10. Sanacja 1927-1935r.
LEKCJA NR 10. I OKRES RZĄDÓW SANACJI 1926- 1935R.
W XI 1927r. upłynęła kadencja sejmu, został on rozwiązany. Wybory wyznaczono na marzec 1928r. Piłsudski chciał zapewnić sobie całkowite zwycięstwo i dlatego w I 1928r. powołał organizację Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR), miała to być organizacją, do której mogli wstępować wszyscy, również członkowie innych partii, a ponieważ nie była to partia nie musiała mieć programu politycznego. Jedynym programem politycznym był wspieranie rządu.
Liderem BBWR został Walery Sławek
Piłsudski z prezydium BBWR
.Wybory do Sejmu odbyły się 4 III 1928r., BBWR nie uzyskała większości bezwzględnej, bo miała tylko 25% mandatów, co i tak było sukcesem jeśli chodzi o tak młodą organizację. 11 III 1928r. odbyły się wybory do Senatu, BBWR uzyskało 46%. Piłsudski był niezadowolony z wyników wyborów. Chciał by marszałkiem Sejmu został piłsudczyk Kazimierz Bartel. Tak się również nie stało. 21 III 1928r., na pierwszej sesji sejmowej marszałkiem Sejmu wybrano Ignacego Daszyńskiego z PPS-u, która była już wtedy partią opozycyjną wobec sanacji. Wybór Daszyńskiego mówił też, że nowy Sejm nie będzie posłuszny wobec sanacji. Do pierwszego starcia między rządem Piłsudskiego, a parlamentem doszło VI 1928r., kiedy Sejm odrzucił projekt ustawy, na mocy której, wprowadzono by nowy podatek od nieruchomości oraz od budynków mieszkalnych. Dochody z tego podatku były potrzebne sanacji, by pokryć deficyt budżetowy w wys. 8 mln. zł. powstały na skutek finansowania przez sanację kampanii wyborczej BBWR-u, z pieniędzy państwowych. Projekt ustawy został odrzucony. 25 VI 1928r. – Piłsudski podał się do dymisji, nowym premierem został ponownie Bartel. X 1928r. posłowie BBWR-u zgłosili oficjalny wniosek zmiany konstytucji. III 1929r. Sejm uchwalił formalny wniosek postawienia przed Trybunałem Konstytucyjnym ministra skarbu-Gabriela Czechowicza za to, że bez zgody Sejmu przekazał pieniądze państwowe na kampanię wyborczą BBWR-u.
Posiedzenie Trybunału Stanu w sprawie Czechowicza
Piłsudski, w związku ze sprawą Czechowicza, postanowił zaostrzyć kurs polityki wewnętrznej. Bartel został zdymisjonowany, a 14 IV 1929r. powołano pierwszy rząd pułkowników, z premierem Kazimierzem Świtalskim Był on nazywany rządem pułkowników, bo na 14 ministrów 6 i premier byli wyższymi oficerami w służbie czynnej.
Premier Kazimierz Świtalski z Marszałkiem Sejmu
Ponadto od kwietnia aż do października nie została zwołana ani jedna sesja sejmowa. 30 X 1929r. sanacja była zmuszona zwołać Sejm, gdyż zbliżał się czas uchwalania nowego budżetu. Piłsudski, tuż przed rozpoczęciem sesji, wszedł do gmachu sejmu wraz z kilkoma oficerami, którzy pobili straż marszałkowską. Daszyński odmówił otwarcia sesji sejmowej pod „groźbą karabinów”. Tej sesji nie otwarto. Dopiero 5 XII 1929r. odbyła się kolejna sesja sejmowa, aby załagodzić napięcie wewnętrzne zdymisjonowano rząd Świtalskiego 5 XII 1929r., a premierem ponownie został Bartel (takie liberalizowanie polityki wewnętrznej posłowie lewicy nazwali bartlowaniem). Na początku 1930r. ogłoszony został budżet RP choć nie w takiej wysokości, jak tego chciał Piłsudski. 25 marca 1930r. zdymisjonowano rząd Bartla, został powołany drugi rząd pułkowników na czele z Walerym Sławkiem i ponownie nie zwołano sejmu.
Rząd Walerego Sławka- II rząd pułkowników
W maja 1930r. grupa posłów, na czele z Daszyńskim, przybyła do prezydenta Mościckiego z żądaniem zwołania sesji sejmowej, co było zgodne z prawem. Prezydent wyznaczył sesję sejmową za 10 dni, a następnie kilka dni przed tym terminem rozwiązał sesję, mimo że się nie odbyła. Było to drugie zastosowanie precedensu konstytucyjnego. 9.06.1930r. z inicjatywy Witosa odbył się w Krakowie Kongres Obrony Praw i Wolności Ludu, był to kongres antysanacyjnej opozycji, która utworzyła 14.09.1929r. sojusz w składzie którego znalazły się partie centrowe i lewicowe, które na wspólnej konferencji ustaliły, że nie ma możliwości podjęcia współpracy z sanacją, jak też nie ma możliwości prowadzenia z sanacją walki parlamentarnej. W związku z tym partie centrolewicowe przejdą do opozycji pozaparlamentarnej. Ten kongres to początek Centrolewu, w składzie którego znalazły się : chadecja, NPR, wszystkie partie chłopskie, PPS.
