7. Włochy w XX-leciu międzywojennym
LEKCJA NR 7. WŁOCHY W XX- LECIU MIĘDZYWOJENNYM. NARODZINY FASZYZMU
W V 1915r. Włochy podpisały protokoły londyńskie, na mocy których zerwały traktat Trójprzymierza i zgodziły się przystąpić do wojny po stronie Ententy. Ich wysiłek wojenny był jednak niewielki. Ograniczał się prawie wyłącznie do walki na 50 km odcinku frontu nad rzeką Isonzo i w zasadzie przetrwał nad tą rzeką aż do końca wojny.
Front włoski 1915- 1917r.
Włosi nie osiągnęli w zasadzie żadnych specjalnych sukcesów, ale na konferencji wersalskiej były traktowane jak prawdziwe mocarstwo. Jednak nie wykorzystały swojej szansy, aby stać się jednym z mocarstw, które mają faktyczny wpływ na dzieje świata. W rzeczywistości interesowało ich jedynie odzyskanie własnej irredenty. Niestety na konferencji wersalskiej nie spełniono wszystkich włoskich żądań. Przekazano im jedynie część Tyrolu, natomiast nie przekazano Triestu (dopiero w 1924r. został wcielony do Włoch), Istrii, wybrzeża dalmatyńskiego z miastem Rijeką oraz Trydentu.
Włoska irredenta
Ponadto z frontu zaczęli wracać zdemobilizowani żołnierze, dla których nie było nie tylko pracy, ale również zasiłków dla bezrobotnych i zasiłków inwalidzkich. Dlatego też, we Włoszech, zaczęło narastać napięcie społeczne, które wzmacniał jeszcze kryzys gospodarczy, ponieważ Włochy w czasie I wojny światowej jako kraj rolniczy, dostarczały żywność walczącym stronom, teraz nagle zamówienia się skończyły. Dlatego też charakterystyczną cechą życia społecznego we Włoszech, w tamtych latach, była polaryzacja nastrojów społecznych, czyli wzrost zainteresowania komunizmem z jednej strony, a nacjonalizmem z drugiej. Dowodem na wzrost zainteresowań nacjonalistycznych jest wyprawa z 1919r. słynnego włoskiego poety awangardowego- Gabriela D’Annunzio- na Rijekę (Fiume), która została zajęta i utworzono z niej coś na kształt wolnego miasta. Zajęcie Rijeki wzmocniło nastroje patriotyczne i nacjonalistyczne zarazem, co zauważył młody włoski dziennikarz, związany z socjalistami- Benito Mussolini.
Mussolini, przed I wojną światową, pracował w socjalistycznej gazecie „Avanti” („Naprzód”), w czasie wojny służył w wojsku i dosłużył się stopnia kaprala (tak jak Hitler). Bardzo zależało mu na zrobieniu kariery i kiedy zauważył wzrost nastrojów nacjonalistycznych, postanowił związać się z tym ruchem. Dlatego też założył w 1919r. Związki Kombatantów (znakiem rozpoznawczym były czarne koszule). W 1921r. Mussolini utworzył partię, którą nazwał Narodowa Partia Faszystowska, która od razu brała udział w wyborach parlamentarnych w 1921r., uzyskała jednak zaledwie kilka mandatów. Niepowodzenie w wyborach, a zarazem coraz większa popularność Mussoliniego i jego Związków wśród włoskich warstw posiadających spowodowała, że Mussolini zdecydował się na przejęcie władzy siłą. W X 1922r. odbył się „marsz na Rzym. Faktycznie 25 tyś. faszystów wyruszyło z Mediolanu. Marsz trwał 2 tygodnie. Na skutek bardzo złej pogody pod Rzymem stanęło 6 tyś. faszystów. Królowi jednak podano liczbę 100 tyś. Przerażony Wiktor Emanuel III zadzwonił do Mussoliniego, który w Mediolanie czekał na rozwój wydarzeń, proponując mu urząd premiera.
Marsz faszystów na Rzym
Mussolini przejął władzę i w zasadzie w państwie nic się nie zmieniło, jeżeli już to na lepsze. Nowy premier wydał walkę mafii zrobił to na tyle skutecznie, że drastycznie zmalała przestępczość, szczególnie na Sycylii i na południu Włoch (właśnie dlatego w czasie II wojny światowej, w 1943r., kiedy alianci dokonali inwazji na Sycylię, mafia ich w tym wspomagała, mając dosyć rządów Mussoliniego). Premier uruchomił również program robót publicznych, co spowodowało, że w ciągu następnych kilku lat wyraźnie zmniejszyło się bezrobocie. Ten program to było osuszanie bagien nad rzeką Pad oraz zakładanie tam pól ryżowych. To wszystko powodowało, że popularność Mussoliniego wzrastała nie tylko we Włoszech, ale również na świecie. Wszystkie partie polityczne działały. Działał także parlament, a nawet mogli tam działać posłowie socjalistyczni, którzy często krytykowali Mussoliniego.
