2. Przebieg działań wojennych w latach 1914-1915
LEKCJA NR 2. PRZEBIEG DZIAŁAŃ WOJENNYCH W LATACH 1914- 1915
ROK 1914r.
Do wojny najlepiej przygotowane były Niemcy. Od końca XIX w. był gotowy plan SCHLIEFFENA. Alfred von Schlieffen był niemieckim sztabowcem, który zdając sobie sprawę z konfiguracji politycznej, wiedział, że Niemcy najprawdopodobniej zostaną narażone na wojnę na dwa fronty, dlatego opracował plan pozwalający tego uniknąć. Plan opierał się na kilku założeniach:
- Jeżeli wybuchnie wojna, a Rosja i Francja wypowiedzą ją Niemcom, to zajdzie konieczność przeprowadzenia szybkiej operacji na zachodzie
- Niemieckie uderzenie na zachód pójdzie nie na granicę niemiecko – francuską, gdzie mógłby wystąpić szczególnie silny opór, tylko zostanie naruszona neutralność Belgii. Przez Belgię miało iść 7/8 sił niemieckich stacjonujących na zachodzie. Schlieffen wyliczył, że byłaby to wystarczająca ilość aby w ciągu 6 tygodni dojść do Paryża, zdobyć go i zakończyć wojnę na zachodzie i przerzucić wszystkie siły na wschód, aby pokonać Rosję.
Plan Schlieffena
Samych Niemców ten plan niepokoił, bo obawiali się, że gdyby wzięli 7/8 wojsk ( czyli ok. 90 % ) z granicy niemiecko – francuskiej, to ta granica byłaby praktycznie bezbronna, co Francuzi mogą wykorzystać i zająć Alzację i Lotaryngię. Dlatego też po śmierci Schlieffena plan ten był nieustannie modyfikowany. Ostatecznie przez Belgię miało uderzyć 50% wojsk niemieckich z zachodniej granicy. Niemcy przystąpiły do realizacji planu tylko, że marsz przez Belgię, w sierpniu 1914r. nie przebiegał tak szybko jak sobie to wyobrażali. Było kilka przyczyn: Belgowie stawiali opór, ponadto było bardzo gorąco i wojsko nie wytrzymywało upału, dlatego marsz był spowolniony. Ponadto, naruszenie neutralności Belgii spowodowało przystąpienie do wojny Wielkiej Brytanii, która gwarantowała suwerenność Belgii. Rosja zakończyła mobilizację w ciągu pierwszego miesiąca i wojska rosyjskie już pod koniec sierpnia 1914r. wkroczyły do Prus Wschodnich, gdzie niemieckimi oddziałami dowodził Paul Hindenburg, który zażądał by przysłano mu posiłki, dlatego niemiecki sztab musiał jeszcze bardziej uszczuplić armię, która zaatakowała Belgię. Wojskami niemieckimi na zachodzie dowodził Erich Ludendorff, natomiast oddziałami francuskimi Joseph Joffre.
We wrześniu 1914r. oddziały niemieckie podeszły pod Paryż i wtedy nastąpił tzw. „Cud na Marną”, otóż Francuzi, wspomagani przez Anglików i nieliczne oddziały belgijskie zmobilizowali się na tyle, że odepchnęli Niemców na odległość 400 km od Paryża. Na zachodzie ukształtował się front pozycyjny długości prawie 700 km, od belgijskiego portu Ostenda aż po granicę Szwajcarii.
Sytuacja na froncie zachodnim w 1914r.
Na wschodzie Niemcy zwyciężyli w dwóch bitwach z Rosjanami: w bitwie pod Tannenbergiem 27-29.08.1914r., a tydzień później w bitwie koło jezior mazurskich.
Na południu wojska austro – węgierskie nie dawały sobie rady z Serbami. Wojska austriackie podeszły pod sam Belgrad i bezskutecznie go oblegały przez kilkanaście tygodni. Przyczyną klęski była wielonarodowość armii austriackiej. Walczyła w niej masa ludów słowiańskich, dla których Serbowie byli jak bracia, a nie wrogowie. Nie była to armia ideologiczna, żołnierze nie do końca wiedzieli o co walczą, co umożliwiło Serbom zwycięstwo. W październiku 1914r. po stronie Trójprzymierza do wojny przyłączyła się Turcję.
