15. Sprawa polska 1944r.

LEKCJA 14. DZIAŁANIA ZBROJNE 1944R.

W noc sylwestrową z 31 XII 1943 na 1 I 1944r. przedstawiciele PPR utworzyli Krajową Radę Narodową, na czele której stanął Bolesław Bierut. KRN miało kompetencje władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej. Komuniści twierdzili, że w KRN znajdują się przedstawiciele wszystkich ugrupowań politycznych, co było kłamstwem ( tworzyły ją tylko PPR i kółka komunistyczne) i z tego powodu może sprawować funkcje parlamentu (do powołania I sejmu PRL, czyli do stycznia 1947r. KRN spełniała rolę władzy ustawodawczej). Organem prasowym KRN była „Rada Narodowa”.

Ruiny kamienicy przy Twardej 22, gdzie powołano KRN Bolesław Bierut

1 I 1944r. KRN wydało dekret o przekształceniu GL w Armię Ludową, na czele której stanął gen. Michał Rola- Żymierski. Komuniści tak bardzo spieszyli się z powołaniem KRN i AL, ponieważ wiedzieli, że Polska będzie wyzwalana przez Armię Czerwoną i wykorzystując jej pomoc będą mogli sięgnąć po władzę w Polsce. Faktycznie 4 I 1944r. AC przekroczyła dawną granicę II RP pod Sarnami. Tego samego dnia przedstawiciele państwa podziemnego, związanego z rządem polskim na wychodźstwie powołali Radę Jedności Narodowej, na czele której stanął socjalista Kazimierz Pużak. RJN otrzymało również kompetencje władzy ustawodawczej, a 15 III 1944r. RJN wydała swój manifest „O co walczy naród polski?”, w którym zapowiadano po wojnie przeprowadzenie reform, które miały zapewnić sprawiedliwość społeczną, politykę przyjaźni ze wszystkimi sąsiadami, prawa dla wszystkich mniejszości narodowych.

Rada Jedności Narodowej w strukturze państwa podziemnego Kazimierz Pużak

W III 1944r. zaczęto realizować plan „Burza” na Kresach. Wołyńskie dywizje AK we współpracy z AC brały udział w usuwaniu Niemców z Wołynia. „Burzą wołyńską” dowodził płk. Jan Kiwerski (pseudonim „Filipek”).

Od 11 do 18 maja 1944r. II Korpus Polski pod dowództwem gen. Władysława Andersa przeprowadził czwarty szturm na Monte Cassino, który zakończył się pełnym sukcesem. Niemiecka linia obrony została przełamana i otwarto drogę na Rzym. Anders podjął decyzję o ataku na Monte Cassino mimo spodziewanych strat, ponieważ uznał, że sukces militarny pomoże sprawie polskiej na arenie międzynarodowej. Ponieważ już wtedy było wyraźnie widać, że wielkie mocarstwa zaczynają sprawę polską traktować w sposób przedmiotowy.

W VI 1944r. na wieść o błyskawicznym zbliżaniu się Armii Czerwonej do linii Wisły, Niemcy zaczęli w panice ewakuować warszawski garnizon, który liczył 30 tyś. żołnierzy. Ewakuacja trwała 3 pierwsze tygodnie czerwca i nagle została przez Hitlera wstrzymana, który wydał rozkaz, że Warszawa będzie broniona. Niemieckie oddziały wróciły do Warszawy, nasiliły się represje w stosunku do ludności cywilnej, którą zmusza się do sypania wałów obronnych i kopania rowów przeciwczołgowych (transzeja). W mieście zaczęło narastać napięcie. Ludność cywilna liczyła na to, że AK jakoś się przeciwstawi temu wszystkiemu.

W VII 1944r. rozpoczęła się realizacja „Burzy Wileńskiej”. Tamtejsze oddziały dowodzone przez płk. Aleksandra Krzyżanowskiego (pseudonim „Wilk”) brały udział wspólnie z AC w realizacji operacji „Ostra Brama”, czyli wyzwalania Wilna. Wilno zostało zdobyte, wtedy przedstawiciele NKWD zaprosili Krzyżanowskiego i kilkunastu innych oficerów AK na wspólne rozmowy. To spotkanie było pułapką. Akowcy zostali aresztowani i zesłani do radzieckich obozów pracy, natomiast szeregowym żołnierzom dano do wyboru: albo połączą się z kościuszkowcami, albo też będą zesłani. Większość wybrała połączenie. Pod koniec czerwca AC wyzwoliła całą Lubelszczyznę i Ziemię Chełmską. 21 VII 1944r. w Moskwie utworzył się Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, na czele którego stanął Edward Osóbka- Morawski.

Za oficjalną datę powstania PKWN podano 22 VII 1944r. kiedy to został odczytany w rozgłośniach radiowych manifest PKWN, czyli słynny „Manifest Lipcowy”. W rzeczywistości nie był odczytany przez rozgłośnię lubelską jak twierdzono, tylko przez Radio Moskwa. PKWN przybył bowiem do Lublina dopiero 27 VII 1944r.

Kiedy front zbliżał się do Warszawy radiostacja Kościuszko, która działała przy AC zaczęła nadawać komunikaty do Warszawy, w których nawoływała mieszkańców Warszawy do powstania. Dowódcy polskiego państwa podziemnego zaczęli się obawiać, że powstanie wybuchnie samoistnie i że komuniści przejmą nad nim kontrolę, dlatego zadecydowano, że plan „Burza” będzie realizowany w Warszawie. Powstanie warszawskie wybuchło 1 VIII 1944r.

3 VIII 1944r. przybył do Moskwy premier polskiego rządu na wychodźstwie- Stanisław Mikołajczyk, który starał się doprowadzić do kompromisu politycznego, czyli chciał zmusić Stalina, aby uznał Rząd Polski na Wychodźstwie i żeby ponownie nawiązał z nim stosunki dyplomatyczne. Ponieważ jednak AC stała już pod Warszawą, Stalin nie był tym w ogóle zainteresowany.

21 XII 1944r. Stanisław Mikołajczyk podał się do dymisji z funkcji premiera. Ten urząd przejął po nim Tomasz Arciszewski, przedstawiciel PPS-u. Mikołajczyk zrobił tak na wyraźną sugestię Churchilla, że bardziej pomoże Polsce jeżeli będzie działał poza strukturą rządu.

Stanisław Mikołajczyk Tomasz Arciszewski

Pod koniec grudnia Rosjanie rozpoczęli przygotowywanie ofensywy, której celem było przełamanie Wisły i wkroczenie do prawobrzeżnej Warszawy. Zanim zaczęli tę ofensywę, PKWN został przeniesiony do lewobrzeżnej Warszawy i 31 XII 1944r. przemianowany na Rząd Tymczasowy i na jego czele stał Edward Osóbka- Morawski. Ten rząd od razu został uznany przez ZSRR.