9. Zamach majowy
LEKCJA NR 9. ZAMACH MAJOWY- GENEZA, PRZEBIEG, SKUTKI
W maju 1926r. upadł koalicyjny rząd Aleksandra Skrzyńskiego. Wykorzystała to Chjena i PSL „Piast”. 11 maja 1926 powstała druga koalicja Chjeno-Piasta, a premierem ponownie został Wincenty Witos.
II rząd Chjeno- Piasta
Wywołało to ponownie wielkie oburzenie społeczne i ostry protest Piłsudskiego. Kilkanaście oddziałów wojska polskiego pod dowództwem gen. Lucjana Żeligowskiego i gen. Gustawa Dreszera przybyło na spotkanie z Piłsudskim do Rembertowa i Żeligowski przekazał Piłsudskiemu dowodzenie nad tymi oddziałami. 12 maja 1926r. Piłsudski pomaszerował z wojskiem na Warszawę. Nie chciał doprowadzić do wojny domowej, chciał przestraszyć Witosa i Wojciechowskiego i zmusić ich do zrzeczenia się władzy. Prezydent i premier postanowili jednak bronić swych konstytucyjnych uprawnień. 14 maja 1926r. Piłsudski spotkał się z Wojciechowskim na moście Poniatowskiego. Nikt nie wie, o czym rozmawiali, ale rozmowa ta nie zapobiegła wojnie domowej.
Piłsudski na moście Poniatowskiego
Walki uliczne zakończyły się 16 maja 1926r. O zwycięstwie Piłsudskiego zadecydował fakt, że opowiedziały się za nim partie lewicowe, nawet komunistyczne, które zarządziły strajk na kolei. W ten sposób, z prowincji, wierne rządowi oddziały nie mogły przedostać się do Warszawy. Po obu stronach zginęło ponad 200 żołnierzy, zabito przypadkowo 165 cywilów, a 900 osób zostało rannych.
Walki na ulicach Warszawy
16 maja 1926r. Piłsudski wygłosił przemówienie w radiu, w którym nie przedstawił żadnego programu politycznego, ale zapowiedział, że nastąpi teraz sanacja, czyli uzdrowienie w polityce. Był to neologizm stworzony przez Piłsudskiego od łacińskiego słowa sano- zdrowie. Posłowie spodziewali się rozwiązania parlamentu, ale Piłsudski niepewny swojego poparcia społecznego parlamentu nie rozwiązał Wdzięczni posłowie, 30 maja 1926r. głosami Zgromadzenia Narodowego wybrali Piłsudskiego na prezydenta. On nie przyjął prezydentury, ale zaproponował osobę prof. chemii Uniwersytetu Lwowskiego- Ignacego Mościckiego, którego wybrano na prezydenta 31 maja1926. Prezydent mianował teraz premierem piłsudczyka Kazimierza Bartla, co też zostało zatwierdzone przez sejm.
Ignacy Mościcki Kazimierz Bartel
Piłsudczycy ciągle ciesząc się poparciem w parlamencie, 2 sierpnia 1926r. dokonali nowelizacji Konstytucji(nowela sierpniowa). Zwiększała ona zakres władzy prezydenta, który mógł zawieszać i odwoływać sesje sejmowe, miał też prawo uchwalania wysokości budżetu, jeśli w ciągu 4 miesięcy nie uczyniłby tego parlament. 6 sierpnia 1926r. Sejm zatwierdził ustawę o powołaniu nowego urzędu w państwie, tj. Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych. Do końca życia stanowisko to piastował Piłsudski. Po kilku miesiącach od zamachu majowego partie lewicowe zdawały już sobie sprawę, że Piłsudski nie ma zamiaru realizować programu socjalistów, dlatego spróbowały działań opozycyjnych. Na wniosek lewicy uchwalono wotum nieufności wobec dwóch ministrów z rządu Bartla: Mieczysława Sujkowskiego, Juliusza Młodzianowskiego. Wobec votum nieufności dla 2 ministrów rząd winien podać się do dymisji, Bartel to zrobił, a Mościcki tą dymisję przyjął, ale następnego dnia rząd Bartla został mianowany w tym samym składzie, co był pierwszym przypadkiem zastosowania przez sanację precedensu konstytucyjnego, czyli mechanicznego stosowania zasad konstytucji. 2 X 1926r. – rząd Bartela i tak został zdymisjonowany, urząd przejął Piłsudski, który chciał zrealizować swój najważniejszy cel polityczny- ograniczyć wpływy endecji i zabrać jej zaplecze polityczne. Piłsudski spotkał się w X 1926r. z ziemiaństwem w Nieświeżu – rodowej posiadłości Radziwiłłów i tam, za obietnicę powstrzymania reformy rolnej uzyskał przyrzeczenie, że ziemiaństwo będzie teraz popierało sanację, a nie endecję.
Piłsudski na spotkaniu z ziemiaństwem w Nieświeżu
W XII 1926r. Piłsudski zawarł poważne porozumienie z Kościołem, który też do tej pory popierał endecję. Biskupi złożyli przysięgę na wierność rządowi polskiemu czyli sanacji. W zamian za co, religia w szkołach stała się przymusem, jak też uczestniczenie młodzieży w świętach religijnych. Oczywiście Dmowski doskonale rozumiał jaki jest cel Piłsudskiego i aby się bronić, w XII 1926r. założył organizację paramilitarną Obóz Wielkiej Polski (OWP), a sam mianował się Wielkim Oboźnym. Następnym krokiem Dmowskiego było doprowadzenie do rozwiązania Związku Ludowo- Narodowego i powołania na jego miejsce w 1928r. Stronnictwa Narodowego.