Kongres Obrony Praw i Wolności Ludu
25.08.1930r. rząd Sławka podał się do dymisji. Po raz drugi premierem został Józef Piłsudski. 30.08.1930r. Mościcki rozwiązał parlament II kadencji przed upływem jej terminu. Nowe wybory zostały wyznaczone na listopad 1930r. W dniu 5.09.1930r. partie Centrolewu utworzyły koalicję wyborczą- Związek Obrony Praw i Wolności Ludu. W nocy z 10 na 11.09.1930 osiemnastu kandydatów na posłów Centrolewu zostało aresztowanych, na wniosek ministerstwa spraw wewnętrznych Felicjana Sławoja- Składkowskiego, bez wyroku sądowego. Oskarżono ich o przestępstwa natury kryminalnej i aby ten zarzut uprawdopodobnić aresztowano jednego posła BBWR, który rzeczywiście dopuścił się finansowych malwersacji. Wywieziono ich do obozu wojskowego w Brześciu nad Bugiem, gdzie komendantem był Wacław Kostka-Biernacki, który był tak oddany Piłsudskiemu, że nazwano go pretorianinem Piłsudskiego. Wśród aresztowanych byli: Daszyński, Witos, Korfanty, Pużak, Rataj, St. Ciołkosz, Mieczysław Niedziałkowski. W Brześciu byli maltretowani fizycznie i psychicznie.
Aresztowani w procesie brzeskim
Wybory do sejmu odbyły się 11.11.1930, tuż przed wyborami zdelegalizowano, w wielu okręgach wyborczych, listy Centrolewu. Starano się też zastraszyć wyborców. Mimo to, BBWR uzyskało tylko 46% głosów. Wybory do Senatu odbyły się 16.11.1930r.. BBWR uzyskało 68% głosów. Po wyborach 4.12.1930r. Piłsudski podał się do dymisji 4.12.1930r. Nowy rząd utworzył Walery Sławek. Wybory te nazywano brzeskimi, często nazywano je też cudem nad urną, odbywały się w okresie wielkiego kryzysu, który rozpoczął się w X 1929r. krachem na giełdzie nowojorskiej. Kryzys ten bardzo szybko dotarł do Polski, ze względu na zaangażowanie w naszą gospodarkę kapitału amerykańskiego. Bezrobocie w 1930 wynosiło 1 mln i liczba ta wzrastała. Najciężej kryzys dotknął wieś, gdzie od 1930 zaczęły się otwierać tzw. nożyce cen, czyli gwałtownie podrożały ceny art. przemysłowych. i bardzo potaniała żywność.
Bezdomna rodzina w Polsce w czasach Wielkiego Kryzysu
Po to by wspomóc chłopów partie chłopskie zjednoczyły się w 1931r., i założyły Stronnictwo Ludowe, którego honorowym liderem został, przebywający na emigracji, od czasu procesu brzeskiego Wincenty Witos. W 1932r. z urzędu Min. Spraw Zagranicznych zrezygnował Alfred Zaleski, na jego miejsce został powołany Józef Beck, który będzie tą funkcję piastował aż do końca istnienia II RP. W 1933r. upływała kadencja prezydenta Mościckiego, który został wybrany powtórnie, ale Piłsudski odbył z nim rozmowę, w której zaznaczył, że Mościcki będzie się musiał się zrzec prezydentury, gdy zostanie uchwalona nowa konstytucja, bo wtedy urząd ten przejmie Piłsudski. Trwały już wtedy prace nad nową konstytucją. Komisją konstytucyjną kierował płk. St. Car.
W 1933r. zostało zdelegalizowane OWP, część młodych członków OWP połączyła się ze Związkiem Młodych Narodowców utworzonym w 1932r., z inicjatywy i pod opieką SN i powstał Obóz Narodowo- Radykalny ( ONR). Wiosną 1934r. ONR uległo rozbiciu i powstało: ONR- ABC oraz faszystowska ONR- Falanga- na czele, której stał Bolesław Piasecki.
W styczniu 1934r. sanacja zapowiedziała czytanie w sejmie tez konstytucyjnych. Posłowie opozycyjni demonstracyjnie opuścili salę obrad, pozostali tylko członkowie BBWR. Wtedy okazało się, że nie są to tezy konstytucyjne, tylko projekt konstytucji. Po przeczytaniu posłowie zatwierdzili ten projekt, co było kolejnym precedensem konstytucyjnym. Ostatecznie konstytucja została uchwalona w 01.1935r., a prezydent podpisał ją 23.04.1935r.. Dlatego nazwano ją konstytucją kwietniową. Wprowadzono w niej system prezydencki. Prezydent nadal był wybierany na 7-letnią kadencję, ale tym razem w wyborach powszechnych spośród kandydatów, z których jeden był wyznaczany przez ustępującego prezydenta, drugi był wyznaczany przez Zgromadzenie Elektorów. Prezydent miał prawo: zwoływać, odwoływać, zawieszać sesję sejmową; miał prawo mianować 1/3 senatorów, wydawać dekrety z mocą ustawy, powoływać wszystkich wyższych urzędników w państwie, w tym premiera, rząd był odpowiedzialny przed nim, nie przed parlamentem, prowadził finanse państwa, bez konieczności uzyskiwania zgody od sejmu. Za swe czyny był odpowiedzialny tylko przed Bogiem i historią. Parlament nadal był dwu-izbowy. Izba senatorów została zmniejszona do 96 ze 111. Izba posłów w sejmie z 444 do 208. Wybory były 4-przymiotnikowe (nie były proporcjonalne), żadna z partii nie mogła wystawiać własnych list wyborczych. Te listy wystawiały specjalne komitety, w taki sposób, że mogli znaleźć się tam tylko zwolennicy sanacji. Konstytucja znosiła niezależność, niezawisłość sędziów, prezydent mógł zawiesić każdego sędziego, bez podawania przyczyny, jeżeli będzie tego wymagała racja stanu, prezydent może zawiesić wszystkie prawa obywatelskie. Piłsudski nie wykorzystał możliwości politycznych jakie dawała nowa konstytucja zmarł 12 V 1935r.
