc jej okazana może dać nam największe korzyści. Natomiast druga orientacja nazywana była „orientacją proniemiecką” chociaż nie do końca słusznie. Dlatego, że tak naprawdę, nie chodziło o oparcie się na Niemcach, tylko na Austrii . Tą frakcję reprezentował Piłsudski, który po upadku rewolucji w 1905r. przeniósł się do Galicji i tam nadal kontynuował działalność polityczną. Od 1908r. Piłsudczycy w Galicji założyli „Związek Walki Czynnej” który miał przygotować ludność polską do wojny. W 1910r. za zgodą władz austriackich został powołany „Strzelec” w Krakowie i „Związek Strzelecki” w Lwowie, które skupiały głównie młodzież. Dopiero później za organizowanie organizacji paramilitarnych zabrali się endecy. W 1908r. stronnictwo endeckie w Galicji zerwało z Ligą Narodową w Królestwie Polskim, czyli zerwało z Dmowskim. Endecy z Galicji uznały orientację prorosyjską Dmowskiego za błędną. W 1911r. stronnictwa endeckie w Galicji zawiązały „ Polskie Drużyny Strzeleckie” oraz „Drużyny Sokoła”. W 1912r. wszystkie niepodległościowe stronnictwa w Galicji zawiązały Skonfederowaną Komisję Stronnictw Niepodległościowych, która miała koordynować działania na rzecz odzyskania niepodległości przez Polskę.

Roman Dmowski Józef Piłsudski

Po rozpoczęciu wojny w Krakowie powołano Naczelny Komitet Narodowy 16 sierpnia 1914r. na czele którego stanął Juliusz Leo. W jego skład weszły wszystkie stronnictwa niepodległościowe, które walkę o niepodległość chciały oprzeć na Austrii. 6 sierpnia 1914r. Piłsudski wkroczył do Królestwa Polskiego z „Pierwszą Brygadą Kadrową” po to, by nawoływać do powstania przeciwko Rosji. Niestety został powitany bez żadnego entuzjazmu, nie było oddźwięku na ten apel. Wrócił więc do Galicji i przekształcił I brygadę w Legiony Polskie, podzielone na 3 brygady: I dowodził Piłsudski, II dowodził gen. Józef Haller, III gen. Stanisław Szeptycki.

Piłsudski tak do końca Austriakom nie wierzył. W związku z czym w październiku 1914r. powołał tajną Polską Organizację Wojskową. Miała ona doprowadzić do wybuchu powstania, gdyby Austria wycofała się ze swoich obietnic dotyczących Polski.

Jakie stanowisko wobec sprawy polskiej miały walczące mocarstwa? 8 VIII 1914r. Naczelna Komenda armii austro-węgierskiej wydała odezwę, w której zapowiadała Polakom "wyzwolenie spod jarzma moskiewskiego". Niemcy i Austriacy wydali manifest do Polaków, w którym obiecywali stworzenie niepodległego państwa polskiego, o nieokreślonych granicach, które miano ustalić po wojnie. Oczywiście nawoływano do wygnania z Europy barbarzyńskich hord, czyli Rosjan. Rosjanie wydali odezwę w Warszawie, w której obiecali, że po zwycięstwie nad Teutonami ( jedno z plemion germańskich ) czyli Niemcami, zostanie stworzone niepodległe Królestwo Polskie połączone z Rosją unią personalną. Ententa oficjalnie zaznaczyła, że kwestię polską uważa za wewnętrzną sprawę Rosji. Entencie chodziło o to, by Rosjan nie drażnić, gdyż zależało jej na froncie wschodnim. Rosjanie pozwolili utworzyć w Warszawie w X 1914r. Komitet Narodowy Polski była to oczywiście organizacja endecka na jej czele stanął Zygmunt Wielkopolski, a Roman Dmowski stał na czele Komitetu Wykonawczego. KNP przystąpił do tworzenia wojska polskiego przy armii rosyjskiej i tak powstał Legion Puławski, który liczył co prawda 1 tyś. Polaków ale się zasłużył w walce.

1915/1916r.

W VI 1915r. Królestwo Polskie zostało zajęte przez Niemców i Austriaków.

Granice okupacji niemieckiej i austriackiej

Dmowski wraz z KNP wycofał się w głąb Rosji do Petersburga, gdy zobaczył jaka tam panuje anarchia i, że Rosja jest kompletnie nieprzygotowana do wojny stwierdził, że jego dotychczasowe stanowisko było błędne. Dlatego też, w 1916r., opuścił Rosję i przeniósł się na zachód i tam podjął działalność polityczną. Natomiast Austriacy i Niemcy podzielili się zajętymi ziemiami polskimi.

