12. Gopsodarka i społeczeństwo II RP

LEKCJA NR 12. GOSPODARKA I SPOŁECZEŃSTWO II RP

II Rzeczpospolita powstawała jako państwo, które musiało sobie poradzić nie tylko ze zniszczeniami wojennymi, ale także z różnicami wynikającymi z podziału ziem polskich przez 123 lata na trzy zabory, czego wynikiem były rożne systemy prawne, walutowe, miar i wag, a nawet rożna szerokość torów kolejowych. Widoczne były także dysproporcja w rozwoju gospodarczym: nowoczesne rolnictwo typu towarowego w dawnym zaborze pruskim, przemysł w dawnej Kongresówce, zacofana pod względem rolniczym, ale z rozwiniętym przemysłem naftowym Galicja. To będzie przyczyna podziału na Polskę „A” i „B”. Walka o granice zwiększała wydatki na armię. Inne dziedziny życia także wymagały nakładów finansowych, a system podatkowy dopiero się tworzył. Problemem była także niemożność eksportu polskich towarów z powodu braku portu morskiego. W roku 1921r. rozpoczęła się budowa miasta i portu, a później także stoczni w Gdyni (Eugeniusz Kwiatkowski). W latach 1926-1933r. wybudowano magistralę węglową (specjalną, nowoczesną linię kolejową z Górnego Śląska do Gdyni

Polska „A” i „B”

W 1920r. Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę, na mocy której walutą polską miała być marka polska. Ciągłe dodrukowywanie pieniędzy przez rząd spowodowało, że inflacja zaczęła się w 1923r. przekształcać w hiperinflację. Sytuację opanował rząd Władysława Grabskiego w latach

XI 1923- XII 1925r. Przeprowadzono reformę finansów publicznych poprzez wprowadzenie oszczędności w administracji, zredukowano wydatki budżetowe, przeprowadzono reformę walutową wymieniając markę polską na złotego. Nowa waluta miała być emitowana przez niezależny od rządu Bank Polski.

Ważną kwestią była sprawa reformy rolnej. II RP była krajem rolniczym, z wadliwą strukturą gospodarczą rolnictwa. Poza Wielkopolską brakowało dużych gospodarstw chłopskich – w pozostałej części kraju występowały małe, biedne gospodarstwa chłopów i wielkie posiadłości należące do ziemian. W latach 1925-1939 przeprowadzono reformę rolną, która polegała na wykupie posiadłości rolnych powyżej 180 ha, a na Kresach powyżej 300 ha przez państwo, a następnie ich sprzedaż chłopom na korzystnych warunkach.
Reforma rolna była postulatem stronnictw chłopskich przyjętym przez sejm do realizacji już w 1920, jednak do II wojny światowej nie udało jej się zrealizować w wystarczającym stopniu.

W X 1929r. Rozpoczął się Wielki Kryzys 1929-1935, który bardzo szybko dotknął Polskę.
Efektem był spadek cen i popytu na produkty rolne, gigantyczna bieda na wsi, spadek produkcji przemysłu – bankructwa spółek i bezrobocie. Poszczególne rządy próbowały walczyć z kryzysem poprzez interwencję państwa – oddłużenie gospodarstw chłopskich, roboty publiczne (zatrudnianie bezrobotnych przy nowych inwestycjach państwowych), ograniczanie wydatków administracji, przepisy ograniczające tworzenie monopoli, ale były to działania nie przynoszące rezultatów. Dopiero wprowadzenie w życie 4-letniego Planu Inwestycyjnego przez Eugeniusza Kwiatkowskiego nie tylko zakończyło Wielki Kryzys w II RP, ale także rozpoczął się okres modernizacji gospodarczej. 4- letni Plan Inwestycyjny miał być wstępem do 15- letniego plany rozwoju Polski. Celem Kwiatkowskiego była likwidacja różnic pomiędzy Polską „A” i „B”, uprzemysłowienie, likwidacja biedy na wsi. W latach 1936-1939 wybudowano Centralny Okręg Przemysłowy (COP) w widłach Wisły i Sanu – na terenach rolniczych, na granicy „Polski A i B”, elektrownię wodną w Rożnowie, fabrykę maszyn rolniczych Ursus, nowe miasto, które nazwano Stalowa Wola. Wizjonerski plan rozbudowy przemysłu min. Kwiatkowskiego na lata 1939-1953 nie został zrealizowany z powodu wojny.

Podsumowując rozwój gospodarczy II RP to niewątpliwych sukcesów należy zaliczyć: odbudowę i ujednolicenie linii kolejowych (PKP słynęła z punktualności), wybudowanie portu w Gdyni, magistrali węglowej i Centralnego Okręgu Przemysłowego. Sukcesem zakończyło się także wprowadzenie nowej waluty. Złotego polski był jedną z najbardziej stabilnych walut Europy. Nie udało się zlikwidować dużych obszarów biedy, przeprowadzić reformy rolnej i zmodernizować rolnictwo. Utrzymywała się również niska urbanizacja, zaledwie 28% Polaków w 1939 mieszkało w miastach.

SPOŁECZEŃSTWO II RP
Stan gospodarki wpływał także na strukturę społeczną II RP. Najliczniejszą grupą społeczną byli chłopi, którzy stanowili około 55 proc. ogółu ludności Polski, następnie robotnicy (ponad 27,5 proc.), drobnomieszczaństwo (11 proc.), inteligencja i wolne zawody (ponad 5 proc.), więksi przedsiębiorcy (1 proc.).

Według pierwszego spisu powszechnego przeprowadzonego 30 września 1921 r. ludność odrodzonego państwa liczyła ponad 25,5 mln osób. W 1939r. II RP zamieszkiwało ponad 36mln.obywateli. Drugi spis powszechny przeprowadzono w 1931r. Oficjalnie ogłoszoną strukturę narodową ludności Rzeczpospolitej w 1931 r. przedstawiano tak: Polacy stanowili 68,9% ludności (21 mln 993 tys. osób), Ukraińcy– 13,9% (4 mln 442 tys. osób), Żydzi – 8,6% (2 mln 733 tys. osób), Białorusini – 3,1% (990 tys. osób), Niemcy – 2,3% (741 tys. osób), Rosjanie – 0,4% (139 tys. osób), Litwini – 0,3% (83 tys. osób), Czesi – 0,1% (38 tysięcy)

Rozmieszczenie ludności według języka i narodowości w II RP

Społeczeństwo międzywojennej Polski było mocno zróżnicowane także pod względem religijnym. Większość stanowili Polacy wyznania rzymsko- katolicki. Na drugim miejscu byli greckokatoliccy lub prawosławni Ukraińcy i Białorusini. (ok. 15%), Żydów wyznających religię mojżeszową było ok. 9%, a także w większości prawosławnych Białorusinów i protestanccy Niemcy. Szczególnie zróżnicowana narodowościowo była wschodnia część kraju, gdzie na rozległych obszarach to Polacy pozostawali w mniejszości. Integracji tego społeczeństwa nie służyła dominująca wówczas koncepcja budowania kraju o polskim charakterze narodowym. Spychało to jedną trzecią mieszkańców na margines, przyczyniając się do pogłębienia ich antypaństwowych postaw.

Widać wyraźnie, że II RP była państwem wielonarodowym i wielowyznaniowym.