5. Rewolucje rosyjskie

LEKCJA NR 5. REWOLUCJE ROSYJSKIE

I wojna światowa wykazała słabość gospodarczą i militarną Rosji. Ustawiczne klęski, jakie Rosja ponosiła na wojnie spowodowały upadek autorytetu cara i wszystkich instytucji publicznych z wyjątkiem Dumy. Autorytet rodziny carskiej dodatkowo obniżała sprawa mnicha Grigorija Rasputina, z którym car, a szczególnie caryca, byli bardzo zawiązani. Rasputin był bowiem jedyna osobą w państwie, która potrafiła powstrzymać hemolityczne krwotoki carewicza Aleksego, jedynego syna cara Mikołaja II, hemofilię wśród królewskich rodów Europy rozprzestrzeniły córki królowej Wiktorii. Jest to choroba genetyczna, która przekazują tylko kobiety, ale na którą chorują tylko mężczyźni). Ustawiczne klęski Rosji na frontach powodowały, że zaczęto go oskarżać o szpiegostwo na rzecz Niemiec. W XII 1916r. grupa spiskowców z arystokracji rosyjskiej, której przewodził carski kuzyn, książę Jusupow, zamordowała Rasputina, sądząc naiwnie, że spowoduje to w Rosji zmiany.

Rasputin i jego pośmiertne zdjęcie

Sytuacja gospodarcza Rosji była tak zła, że w styczniu 1917r. zaczęły wybuchać strajki. 23 II 1917r. (według polskiego czasu 8 III), w Piotrogrodzie (w 1914r. Rosjanie zmienili nazwę Sankt Petersburga na Piotrogród, aby w ten sposób zlikwidować wszelkie odniesienia do niemieckiej kultury) strajkowało 90 tyś. osób. Następnego dnia już 200 tyś. Car wraz z rodziną przebywał wtedy w Carskim Siole. Doniesienia o strajkach zlekceważył. Przeciwko strajkującym robotnikom wyprowadzono wojsko, ale żołnierze wkrótce przeszli na stronę demonstrantów.

27 II (11 III) 1917r. car został zmuszony do abdykacji. Najpierw próbował to zrobić na rzecz swojego syna, Aleksego, nie pozwolono mu jednak . Wymuszono na nim abdykację bezwarunkową. W Piotrogrodzie władzę przejął 28 II (12 III) Tajny Komitet Dumy. Rosja została proklamowana republiką. Zdymisjonowano ostatniego premiera carskiego rządu- Mikołaja Golicyna. 2 III (15 III) został utworzony rząd, który na polecenie TKD sformował przedstawiciel Partii Konstytucyjnych Demokratów, czyli tzw. kadetów- Jerzy Lwow. Wszyscy Rosjanie spodziewali się, że rząd Lwowa natychmiast zakończy wojnę, a ponadto zacznie wdrażać reformy gospodarcze, które zlikwidują kryzys. Tak się jednak nie stało. Książę Lwow w swoim expose rządowym 4 III (17 III) potwierdził, że Rosja jest nadal sojuszniczką Ententy i że będzie kontynuowała wojnę z Niemcami. Natomiast co do reform, rząd Lwowa stwierdził, że nie może ich przeprowadzić dlatego, że prawo do tego ma tylko Konstytuanta. Zapowiedział jej zwołanie w XII 1917r. Jego wystąpienie spowodowało, że warstwy najbiedniejsze praktycznie przestały liczyć się z jego rządem, natomiast będą słuchały powstałej 27 II 1917r. Rady Delegatów Żołnierskich i Robotniczych, która powstała w Piotrogrodzie i na czele jej stanął Mikołaj Czcheidze. W ten sposób w Rosji zaczęła się formować dwuwładza. Rosyjskie ziemiaństwo i bogata burżuazja popierały rząd Lwowa, natomiast robotnicy będą uznawać Radę. 3 IV 1917r. (16 IV), do Piotrogrodu, wrócił ze Szwajcarii Włodzimierz Lenin (wrócił przy pomocy gen. Ludendorffa, który znał poglądy bolszewików na wojnę i liczył, że jeżeli przejmą oni władzę, to zakończą wojnę. Niemcy mieliby wtedy możliwość zlikwidowania frontu wschodniego i skoncentrowania się tylko na froncie zachodnim, co mogłoby przynieść im zwycięstwo). Lenin przybył do Piotrogrodu przez Finlandię w zaplombowanym wagonie towarowym. Od razu 4 IV (17 IV) Lenin wygłosił przemówienie, w którym zawarł słynne „tezy kwietniowe”: głosił w nich konieczność zawarcia natychmiastowego pokoju, przeprowadzenia reformy rolnej, nacjonalizację fabryk i banków. Zawarte było również przekonanie, że wszystkie narody, które wchodzą w skład Imperium Rosyjskiego maja prawo do samostanowienia. Te tezy spowodowały, że popularność bolszewików zaczęła gwałtownie rosnąć, mimo że SDPRR(b) była partią nieliczną, w jej skład wchodziło zaledwie 20 tyś. członków, podczas gdy w Rosji było 130 mln mieszkańców.

Włodzimierz Lenin Droga Lenina do Rosji

Jednocześnie popularność rządu Lwowa zaczęła gwałtownie spadać, dlatego podał się do dymisji pod koniec IV 1917r. Na to miejsce 5 V (18 V) został powołany rząd koalicyjny, w składzie którego znaleźli się, obok kadetów również przedstawiciele mienszewików i eserowców. Premierem został mienszewik, Aleksander Kiereński. Tak jak wcześniej Lwow, nie spełnił oczekiwań społecznych i nie zakończył wojny, co więcej w VII 1917r. rosyjska armia przystąpiła do nowej ofensywy na rosyjskim zachodnim froncie, aby udowodnić swoja współprace z Ententą. Tą ofensywę nazywano „ofensywa Kiereńskiego”- zakończyła się kompletnym fiaskiem, wojska niemieckie przesunęły się w głąb Rosji.

3 VI doszło w Piotrogrodzie do I Zjazdu Rad Delegatów Robotniczych, Chłopskich i Żołnierskich. Zaakceptowano na nim bolszewicka koncepcję przejęcia władzy przez Rady, zgodnie z hasłem rzuconym przez Lenina „Cała władza w ręce Rad!”.

W VIII 1917r. (IX) zwolennicy caratu rozpoczęli przygotowania do przewrotu. Na czele puczu stanął gen. Ławr Korniłow, który podjął marsz na Moskwę. Przerażony Kiereński wydał robotnikom broń. Korniłow został jednak pokonany zanim jeszcze doszedł do miasta. Bolszewicy zwrócili się do robotników z apelem, by nie zwracali danej sobie broni.

12 X (25 X) 1917r. powołano Komitet Wojskowo- Rewolucyjny, na którego czele stanął Lenin, a który działał przy Komitecie Wykonawczym Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych. W ten sposób bolszewicy poprzez Rady zaczęli się przygotowywać do zamachu stanu. Siedzibą Komitetu był Instytut Smolny. Przewrót rozpoczął się w nocy z 24 na 25 X 1917r. (6/7 XI) od wystrzału z krążownika „Aurora” w kierunku Pałacu Zimowego, który po obaleniu caratu był siedzibą rządu. W ciągu następnych 2 dni bolszewicy opanowali miasto. Kiereński uciekł za granicę.

Krążownik Aurora Pałac zimowy