7. Mozaika polityczna II RP

LEKCJA NR 7. MOZAIKA POLITYCZNA II RZECZPOSPOLITEJ

W II RP występowały partie: lewicowe, centrowe i prawicowe. Na lewicy najsilniejszą partią była PPS, która powstała ze zjednoczenia PPS zaboru pruskiego i zaboru rosyjskiego w 1919r. Chciała ona przekształcić Polskę w republikę socjalistyczną reformami parlamentarnymi. Głównymi działaczami PPS w XX- leciu byli: Ignacy Daszyński, Kazimierz Pużak, Tomasz Arciszewski.

Ignacy Daszyński Kazimierz Pużak Tomasz Arciszewski

Na skrajnej lewicy stali komuniści. Partia komunistyczna powstała w XII 1918r. z połączenia: PPS-Lewicy i SDKPiL. Przyjęli nazwę Komunistyczna Partia Robotniczej Polski. KPRP od 1919r. była partią zdelegalizowaną. W 1925r przyjęła nazwę Komunistyczna Partia Polski. Jej głównymi działaczami byli: Adolf Warski, Wera Kostrzewa( Maria Koszutska), Juliusz Leszczyński- Leński. KPP była pod silnymi wpływami III Międzynarodówki, czyli Kominternu (Centralne Biuro Internacjonalistyczne). W 1938r., na VII zjeździe Kominternu, oskarżono KPP o współdziałanie z faszystami i o działanie na szkodę międzynarodowego ruchu robotniczego. KPP została rozwiązana. Jednocześnie Komintern zakazał odtwarzania partii komunistycznej w Polsce.

Wera Kostrzewa Adolf Warski Juliusz Leński

Na lewicy działały partie chłopskie. Na początku były to: PSL ''Wyzwolenie'', PSL ''Piast''

i PSL'' Lewica''. W 1924r. doszło do rozłamu PSL ''Wyzwolenie'', z którego wystąpiła część członków i utworzyła Niezależną Partię Chłopską, która przetrwała do 1927r. W 1926r. doszło do ponownego rozłamu w PSL '' Wyzwolenie''. Część członków wraz z częścią członków PSL ''Lewica'' utworzyły Stronnictwo Chłopskie, którego liderem został Jan Dębski. W 1931r. wszystkie partie chłopskie zjednoczyły się w związku z wielkim kryzysem (1929r.) i utworzyły Stronnictwo Ludowe, którego liderem został Wincenty Witos.

Partie Centrowe. Najsilniejszą partią była Polska Partia Chrześcijańskiej Demokracji, popularnie nazywana chadecją. Powstała ona w 1920r.

Jej liderami byli: Wojciech Korfanty, Stanisław Grabski, Józef Chaciński. Partia ta miała program, którego podstawą było przekonanie, że kościół powinien mieć wpływ na sprawy państwa, a warunki społeczne powinny być oparte na encyklice Leona XIII z 1891r.''Rerum Novarum''. Również silną partią w Centrum była Narodowa Partia Robotnicza, powstała w 1920r.

z połączenia Narodowego Związku Robotniczego i Narodowego Stronnictwa Robotniczego. Ta partia pragnęła bronić przede wszystkim spraw socjalnych robotników, ale podkreślała bardzo silnie kwestie narodowe. W centrum działało także PSL ''Piast'', którego liderem był Wincenty Witos, Maciej Rataj

i Jakub Bojko. Na prawicy najsilniejszą partią była Narodowa Demokracja(endecja), która w 1920r. przyjęła nazwę Związek Ludowo- Narodowy, później w 1928r. Stronnictwo Narodowe. Znanymi działaczami endecji byli: Marian Seida, Władysław Grabski. Natomiast ideologicznym przywódcą endecji był Roman Dmowski ( choć nie był jej członkiem, nadal kierował Ligą Narodową). Nadal podstawowym hasłem był: solidaryzm społeczny. W 1922r. przed wyborami parlamentarnymi ( 5 XI 1922r.), endecja z chadecją utworzyły koalicję parlamentarną, która otrzymała nazwę Chrześcijańska Jedność Narodowa CHJN. Lewica nazwała ich złośliwie - Chjena. Na prawicy istniały też 2 partie konserwatywne, które reprezentowały ziemiaństwo. W 1921r. powstało Stronnictwo Prawicy Narodowej, a w 1925r. powstaje Stronnictwo Chrześcijańsko -Narodowe.