3. Przebieg działań wojennych w latach 1916-1918

LEKCJA NR 3. PRZEBIEG DZIAŁAŃ WOJENNYCH W LATACH 1916- 1918R.

1916

Niemcy postanowili przerwać impas na froncie zachodnim i przedsięwziąć nową operację, której celem było zdobycie Paryża. Postanowiona zdobyć Paryż od strony wschodniej. Uderzenie niemieckie zostało jednak zatrzymane przez armię francuską pod Verdun. Była to twierdza, która od wschodu broniła Paryża. Niemcy nie mogli obejść Verdun, bo armia francuska wzięłaby ich w kleszcze. Dlatego też rozpoczęły się walki o Verdun w lutym 1916r. i praktycznie zakończyła się pod koniec tego roku. Dowódcą obrony Verdun był Filip Petain. Była to najkrwawsza bitwa I wojny gdyż zginęło tam ok. 700 tyś żołnierzy po obu stronach. Niemcy swego celu strategicznego nie osiągnęli.

Zmiana linii frontu w czasie bitwy pod Verdun

Trwała jeszcze bitwa pod Verdun, kiedy w czerwcu 1916r. alianci postanowili znacznie odciążyć front wschodni i przeprowadzili „uderzenie znad rzeki Sommy” – jednego z dopływów Loary. Chodziło o przeniesienie wojny na terytorium Niemiec, na tyły frontu nad Marną. W bitwie wzięło udział 1 200 000 żołnierzy, tutaj po raz pierwszy Anglicy użyli tanki, czyli czołgi.

Brytyjski czołg pod Sommą

Alianci nad Sommą odnieśli zwycięstwo nie osiągnęli celu strategicznego jakim było przeniesienie wojny na terytorium II Rzeszy, obie strony poniosły również olbrzymie straty w ludziach. zaangażowanie Niemców na zachodzie umożliwiło nową ofensywę rosyjską na froncie wschodnim. Tym razem wojskami dowodził gen. Aleksy Brusiłow. Nie był on głównodowodzącym, gdyż dowodzenie przejął car Mikołaj II, za radą Rasputina. Wielki Książę Mikołaj Mikołajewicz został zdymisjonowany, jeszcze pod koniec 1915r., za utratę Królestwa Polskiego. Przez kilka pierwszych tygodni ofensywy Brusiłowa Rosjanom udało się uzyskać Lwów i Przemyśl, podeszli nawet pod Kraków, ale tutaj armia rosyjska została zatrzymana, a następnie w ciągu 2 tygodni wypchnięta z Galicji.

Zmiany przebiegu frontu wschodniego 1914- 1917

W V 1916r. rozegrała się jedyna bitwa morska I wojny – bitwa jutlandzka, na Morzu Północnym, inaczej nazywana „bitwą o cieśniny duńskie”. Podejmując tę bitwę, okręty niemiecki próbowały przerwać blokadę jaką nałożyli Anglicy na cieśniny. Flota niemiecka nie mogła w ten sposób wypłynąć poza Bałtyk. Anglicy zwyciężyli, ale straty własne były bardzo duże, Anglicy stracili 11, a Niemcy 14 okrętów. Po tej bitwie Niemcy już do końca wojny nie będą podejmować działań zaczepnych flotą nawodną. Pod koniec roku Niemcy wrócili do koncepcji wojny totalnej na morzach, od której odeszli po zatopieniu „Lusitanii”. W 1916r. do wojny po stronie Ententy przystąpiły jeszcze dwa państwa Grecja i Rumunia.

1917

W styczniu 1917 w ręce wywiadu amerykańskiego wpadł telegram Zimmermana, w którym atachee wojskowy II Rzeszy, polecił niemieckiemu ambasadorowi w Meksyku nakłonić rząd Meksyku do wojny z USA. W zamian za to Meksyk miał otrzymać Teksas, Arizonę i Nowy Meksyk. Właśnie ta depesza spowodowała ostatecznie, że USA włączyło się do wojny w IV 1917r.

Telegram Zimmermana Tereny obiecane Meksykowi przez Niemcy

„Zamierzamy rozpocząć 1 lutego nieograniczoną wojnę podwodną. Pomimo to będziemy się starać, by Stany Zjednoczone Ameryki pozostały neutralne. Na wypadek, gdyby się to nie powiodło, składamy Meksykowi propozycję sojuszu na następujących zasadach: Razem prowadzimy wojnę, razem prowadzimy rokowania pokojowe, ofiarujemy hojne wsparcie finansowe i akceptujemy to, że Meksyk pragnie odzyskać utracone terytoria w Teksasie, Nowym Meksyku i Arizonie. Uzgodnienie szczegółów należy do Waszej Ekscelencji. Proszę poinformować o powyższym prezydenta (Meksyku) w najgłębszej tajemnicy, gdy tylko wybuch wojny ze Stanami Zjednoczonymi będzie pewny, i dodatkowo zasugerować mu, że powinien, z własnej inicjatywy, poprosić Japonię o natychmiastowe dotrzymanie umowy i jednocześnie zostać pośrednikiem między nami a Japonią. Proszę zwrócić uwagę prezydenta na fakt, że bezwzględne zaangażowanie naszych okrętów podwodnych stwarza nadzieję na to, że w kilka miesięcy Anglia będzie zmuszona do zawarcia pokoju.”

