12. USA w XX-leciu międzywojennym

LEKCJA 12. USA W XX- LECIU MIĘDZYWOJENNYM

Prezydent Wilson reprezentował USA na konferencji wersalskiej, która okazała się ostatnią interwencją USA w sprawy Europy w XX-leciu. Wilson na tej konferencji musiał bowiem, zrezygnować z wielu priorytetów w swoich założeniach politycznych takich jak: koncepcja pokoju bez zwycięzców i zwyciężonych oraz pokoju bez aneksji terytorialnych, ponieważ Anglia i Francja szantażowały go, że w przeciwnym razie nie udzielą zgody na powołanie Ligi Narodów. Do tego wszystkiego w 1920r. Kongres nie ratyfikował traktatu wersalskiego, na co praktycznie Wilson nie miał już żadnego wpływu, ponieważ w 1920r. skończyła się jego druga kadencja i nowym prezydentem został Warren Harding. Nie zatwierdzenie traktatu było związane z coraz bardziej nasilającym się wśród Amerykanów przekonaniem, że udział USA w wojnie w Europie był błędem, i że doprowadziło to do rozluźnienia obyczajów, czego przejawem był wzrost pijaństwa. Dlatego już w 1919r. w USA wprowadzono prohibicję, czyli całkowity zakaz posiadania, spożywania i sprzedawania alkoholu. Obowiązywała do 1933r. (zniósł ją prezydent Franklin Delano Roosevelt).

Prohibicja w USA

W jej wyniku kilkakrotnie wzrosła przestępczość związana z nielegalną produkcją i sprzedażą alkoholu- symbolem tego był chicagowski gangster- Al Capone.

Al Capone w 1931r.

W 1921r. USA zawarły odrębny traktat z Niemcami, w ten sposób zakończono stan wojny między tymi państwami. O ile USA nie było zainteresowane Europą, to bardzo były zainteresowane wzmocnieniem swoich wpływów w Azji Płd.-Wsch. Dlatego też USA zorganizowało konferencję w Waszyngtonie, która obradowała od XI 1921r. do II 1922r. Obok USA uczestniczyła w niej również Anglia, Francja, Włochy i Japonia. W II 1922r. podpisano traktat waszyngtoński, który został uznany za uzupełnienie traktatu wersalskiego, dlatego też mówi się o XX-leciu, że panował tam system wersalsko -waszyngtoński. Ten traktat ostatecznie umocnił przewagę USA na Oceanie Spokojnym poprzez ustalenie zasady, że USA i Anglia mogą pływać po Pacyfiku statkami o wyporności 5 tyś. ton, Japonia statkami o wyporności 3,5 tyś. ton, a Francja i Włochy- 1750 tyś. ton. Ten traktat wyraźnie spychał Japonię na drugorzędną pozycję, co Japonia uznała za przejaw rasizmu Europejczyków. Zerwała swoje tradycyjne przymierze z Anglią i to będzie podstawowym powodem, dla którego w latach 30-tych zbliży się do Niemiec i Włoch.

USA było jedynym państwem, którego nie dotknął kryzys powojenny. Amerykanie jednak jakby nie zauważyli, że systematycznie zaczęła się zmniejszać liczba zamówień z Europy, ponieważ Europa coraz bardziej pogrążała się w kryzysie powojennym. W tym samym czasie w USA wzrastała ilość inwestycji, mało tego, każde nowo powstałe przedsiębiorstwo starało się wejść na giełdę. Na giełdzie panowała bowiem nieustanna hossa (zwyżka notowań giełdowych), giełdowych popyt na akcje gwałtownie wzrósł.

Pod koniec 1928r. już wyraźnie zaczęło być widać wahania koniunktury, ale zwykli akcjonariusze jeszcze tego nie zauważyli. Dopiero 24 X 1929r. miał miejsce krach na giełdzie, słynny „czarny czwartek”, kiedy to na giełdzie nie było ani jednego kupującego, natomiast wszyscy chcieli sprzedać akcje, co spowodowało, że cena niektórych akcji spadła do zera.

Tłum przed zamkniętą Giełdą

Zaczął się w ten sposób Wielki Kryzys, który bardzo szybko ogarnął cały świat, ponieważ kapitał amerykański był wszędzie zaangażowany, a teraz zaczął się gwałtownie wycofywać. Kryzys zaczął się w pierwszym roku prezydentury Herberta Hoovera. Prezydent starał się przedsięwziąć działania antykryzysowe, ale tak naprawdę był przekonany, że nadmierny interwencjonizm może bardziej zaszkodzić niż pomóc i dlatego jego ekipa podejmowała tylko działania o charakterze doraźnym, tzn. uruchomiono roboty publiczne, których symbolem była słynna Tama Hoovera oraz wybudowana przy tamie elektrownia. W 1932r. w USA było 6 mln bezrobotnych(1/3 ogólnej siły roboczej USA). W XI 1932r. wybory wygrał Franklin Delano Roosevelt, który pochodził z demokratów, wygrał pod hasłem wyciągnięcia USA z kryzysu. I faktycznie, kiedy tylko przejął władzę powołał „trust mózgów”, czyli zespół najlepszych ekonomistów, wśród których był Brytyjczyk John Keynes. Przygotowali oni plan „New Deal”, który był oparty na koncepcji interwencjonizmu, w którym przewidywano całkowite zamrożenie wszystkich wydatków budżetowych, zamrożenie płac, płacenie rolnikom za odstąpienie od upraw, uruchomienie robót publicznych. Ta polityka bardzo szybko zaczęła przynosić efekty. Już w 1935r. w USA wyraźnie drgnęła koniunktura, a lata 1937-38 są powszechnie uważane za wyjście USA z kryzysu. Jednocześnie Roosevelt radykalnie zmienił koncepcje polityki zagranicznej. W 1934r. USA uznały istnienie ZSRR, jednocześnie wycofały swoje wojska z Haiti, zostały cofnięte Poprawki Platta i Roosevelt zapowiedział, że w ciągu 20 lat zostanie przyznana niepodległość Filipinom.

Franklin Delano Roosevelt

W 1933r. Anglia i Francja wystosowały memorandum do Roosevelta, w którym zawiadamiały go o zawieszeniu spłaty długów. W 1935r., w związku z eskalacja zbrojeń, Roosevelt ogłosił memorandum, w którym potwierdzał izolacje USA wobec Europy. W 1938r. zwołano w Limie (Peru) panamerykańska konferencję, na której potwierdzono neutralność wszystkich państw amerykańskich wobec Europy i wyznaczono 200-milową strefę zdemilitaryzowaną wokół wybrzeży Ameryki.