4. Świat w latach 1945-1953

LEKCJA NR 4. AZJA W LATACH 1945- 1953

Chiny

W 1912r. w Chinach proklamowano republikę. Człowiekiem, który doprowadził do obalenia cesarstwa był Sun Yat Sen, który założył Partię Ludu, czyli Kuomintang. Sytuacja w Chinach była daleka od stabilizacji, aby pozyskać sojuszników politycznych Sun Yat Sen pozwolił radzieckim ekspertom powołać w Chinach partię komunistyczną. Na czele Komunistycznej Partii Chin stanął Czou En Laj (1921). W 1925r. zmarł Sun Yat Sen. Liderem Kuomintangu został Czang Kaj- Szek. Nowy przywódca nie ufał komunistom i nie chciał z nimi współpracować. W 1927r., komuniści, już pod wodzą Mao Zedonga wywołali powstanie w Szanghaju, pragnąć przekształcić Chiny w państwo komunistyczne. Powstanie zakończyło się klęską. Czang Kai Szek zaczął represjonować komunistów, pragnąc całkowicie zlikwidować KPCh.

Mao Zedong

W 1934r. Mao Zedong zdecydował się opuścić wschodnie prowincje, gdzie komunistom groziła całkowita eksterminacja i przenieść się do zachodnich, w góry Tien- szan. Dokonali tego w czasie „Wielkiego Marszu”, w czasie którego zginęło kilkaset osób, ale w prowincjach zachodnich komuniści mogli korzystać z pomocy radzieckiej i odbudowywać szeregi partii prowadząc agitację wśród miejscowego chłopstwa. W 1937r. Chiny zostały zaatakowane przez Japonię. Kuomintang ogłosił koncepcję frontu ludowego, czyli współdziałania wszystkich partii w walce z Japończykami, dlatego komuniści zdecydowali się wrócić do wschodnich prowincji i wspólnie z Kuomintangiem walczyć przeciwko Japonii. Ten sojusz zakończył się w 1945r., kiedy Japonia przegrała wojnę, odżyła natomiast wojna domowa w Chinach. W 1949r. ta wojna zakończyła się zwycięstwem komunistów. Oddziały Kuomintangu zostały zepchnięte na Tajwan, tutaj Czang Kai Szek proklamował Republikę Chin i został jej pierwszym prezydentem, natomiast w Pekinie proklamowano Chińską Republikę Ludową. Mao Zedong objął funkcję przewodniczącego Rady Państwa.

Indochiny

Współcześnie na Płw. Indochińskim znajdują się cztery państwa: Laos, Wietnam, Kambodża, Tajlandia (w XIX nazywana Syjamem). Z wyjątkiem Syjamu pozostałe państwa były francuską kolonią, właśnie Indochinami Francuskimi. Syjam natomiast zachował niepodległość ze względu na brytyjską opiekę. W 1940 rząd Vichy przekazał Indochiny Japonii. W 1945r, kiedy Japończycy zdawali sobie sprawę, że przegrają wojnę, utworzyli na terenie Indochin Cesarstwo Annamu, które miało być japońskim protektoratem i na czele którego postawiono cesarza Bao Dai. Kiedy Japończycy kapitulowali, do północnej prowincji tego Cesarstwa- Tonchinu- wkroczyła z terytorium Chin Komunistyczna Partyzantka Wietnamska- Vietminh, dowodzona przez Ho Chi Minha. Proklamował on w Tonchinie Demokratyczną Republikę Wietnamu, ze stolicą w Hanoi (2 IX 1945). Na początku 1946r. do prowincji południowych wrócili Francuzi, którzy nie zamierzali się zrzec swojego panowania w Indochinach. Doszło do pierwszych starć między DRW i Francuzami.