• północna część i Warszawa przypadła Niemcom, którzy mianowali gubernatorem gen. Hansa BESLERA
• południowa część przypadła Austriakom gubernatorem został gen. Joseph KUK

Austriacy i Niemcy obliczyli, że z ziem polskich można spodziewać się zaciągu do 1 mln żołnierzy. Starali się, by Polacy zaczęli wstępować do wojska, szczególnie Niemcy aktywnie nad tym pracowali i utworzyli: Politechnikę Warszawską i Centralny Komitet Narodowy- rodzaj samorządu lokalnego, na czele z Józefem Piłsudskim. Ale mimo to, napływ do wojska niemieckiego był mały, tak samo jak do austriackiego. W związku z czym w XI 1916r. państwa Trójprzymierza wydały Akt 5 Listopada, w którym proklamowały oficjalnie Królestwo Polskie. Oczywiście ostateczne ustalenia dotyczące granic miały zapaść po wojnie. Znaczyło to, że Polacy nie mogą liczyć na nic więcej jak tylko zabór rosyjski. Król tegoż królestwa miał zostać wyznaczony również po zakończeniu wojny. Powołano natomiast Tymczasową Radę Stanu( 6.12.1916), na czele z Wacławem Niemojewskim, dzieliła się ona na dwa departamenty, ale tak naprawdę powołano tylko jeden departament: Komisję Wojskową, której przewodniczył Józef Piłsudski.

1917

Kiedy do wojny przystąpiło USA zmieniła się sytuacja na frontach, przewaga państw centralnych nie była już tak wielka i oczywista. Doszło do tego, że w lipcu 1917r. Niemcy i Austriacy zażądali od Polaków złożenia przysięgi na wierność. Piłsudski odmówił i razem z nim cała I brygada, a także III Brygada pod dowództwem Szeptyckiego, II Brygada pod dowództwem Hallera złożyła przysięgę, był to Kryzys Przysięgowy. Niemcy rozwiązali I i III Brygadę. Piłsudskiego aresztowano i wywieziono do do Magdeburga. Po uwięzieniu w Magdeburgu dowództwo nad POW przejął płk. Edward Rydz-Śmigły. Trwały przygotowania do wywołania powstania. W sierpniu 1917r. został odtworzony w Paryżu Komitet Narodowy Polski, na jego czele staną Roman Dmowski i Ignacy Paderewski Odnowienie KNP było związane ze zmianą stanowiska Ententy wobec kwestii polskiej. Kiedy upadł carat, rząd Jerzego Lwowa w III 1917r. ogłosił, że nie ma nic przeciwko powstaniu niepodległego państwa polskiego, o ile będzie ono połączone unią wojskową z Rosją. Dlatego Ententa poparła sprawę naszej niepodległości. KNP uznany został przez Ententę za oficjalne polskie przedstawicielstwo. W marcu 1918 r. Niemcy zawarły z Rosją pokój w Brześciu nad Bugiem i jednocześnie Niemcy przekazały Ukraińcom( bo miała powstać niepodległa Ukraina) ziemię chełmską. Wywołało to wielkie poruszenie, nawet wśród tych, którzy byli za Niemcami. Dlatego właśnie II Brygada Hallera przedarła się przez front pod Rarańczą, a potem przez Rumunię do Francji. Francja, na początku 1918r. ,udzieliła zgody Polakom na utworzenie armii we Francji. Tak powstała Armia Błękitna, kiedy Haller przybył do Francji stanął na jej czele . Latem 1918r. było już rzeczą pewną, że na Zachodzie Niemcy wojnę przegrały. Dlatego też na ziemiach polskich zaczynają się tworzyć lokalne rządy. Pod koniec 1917r. Niemcy rozwiązali TYMCZASOWĄ RADĘ STANU, która zaczęła im się sprzeciwiać po kryzysie przysięgowym. Na to miejsce powołano Radę Regencyjną, w skład której weszli:

1. arcybiskup Warszawy Aleksander Kakowski
2. prezydent Warszawy ks. Zdzisław Lubomirski
3. hrabia Józef Ostrowski

Rada Regencyjna powołała rząd Jana Kucharzewskiego

( 7.12.1917). Rząd ten podał się do dymisji w związku ze sprawą Chełmszczyzny i powstał rząd Jana Świerzyńskiego.

Jesienią 1918r. na ziemiach polskich powstają lokalne rządy.

• Polska Komisja Likwidacyjna – X 1918, w Krakowie, na czele Wincenty Witos
• Tymczasowa Komisja Likwidacyjna we Lwowie
• Rada Narodowa dla Księstwa Cieszyńskiego, na czele Jan Michejda, 30 X 1918
• Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej, 7 XI 1918r., w Lublinie, był to rząd socjalistyczny, na czele Ignacy Daszyński. Ten rząd ogłosił swój manifest, w który zapowiadał, że będzie walczył o wprowadzenie w Polski socjalizmu.

10 XI 1918 do Warszawy wrócił z Magdeburga J. Piłsudski owacyjnie witany przez Warszawiaków i członków Rady Regencyjnej.

PIŁSUDSKI I PADEREWSKI W WARSZAWIE

11 XI skończyła się I wojna światowa, a Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu pełnię władzy. 11 XI 1918 to początek niepodległego państwa polskiego, które odrodziło się po 123 latach niewoli.