W 1924r. na rozkaz Mussoliniego został porwany, a następnie skrytobójczo zamordowany Giacomo Matteotti, który był posłem socjalistycznym, znanym z tego, że kilkakrotnie bardzo ostro występował przeciwko Mussoliniemu. W zasadzie mord wykonany na Matteotti nie miał żadnego uzasadnienia i był tak naprawdę zupełnie niepotrzebny. Wzbudził on jednocześnie bardzo ostrą krytykę wobec premiera, nawet w tych kręgach, które go do tej pory bardzo popierały.
Prasa o sprawie Matteottiego
Mussolini odpowiedział na to zwiększeniem wewnętrznego terroru. W latach 1924-26 rozwiązano parlament, wszystkie partie (z wyjątkiem faszystowskiej), zamknięto redakcje wszystkich dzienników, które nie popierały faszystów. W 1926r. władzę w państwie przejęła Wielka Rada Faszystowska i od tego momentu Włochy stały się państwem totalitarnym. Rada miała kompetencje władzy zarówno wykonawczej, jak i ustawodawczej.
Posiedzenie Wielkiej Rady Faszystowskiej
W 1929r. Mussolini zawarł konkordat z Watykanem. Z Włoch została ściągnięta klątwa ciążąca od 1870r. Konkordat ten dawał kościołowi włoskiemu znaczne przywileje, min: zabroniono w nim udzielania ślubów cywilnych i rozwodów, powstało państwo Watykan. Mussolini bowiem, nie mając do końca sprecyzowane własnej doktryny, przynajmniej do wybuchu II wojny światowej podkreślał swe przywiązanie do religii i tradycji. W 1929r. zaczął się również Wielki Kryzys, który bardzo szybko dotknął także Włochy, bowiem były one państwem rolniczym i w dużym stopniu uzależnionym od obcego kapitału. Kryzys spowodował, że rządy Mussoliniego nie były już tak dobrze postrzegane przez społeczeństwo. W zasadzie od razu wyszło, że program gospodarczy rządu w rzeczywistości jest programem populistycznym i nie stoją za nim prawdziwe osiągnięcia gospodarcze. W celu odwrócenia uwagi społeczeństwa od gospodarczych problemów, Mussolini wysunął koncepcje odbudowania Imperium Rzymskiego, co rozumiał jako przekształcenie Morza Śródziemnego w wewnętrzne morze włoskie. Realizację tej koncepcji rozpoczął od ataku na Etiopię (państwo we wschodniej Afryce, inaczej nazywane Abisynią. Jedyne państwo w Afryce, które nie zostało w XIX w. przekształcone w niczyją kolonię, ponadto było to państwo chrześcijańskie- chrzest w obrządku koptyjskim). Włosi zaatakowali Etiopię w 1935r. z włoskiego Somali. Mussolini liczył na szybkie zwycięstwo. Armia etiopska była faktycznie zacofana i źle uzbrojona, mimo to stawiała bardzo twardy opór. W konsekwencji wojska włoskie zdobyły stolicę- Addis Abebę- dopiero w 1936r. Mussolini nie docenił też cesarza etiopskiego- Hajle Sellasje, który po ataku włoskim wyjechał do Europy i tutaj na forum Ligi Narodów oskarżył Włochy o nie sprowokowaną agresję.
Cesarz Hajle Sellasje
To spowodowało, że Liga Narodów uchwaliła embargo gospodarcze w stosunku do Włoch. Włochy faktycznie były w tej wojnie agresorem, ale ich polityka tak naprawdę niczym nie różniła się od kolonialnej polityki Anglii czy Francji, które to embargo uchwalały.
Ta sprawa do tego stopnia rozwścieczyła Mussoliniego, że zdecydował się na zawarcie bliższego przymierza z Hitlerem, czego do tej pory nie chciał zrobić. Włochy w 1937r. wystąpiły z Ligi Narodów. Mussolini po raz pierwszy spotkał się z Hitlerem w 1934r. i odbyło się to na wyraźną prośbę Hitlera. Na tym spotkaniu ustalono coś w rodzaju pierwszego podziału strefy wpływów. Ustalono, że Bałkany będą strefą wpływów włoskich, Austria strefą wpływów niemieckich. 25 X 1936r. Włochy i Niemcy podpisały układ zwany osią Berlin-Rzym. 6 XI 1937r. Włochy przystąpiły do Paktu Antykominternowskiego, który został zawarty 25 XI 1936r. między Niemcami a Japonią i był wymierzony przeciwko ZSRR, a tak naprawdę przeciwko III Międzynarodówce. Te dwa pakty zostały uzupełnione w V 1939r. Paktem Stalowym, który został zawarty między Niemcami, Japonią a Włochami, w którym te 3 państwa obiecywały sobie wymianę surowców strategicznych między sobą. Mussolini mając za sobą sojusz z Hitlerem, wiosną 1939r. zajął Albanię, co niektórzy europejscy historycy traktują jako faktyczny początek wojny w Europie. Wspólnie z Hitlerem Mussolini zdecydował się wziąć udział w interwencji w Hiszpanii, co było tym łatwiejsze, że Francja i Anglia ogłosiły wobec wojny w Hiszpanii doktrynę appeasement, czyli niezaangażowania. Interwencja trwała od 1936 do 1939r. i zarówno Hitler, jak i Mussolini traktowali ją jako poligon doświadczalny przed zbliżającą się wojną.