16. Powstanie warszawskie
LEKCJA NR 16. POWSTANIE WARSZAWSKIE
1 sierpnia o godz. 17.00 jednostki Okręgu Warszawskiego AK zaatakowały niemieckie obiekty we wszystkich dzielnicach okupowanej Warszawy. Początek powstania nosił kryptonim „ Godzina W”. Plan powstania został opracowany przez komendanta Okręgu Warszawskiego AK, pułkownika Antoniego Chruściela „Montera”. Przyjęto w nim założenie, że oddziały polskie będą w stanie prowadzić działania zaczepne przez 2–3 dni, a w razie niekorzystnego obrotu spraw będą mogły wytrwać w obronie maksymalnie przez 14 dni (przy założeniu, że możliwe będzie uzyskanie broni ze zdobyczy i zrzutów). Celem powstańców było uzyskanie kontroli nad mostami na Wiśle po to, by zbliżająca się do miasta Armia Czerwona mogła szybko, z lewobrzeżnej Warszawy, przedostać się na prawy brzeg. Z tego powodu stolica zostałaby szybko wyzwolona przy minimalnych stratach w ludziach, a ponadto polskie państwo podziemne ujawniłoby się wobec wkraczającej AC, jako gospodarz terenu.
Antoni Chruściel „ Monter” dowódca powstania warszawskiego
1- 4 sierpnia 1944r. I etap powstania- okres polskiego natarcia
Niestety już pierwsze dni trwania powstania dowiodły, że element zaskoczenia zawiódł. Powstańcy nadmiernie rozproszyli swoje siły, atakując zbyt wiele celów jednocześnie. Nie udało się uzyskać większości atakowanych obiektów. Od razu odczuwano dotkliwy brak broni. Sytuacji nie poprawiały sprzeczne rozkazy dowództwa, wprowadzające całkowity chaos. Niektóre polskie oddziały uległy całkowitemu lub częściowemu rozbiciu. Brakowało amunicji już od 4 VIII 1944r. Przepraw mostowych nie udało się uzyskać, w dodatku Armia Czerwona wstrzymała ofensywę. Stalin nie zamierzał bowiem wspomagać powstania. Oficjalnie podał, że AC straciła kontakt ze swoim zapleczem logistycznym. Stalin nie pozwolił również, by samoloty aliantów, startujące z Włoch z pomocą dla Warszawy, lądowały na przyfrontowych radzieckich lotniskach. Twierdził bowiem, że ich stan techniczny jest słaby i nie chce brać odpowiedzialności za ewentualne katastrofy.
Od 4 sierpnia alianci organizowali nad Warszawą zrzuty zaopatrzenia. Tylko ok. 25%, z 230 ton pomocy, trafiło do powstańców; reszta dostała się w ręce Niemców. Alianci przeprowadzili nad Warszawą łącznie 300 lotów. Niemcy zestrzelili około 40 samolotów. Starając się pomóc Powstańcom, życie straciło ponad 200 pilotów różnych narodowości.
1 sierpnia 1944 R. Godzina "W" (17:00)
5 sierpnia – 2 października 1944r. II etap powstania- okres polskiej defensywy
5 sierpnia rozpoczęła się Rzeź Woli. W ciągu kilku dni Niemcy wymordowali nawet 65 tysięcy cywilów. Rzezią dowodził oficer SS Heinz Reinefarth, nazwany później katem Woli.
Od 7 VIII 1944r. rozpoczęła się, prawie dwutygodniowa, bitwa o Stare Miasto, która miała okazać się jednym z najzaciętszych i najdramatyczniejszych bojów powstania. Walki toczone były bowiem o każdy dom i każdą barykadę. Już w połowie sierpnia Niemcy zdobyli przewagę nad powstaniem. Ich oddziały otoczyły Śródmieście i inne dzielnice, w których wybuchło powstanie i metodycznie likwidowali poszczególne punkty oporu. W nocy z 19 na 20 sierpnia. Powstańcom batalionu „Kiliński” udało się zdobyć ośmiopiętrowy gmach, czyli wieżowiec Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej. To było jedno z największych osiągnięć powstańców.
Walka o budynek PAST-y
21 VIII 1944r. niemieckie dowództwo było zmuszone przyznać, że: „Polscy bandyci w Warszawie walczą fanatycznie i zaciekle. Z odsieczą Niemcom w Warszawie skierowano oddziały stanowiące zbieraninę różnych jednostek policyjnych, szkolnych i pomocniczych, natomiast pełnowartościowe związki taktyczne pozostały na froncie walki z Armią Czerwoną.
1 września 1944r. Został przeprowadzony generalny szturm przez Niemców na Stare Miasto. Powstańcy ewakuowali się się kanałami do Śródmieścia i na Żoliborz. W nocy z 1 na 2 września pociski czołgowe roztrzaskały kolumnę Zygmunta. Stare Miasto zostaje zdobyte przez hitlerowców. Walka w innych rejonach Warszawy trwały dalej.
Niezwykłe znaczenie dla Powstańców miały kanały. Ewakuowano tamtędy cywilów i żołnierzy, przeprowadzono zasadzki na Niemców, przenoszono pocztę. Trasy w kanałach miały aż 25 kilometrów długości. Nie wszyscy wyprawy te wytrzymywali jednak fizycznie i psychicznie. Wielu ludzi zginęło w kanałach z powodu ataków Niemców, którzy wrzucali do środka np. granaty, albo też w wyniku stratowania przez przerażony tłum.
Wejście do włazu na Placu Krasińskich Trasy ewakuacji kanałami
Dopiero w połowie września Armia Czerwona rozpoczęła ostrzał artyleryjski Warszawy. Oficjalnie po to, by wspomóc powstanie, w rzeczywistości po to, by jeszcze bardziej zniszczyć miast i przedłużyć niepotrzebny opór powstańców. Powstanie kapitulowało 2 X 1944r. (po 63 dniach). Aresztowano przywódcę AK- Tadeusza „Bora”- Komorowskiego. 24 XI 1944r. nowym komendantem AK został gen. Leopold Okulicki (pseudonim „Niedźwiadek”). Powstanie warszawskie było największą bitwa stoczona podczas II wojny światowej przez organizację podziemną z wojskami okupacyjnymi
Leopold Okulicki
W trakcie dwumiesięcznych walk straty wojsk polskich wyniosły około 16 tysięcy zabitych i zaginionych, 20 tysięcy rannych i 15 tysięcy wziętych do niewoli. W wyniku nalotów, ostrzału artyleryjskiego, ciężkich warunków bytowych oraz masakr urządzanych przez oddziały niemieckie zginęło od 150 tysięcy do 200 tysięcy cywilnych mieszkańców stolicy. Na skutek walk powstańczych oraz systematycznego wyburzania miasta przez Niemców uległa zniszczeniu większość zabudowy lewobrzeżnej Warszawy, w tym setki bezcennych zabytków oraz obiektów o dużej wartości kulturalnej i duchowej.
Warszawa po powstaniu