Oryginał telegramu Zimermana

W lutym wybuchła rewolucja w Rosji. Car został zmuszony do abdykacji, a władzę przejął Komitet Dumy. Powstał rząd na czele z ks. Jerzym Lwowem. Był to rząd koalicyjny – znaleźli się tam nawet socjaliści. Społeczeństwo rosyjskie przyjęło te zmiany z wielkim zadowoleniem, bo wszyscy byli przekonani, że pierwszą rzeczą jaką ten rząd zrobi będzie zakończenie wojny. Niestety tak się nie stało, rząd Lwowa potwierdził swoją gotowość kontynuowania wojny i sojuszu z Ententą, ponieważ chciał aby Ententa zaakceptowała przemiany w Rosji. Drugim powodem dla którego Rosjanie musieli kontynuować walkę, były pieniądze płacone przez Ententę, a bez nich Rosja nie była w stanie egzystować. Entencie z kolei bardzo zależało na utrzymaniu tego frontu bo zakończenie wojny na wschodzie umożliwiło by Niemcom przerzucenie wojsk nad Marnę.

Propagandowy plakat USA wita demokratyczną Rosję

W listopadzie 1917r. w Rosji doszło do rewolucji bolszewickiej. Bolszewicy natychmiast rozpoczęli pertraktacje pokojowe z Niemcami, które jednak nie przyniosły porozumienia, bo bolszewicy nie zgadzali się na niemieckie żądania terytorialne. Wojna na wschodzie trwała więc dalej.

1918

W styczniu 1918r. prezydent USA Woodrow Wilson stworzył „Memorandum na temat światowego pokoju”, które jest bardziej znane jako 14 punktów Wilsona, postulował w nim: pokoju bez aneksji terytorialnych , bez zwycięzców i zwyciężonych. Domagał się również jawnej dyplomacji po wojnie. Wprowadzenia wolności handlu i mórz. W 13 pkt. twierdził, że musi powstać niepodległe Państwo Polskie z dostępem do morza. W 14 ostatnim punkcie zapowiadał, że zostanie powołana międzynarodowa organizacja „Liga Narodów” która będzie strzegła pokoju w Europie. Miała rozwiązywać wszelkie spory i konflikty na starym kontynencie na drodze pokojowej. To memorandum zostało rozesłane do wszystkich walczących państw.

W lipcu 1918r. nowym głównodowodzącym wojsk Ententy został Ferdynand Foch. W marcu została zakończona wojna na wschodzie, bolszewicy, którzy przejęli władzę w Rosji w podpisali zawarli pokój z Niemcami w Brześciu nad Bugiem, ale było już zbyt późno by Niemcy wykorzystali ten fakt i zmienić koleje wojny na zachodzie. Nie mieli bowiem możliwości aby ogromną armię szybko przerzucić na zachód. Mimo to, w lipcu 1918r. II Rzesza podjęła ostatnią próbę przełamania frontu nad Marną, która zakończyła się ponowną klęską Trójprzymierza. Niemcy zdali sobie sprawę, że są w impasie strategicznym, mimo, że ich armia nie została rozbita . Mimo przegranej drugiej bitwę nad Marną Niemcy nadal na Zachodzie dysponowali 10 mln armię zdatną do walki, ale niezdolną podjąć nową inicjatywę strategiczną. Dlatego właśnie Ernst Ludendorff zwołał nadzwyczajne posiedzenie sztabu niemieckiego. Na to posiedzenie nie zaproszono cesarza. Było to coś w rodzaju tajnej konferencji. Ludendorff przedstawił pozostałym generałom 14 pkt. Wilsona i stwierdził, że są to najlepsze warunki pokojowe jakie Niemcom mogą zostać zaoferowane. Dają możliwość honorowego wycofania się z wojny, bez utraty terytoriów. Niemcy, zresztą słusznie, wcale nie czuły się winne za wywołanie wojny, wina spoczywała na wszystkich państwach które brały w niej udział, przynajmniej na głównych mocarstwach. Faktycznie warunki memorandum spodobały się wszystkim. Chociaż Niemcy zdawali sobie sprawę, że musi być jakiś kozioł ofiarny, dlatego postanowili poświęcić cesarza. W Berlinie doszło do rewolucji. Wilhelm II został obalony i uciekł do Holandii gdzie miał krewnych. Niemcy rozpoczęli pertraktacje pokojowe, które doprowadziły 11 XI 1918r. do podpisania przez nich bezwarunkowej kapitulacji w COMPIEGNE, w wagonie który był kwaterą Ferdynanda Focha. Kapitulacja była bezwarunkowa, ale Niemcy byli przekonani, że będzie tak jak na Kongresie Wiedeńskim. Najpierw koalicjanci ustalą między sobą, a następnie zaproszą ich i wszystkie pozostałe ustalenia będą wspólne.

Podpisanie rozejmu w Compiegne