3. Kształtowanie się granicy z Niemcami

LEKCJA NR 3. KSZTAŁTOWANIE SIĘ GRANICY Z NIEMCAMI

W XX – leciu międzywojennym II RP graniczyła: od północnego wschodu z Litwą i Łotwą, od wschodu z ZSRR (od 1922r.), od południa z Rumunią i Czechosłowacją, od zachodu i północy z Niemcami. Najdłuższa była granica z Niemcami. Terenami spornymi z Republiką Niemiecką były: Warmia i Mazury, Pomorze Gdańskie, Wielkopolska, Górny Śląsk.

Tereny sporne z Niemcami

Kształtowanie się granicy zachodniej zaczęło się jeszcze przed zwołaniem konferencji pokojowej w Paryżu. 4 XII 1918r. w Poznaniu, został zwołany Sejm Dzielnicowy, który podjął decyzję, że Wielkopolska stanie się częścią Polski. Powołano lokalny rząd, który nazywał się Naczelna Rada Ludowa, na czele której stał Marian Seida i Wojciech Korfanty, która miała przejmować administrację w Wielkopolsce z rąk Niemców.

Wielki entuzjazm wywołała, w Poznaniu, wiadomość , że 27 XII 1918r. przybędzie tam, w drodze do Warszawy, Ignacy Paderewski. Na jego przyjazd miasto zostało udekorowane flagami, jednak w przeddzień przyjazdu, 26 XII 1918 r. niemiecki partol zaczął zdejmować te flagi, nie wiadomo, czy z bezmyślności, czy z rozkazu. Ta sprawa stała się bezpośrednią przyczyną zamieszek w mieście, które 27 XII 1918r. przekształciły się w powstanie.

Powstańcy wielkopolscy

Dowództwo nad powstaniem przejął kapitan Stanisław Taczak, a 16 I 1919r. dowodzenie nad powstaniem przejął, przybyły z Warszawy, gen. Józef Dowbór – Muśnicki. W dniu 16 II 1919r. powstanie zakończyło się. Podpisaliśmy z Niemcami, w Trewirze, porozumienie, na mocy którego Wielkopolska stawała się częścią Polski. Powstanie wielkopolskie jest jedynym w naszej historii, które zakończyło się pełnym sukcesem militarnym i dyplomatycznym.

Stanisław Taczak Józef Dowbór- Muśnicki

W I 1919r. rozpoczęła swoje obrady konferencja pokojowa. Polskę reprezentowali: Roman Dmowski i Ignacy Paderewski.

Roman Dmowski Ignacy Paderewski

Na kształt naszej zachodniej granicy wpłynęli właśnie oni oraz różnica stanowisk Anglii i Francji, co do Polski. Francja nie chciała pozwolić, by powstały silne Niemcy, dlatego chcieli ich kosztem wzmocnić Polskę i byli skłonni przyznać nam, wszystkie tereny sporne. Natomiast Anglia, reprezentowana przez premiera Davida Lloyda Georga, nie chciała osłabiać Niemiec, ponieważ były one dla Anglii gwarantem równowagi europejskiej. Ponadto, angielski premier uważał Polskę za państwo agresywne, które będzie sojusznikiem Francji. To właśnie on sprzeciwił się włączeniu do Polski wraz z Pomorzem Gdańskim- Gdańska. Ostatecznie konferencja podjęła uchwałę, że Gdańsk zostanie przekształcony w Wolne Miasto, natomiast o przyszłości Warmii i Mazur zadecyduje plebiscyt. Jego datę wyznaczono na 11 VII 1920r. Termin ten okazał się wyjątkowo niekorzystny dla Polski, ponieważ, właśnie w VII 1920 r., armia bolszewicka przekroczyła granice Polski i rozpoczęła marsz na Warszawę. Cała Europa była przekonana, że zostaniemy przekształceni w radziecką republikę, co zaważyło na decyzji wielu głosujących. Ponadto karty do głosowania zostały źle oznaczone: na jednej było napisane- „Polska” i „Polen”, na drugiej „Prusy Wschodnie” i „Ost Prüschen”, czym sugerowano, że powstanie jakieś państwo pruskie, a za taką opcją opowiadała się większość mieszkańców Warmii i Mazur. To stało się przyczyną przegrania przez Polskę plebiscytu, jedynie 11 przygranicznych gmin głosowało za przyłączeniem do Polski.