6 III 1946r.Ho Chi Minh zdecydował się podpisać porozumienie z Francuzami, na mocy którego DRW stawała się częścią Wspólnoty Francuskiej, która miała być nową formą francuskiego kolonializmu. Ho Chi Minh zdecydował się na to, ponieważ pragnął się uniezależnić od Chińczyków. Vietminh powstał na terenie Chin, korzystał z chińskich pieniędzy, dlatego też Chińczycy uważali DRW za swój protektorat. 19 XII 1946r. w Hanoi wybuchło antyfrancuskie powstanie. Wymordowano francuską ludność, stało się to bezpośrednią przyczyną wojny wietnamsko- francuskiej. Mimo wysłania do Indochin regularnej armii, Francuzi nie potrafili poradzić sobie z walczącymi na sposób partyzancki oddziałami DRW, jak. W 1953 Wietnamczycy zajęli północny Laos i stamtąd bez przeszkód atakowali pozycje francuskie. Aby im to uniemożliwić Francuzi ufortyfikowali się w dolinie Dien Bien Phu. Pod koniec roku 1953 Dien Bien Phu zostało zdobyte. Francuzi zdecydowali się na rozmowy pokojowe w Genewie.

Ho Chi Minh Dwa państwa wietnamskie

W lipcu 1954r. podpisano protokoły genewskie, w których tymczasowo akceptowano istnienie dwóch państw wietnamskich, ale przywódców obu państw zobowiązywano do jak najszybszego przeprowadzania plebiscytów, w których ludność tych państw miała zadecydować, w jakim ustroju chce żyć i po tym plebiscycie miało nastąpić zjednoczenie. Tymczasową granicą był 17równoleżnik. Na północy, w DRW, na czele państwa stał Ho Chi Minh, natomiast na południu przez kilka tygodni był Bao Dai, następnie powołano Ngo Dinh Diema. Stolicą Wietnamu Południowego był Sajgon. Ani przywódca południa, ani północy nie zamierzał dopuścić do przeprowadzenia tego plebiscytu z obawy przed przegraną.

Indie

Indie były kolonią brytyjską. Od 1885r. działał tam Kongres Jedności Narodowej, który postanowił doprowadzić do niepodległości Indii. W czasie II Wojny Światowej Hindusi podzielili się na dwa stronnictwa: jedni uważali, że Indie powinny wykorzystać sytuację, sprzymierzyć się z państwami osi

i wystąpić przeciwko Japonii. Przywódcą tego stronnictwa był Subhas Bose, który nawet udał się do Japonii, by namówić Japończyków do ataku na Indie. Drugie stronnictwo, na czele którego stał Mohandas Karramchad „Mahatma” Gandhi oraz Jawaharlal Nehru, uważało, że należy wspomóc Anglików w tej wojnie, a następnie po jej zakończeniu wyegzekwować niepodległość, którą Anglicy obiecali Hindusom jeszcze na początku I Wojny Światowej (za to, że ich będą wspomagać). Po zakończeniu działań wojennych, król Wielkiej Brytanii, Jerzy VI, wysłał do Indii na stanowisko wicekróla swojego kuzyna, Lorda Louisa Mountbattena, który otrzymał zadanie doprowadzenia do likwidacji brytyjskiego panowania w Indiach.

Mahatma Gandhi Jawaharlal Nehru

Liga Muzułmańska ostro domagała się wyznaczenia własnego państwa i Gandhi, jako przywódca Kongresu, zgodził się na to. W lipcu 1947r. podpisano traktat, na mocy którego Anglia wyrzekała się swojego panowania w Indiach. Powstały dwa państwa: Republika India, którą oficjalnie proklamowano 15 VIII 1947r. oraz Pakistan, państwo muzułmańskie, które powstało na terenach, które zamieszkiwało najwięcej muzułmanów. Były to tereny w dorzeczu Indusu i u ujścia Brahmaputry. Te dwa regiony, mimo że tworzyły jedno państwo, były od siebie oddzielone o kilka tysięcy kilometrów. Stolicą Pakistanu został Islamabad, pierwszym prezydentem był Ali Jinnah. Mimo, iż w prowincjach Kaszmir i Dżammu mieszkała większość muzułmańska, nie zostały one przyłączone do Pakistanu na skutek interwencji Nehru, który pochodził z Kaszmiru, dlatego też do dzisiaj toczą się pomiędzy Indiami i Pakistanem walki o te dwie prowincje. Wielu hinduskich ekstremistów było niezadowolonych z powstania Pakistanu i ofiarą tego niezadowolenia stał się Gandhi, który w styczniu 1948r. został zastrzelony przez hinduskiego fanatyka. Po nim przewodniczącym Kongresu został Nehru. On przejął także funkcję pierwszego indyjskiego premiera.