Rok 1915
Nadal do wojny nie przystąpiły Włochy, dlatego też cała energia Trójprzymierza i Trójporozumienia skupiała się na wciągnięciu Włoch do wojny. W maju 1915r. dokonała tego Ententa, która przyrzekła Włochom, że po zwycięsko zakończonej wojnie dostaną irredentę (tereny, które państwo uważa za swoje, a które znajdują się pod panowaniem innego państwa), czyli Dalmację, Istrię, Triest i Trydent. Dlatego Włochy zerwały z Trójprzymierzem. W 1915r. już wyraźnie było widać, że Rosja nie jest do wojny przygotowana. Francja i Anglia znalazły sposób by odciążyć Rosję. Operacja „Gallipoli” została wymyślona przez Winstona Churchilla. Gallipoli to przylądek w Dardanelach, kto kontrolował Gallipoli, kontrolował ruch statków w cieśninach wschodnich. Turcja do tej pory się nie sprawdziła ( walczyła na trzech frontach, z Anglikami w Mezopotamii, Rosją na Kaukazie i na Płw. Bałkańskim ), dlatego uważano, że ta operacja będzie prosta. Faktycznie udało się flocie angielskiej i francuskiej przejąć Gallipoli, ale Turcy natychmiast rozpoczęli ofensywę, praktycznie ograniczając zasięg wojsk alianckich do samego wybrzeża. Bitwa o Gallipoli (29.04.1915-9.01.1916 trwała kilka miesięcy i zakończyła się kompletnym fiaskiem. Zginęło tam prawie 150 tyś. żołnierzy brytyjskich, walczyli tam praktycznie żołnierze z całego imperium. Dowództwo angielskie wykazało się takim brakiem wszelkiego rozeznania strategicznego, że przez następnych kilkadziesiąt lat Gallipoli było symbolem źle wydawanych rozkazów. Ta bitwa podniosła Turków we własnych oczach. Praktycznie to ich jedyne świetne zwycięstwo w tej wojnie.
Zasięg angielskiego szturmu na Gallipoli
Rok 1915r. to także nowa ofensywa na Wschodzie. Podjęły ją państwa centralne. Wspólna ofensywa austriacko – niemiecka wyparła Rosjan z ziem polskich. Wojska niemieckie zajęły Królestwo Polskie, linia frontu wschodniego ustawiła się od Zatoki Ryskiej, aż po Krym. Wojna toczyła się już na terenie Rosji. To był kolejny dowód, że Rosja była kompletnie nieprzygotowana do wojny, jej gospodarka nie nadążała za rosnącymi potrzebami. Ta ofensywa rozpoczęła się w maju od przełamania frontu pod Gorlicami, a w czerwcu zajęto Królestwo Polskie.
Przesunięcie linii frontu wschodniego w 1915r.
W roku 1915r. Niemcy ogłosiły „wojnę totalną na morzach”. Przed wojną Niemcy osiągnęły ilość okrętów porównywalną z Anglikami, ale przewyższali wszystkich ilością U-bootów, czyli łodzi podwodnych. Ta wojna totalna miała być toczona nie tylko przeciwko okrętom wojennym, ale również pasażerskim i handlowym. Zgodnie z tą koncepcją niemieckie okręty zaatakowały „Lusitanię” płynącą pod banderą angielską, ale na jej pokładzie znajdowało się wtedy 140 pasażerów amerykańskich, w sumie było ok. 1200 pasażerów. Statek zatonął i ta tragedia wywołała olbrzymie protesty w USA. Po raz pierwszy USA zostało bezpośrednio dotknięte przez wojnę i to wywołało wielkie poruszenie społeczności amerykańskiej. Do tej pory rząd USA zgodnie z doktryną Monroe z 1823r. uważał, że to co dzieje się w Europie ich nie dotyczy, mało tego, Woodrow Wilson – prezydent Stanów Zjednoczonych pozwalał swoim obywatelom handlować z państwami Trójprzymierza i Ententą. Wilson natomiast pisał do obu bloków memoranda pokojowe. Amerykańskie mass-media zadawały pytania czy faktycznie ta wojna jest wojną europejską, czy USA nie powinno się do niej przyłączyć ? Rok 1915r. zakończył się przystąpieniem do wojny Bułgarii, która pragnęła zrekompensować sobie przegraną w II wojnie bałkańskiej. Bułgaria zaatakowała Serbię. W 1914r. Austro – Węgry nie zdołały zdobyć Belgradu, natomiast teraz przy pomocy Bułgarii, stolica Serbii została zajęta. Wojska serbskie, dowodzone przez ówczesnego następcę tronu i jednocześnie naczelnego wodza armii Wielkiego Księcia Aleksandra Karadziordziewicze, wycofały się na grecką wyspę Korfu.
Zajęte przez Bułgarię terytoria serbskie w1915r.