Odwzorowanie wyników referendum na Warmii i Mazurach

Plebiscyt na Śląsku został wyznaczony na 20 III 1921r. Niemcom bardzo zależało na Górnym Śląsku, dlatego oddziały Grenschutzu (niemiecka straż graniczna, która spełniała też rolę policji) zaczęły represjonować ludność, aby w ten sposób zmusić ją, do opowiedzenia się po stronie Niemiec. W wyniku tych represji doszło do wybuchu strajku w kopalni „Mysłowice” w sierpniu 1919r. Na czele strajku stanął sztygar tej kopalni Alfons Zgrzebniok. Oddziały Grenschutzu wdarły się do kopalni i brutalnie pobiły strajkujących. Ta sprawa stała się przyczyną wybuchu I POWSTANIA ŚLĄSKIEGO 17 VIII 1919r. Na czele partyzantów stanął Alfons Zgrzebniok, powstanie trwało 7 dni, zostało krwawo stłumione przez Niemców.

Zasięg I powstania, Alfons Zgrzebniok

W styczniu 1920r., na Śląsk przybyły oddziały rozjemcze angielsko – włosko – francuskie. Utworzyły się również dwie komisje plebiscytowe: polska w Bytomiu – na czele stanął Wojciech Korfanty, niemiecka w Katowicach – Joachim Urbanek na czele. Ponieważ na Śląsku były oddziały rozjemcze, Grenschutzu nie mógł już prowadzić otwartych represji wobec Polaków, zaczął więc działać metodą zamachów skrytobójczych. W VIII 1920r. został tak zamordowany działacz plebiscytowy Andrzej Mielęcki. To stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu II POWSTANIA ŚLĄSKIEGO (20 – 28 VIII 1920r.), którego kierownikiem został Wojciech Korfanty i Alfons Zgrzebniok. Powstanie zakończyło się, gdy Korfanty uzyskał od Ententy zapewnienie, że zostanie utworzona mieszana policja polsko – niemiecka.

Wojciech Korfanty

W dniu 20 III 1921r. odbył się plebiscyt. Strona polska nalegała, by w regulaminie plebiscytu, znalazł się zapis, że mogą brać w nim udział, nie tylko osoby, które aktualnie mieszkają na Śląsku, ale również te, które się tam urodziły, a teraz mieszkają gdzieś indziej. Niemcy zorganizowali przyjazd chętnych do głosowania nawet spod francuskiej granicy. W konsekwencji dostarczyli 300 tyś. osób na plebiscyt. W Polsce jedynie zachęcano do udziału w plebiscycie, w związku z czym, jedynie 80 tyś. dotarło na plebiscyt. Wyniki plebiscytu były dla Polski niekorzystne. Za Niemcami opowiedziało się 708 tyś. uprawnionych do głosowania, za Polską 485 tyś. uprawnionych do głosowania. Wyniki plebiscytu spowodowały, że Ententa podjęła decyzję o przyłączeniu do Niemiec 90% obszaru plebiscytowego. Ta decyzja stała się bezpośrednią przyczyną wybuchu 3 V 1921r. III powstania śląskiego- przywódcą powstania został, przybyły z Warszawy, gen. Józef Dowbór- Muśnicki, co było znakiem, że polski rząd, oficjalnie popiera powstanie. Najcięższe walki toczyły się do 14 maja 1921r. o Górę Świętej Anny. Powstanie zakończyło się militarną klęską, natomiast dyplomatycznym sukcesem. Pod wrażeniem powstania Ententa podjęła decyzję, że 1/3 obszaru plebiscytowego miała trafić do Polski i były to następujące powiaty: pszczyński, lubliniecki, tarnogórski, świętochłowicki, rybnicki, chorzowski, katowicki, gliwicki- bez Gliwic, zabrzański- bez Zabrza

Podział obszaru plebiscytowego na powiaty

W konsekwencji trafiła do nas najbardziej uprzemysłowiona część Górnego Śląska, z największą ilością hut i kopalń z wysokogatunkowym węglem. Śląsk otrzymał na mocy konstytucji autonomię, w ramach II RP, która przejawiała się w posiadaniu własnego sejmu. Władza wykonawczą na Śląsku sprawował wojewoda śląski, wybierany przez śląski sejm. Siedzibą śląskich władz autonomicznych były KATOWICE i od tego momentu zaczyna się rozwój tego miasta.

Województwo śląskie Województwo śląskie w II RP