Podział Indii

Izrael

W 7 r. n. e. Królestwo Izraela stało się rzymską prowincją, Palestyną. Żydzi nieustannie buntowali się przeciwko Rzymianom na tle religijnym. W 132 wybuchło powstanie, które było powstaniem o charakterze religijnym i zakończyło się klęską Żydów. W 135 cesarz Hadrian, żeby ostatecznie rozwiązać problem żydowski, nakazał wygnać Żydów z Palestyny. Mogli oni mieszkać w każdej innej prowincji cesarstwa.

W ten sposób zaczęła się, trwająca, tak naprawdę do dzisiaj, diaspora żydowska, czyli rozproszenie. W VII w Palestyna została podbita przez Arabów i od tego czasu nieprzerwanie mieszkają tam Muzułmanie. W XIII w stała się częścią Imperium Osmańskiego, czyli Turcji. W 1898r. żydowski adwokat z Wiednia, Teodor Herzl, zwołał do Wiednia Kongres Syjonistyczny, na którym ogłosił koncepcję powrotu Żydów na Syjon, czyli odbudowy państwa palestyńskiego. Tak narodził się Ruch Syjonistyczny, który był odpowiedzią na nasilające się pogromy żydowskie, zwłaszcza w Europie Wschodniej. W 1917r. minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, Lord Balfour, wydał deklarację, w której stwierdzał, że Żydzi mają prawo do własnego państwa. W 1919r., na mocy decyzji Ligi Narodów, Palestyna stała się brytyjskim mandatem. Od 1898r. do Palestyny zaczęli napływać Żydzi z Europy. Ten powrót nazywał się ‘alija’. Z napływu Żydów byli niezadowoleni Arabowie i zaczęło dochodzić do pierwszych starć między osadnikami żydowskimi a muzułmanami. W czasie II Wojny Światowej Anglicy, by nie drażnić Arabów, (istniała obawa, że Arabowie poprą Niemców) zabronili Żydom osiedlać się w Palestynie. Nie wpuszczali nawet tych, którzy uciekali przed holocaustem z Europy. Największym skandalem była sprawa statku ‘Exodus’, na którym znajdowało się 7 tyś. żydowskich uciekinierów. Żydzi nie zostali wpuszczeni do Palestyny, Anglicy umieścili ich w obozach przesiedleńczych na Cyprze i do końca wojny ta grupa była zagrożona wydaleniem do Europy, czyli de facto do obozów zagłady. Po zakończeniu II Wojny Światowej Anglia przekazała sprawę

Palestyny ONZ. Anglia nie chciała bowiem drażnić Arabów, chciała sobie zapewnić dostęp do arabskich złóż ropy naftowej. W 1948r. ONZ podjął decyzję, że w Palestynie powstaną dwa państwa: izraelskie i muzułmańskie. Muzułmańskie miało się nazywać Palestyna i byłoby połączone unią personalną z Jordanią.

Żydzi podpisali zobowiązanie w ONZ, że nigdy nie ogłoszą Jerozolimy stolicą swego państwa. Jerozolima miała być również podzielona na dwie części: Jerozolima Wschodnia, czyli stara Jerozolima, miała być miastem arabskim, Jerozolima Zachodnia, która została wybudowana pod koniec XIX w przez żydowskich osadników, miała należeć do Izraela. Stolicą Izraela jest Tel- Awiw- Jaffa. Izraelskie państwo otrzymało oficjalną nazwę Erec Israel (‘Boże Błogosławieństwo’).W maju 1948r. David Ben Gurion oficjalnie ogłosił niepodległość Izraela i stał się jego pierwszym premierem. Państwa muzułmańskie, które graniczyły z Izraelem, czyli Egipt, Jordania, Syria i Liban nie uznały jego niepodległości i od razu w maju 1948r. wydały mu wojnę. Była to pierwsza wojna na Bliskim Wschodzie, nazywana „wojną o niepodległość”. Arabowie walczyli z Izraelem pod hasłem dokończenia holocaustu. Wojna zakończyła się po 3 miesiącach zwycięstwem Izraela mimo, że nikt go w tej wojnie nie wspomagał. W maju 1949r. rozpoczęły się rozmowy pokojowe na wyspie Rodos, z każdym państwem arabskim oddzielnie. Zakończyły się w sierpniu 1949r. na mocy tych traktatów państwa arabskie uznały istnienie niepodległego Izraela, który powiększył swoje terytorium z 14 tyś. km² do 21 tyś. km². Z terenów palestyńskich, które zajął Izrael wypędzono 600 tyś. muzułmanów. Przenieśli się oni do sąsiednich państw arabskich. Największym błędem tych państw było to, że nie pozwolili Palestyńczykom zasymilować się z miejscową ludnością, tylko umieścili ich w obozach dla przesiedleńców, gdzie panowała nędza, głód i choroby, co jeszcze bardziej nasiliło nienawiść Arabów do Żydów i stało się przyczyną późniejszych konfliktów.

Korea

Na konferencji w Teheranie ustalono, że Korea od południa będzie wyzwalana przez armię amerykańską, a od północy przez radziecką (od 1910 Korea była własnością Japonii). Obie armie miały się zatrzymać na linii 38 równoleżnika. Zaraz po II wojnie światowej zaczęła się „zimna wojna”, dlatego Rosjanie nie chcieli się zgodzić na amerykańskie propozycje utworzenia jednego państwa koreańskiego. 15 VIII 1948r. Amerykanie na południu proklamowali Republikę Korei Południowej, ze stolicą w Seulu .Na jej czele stanął Li Syng Men. W odpowiedzi na to Rosjanie 9 IX 1948r. na północy proklamowali Koreańską Republikę Ludowo- Demokratyczną, ze stolicą w Phenianie. Na jej czele stanął Kim Ir Sen. Następnie Rosjanie wycofali swoje wojska, pozostawiając jednak w Korei ekspertów radzieckich i dozbrajając północnokoreańską armię. Linią demarkacyjną pomiędzy państwami miał być 38 równoleżnik. Pomiędzy obydwoma państwami, w ciągu następnych dwóch lat, dochodziło do nieustannych incydentów granicznych. 25 VI 1950 wojska KRLD przekroczyły 38 równoleżnik i zajęły Seul.

Wojna w Korei – na czerwono zaznaczone są tereny opanowane przez siły Korei Północnej, Chin i komunistów, na zielono – Korei Południowej, USA i ONZ

Ponieważ Li Syng Men wiedział, że Korea nie obroni się sama przed najeźdźcami, poprosił o pomoc ONZ. Rada Bezpieczeństwa ONZ, pod nieobecność delegata ZSRR, uchwaliła rezolucję o pomocy dla Korei Południowej. Pomocy miało udzielić USA. Amerykańskim korpusem ekspedycyjnym dowodził gen. Douglas Mac Arthur. Wojska amerykańskie wylądowały w porcie Inczhon. Seul został wyzwolony. Wojska KRLD zaczęły się wycofywać. Kiedy wojska amerykańskie wkroczyły do KRLD, Chiny postanowiły udzielić komunistom koreańskim pomocy. Oficjalnie Chiny nie wypowiedziały wojny, natomiast 1,5 mln chińskich „ochotników” udzieliło wsparcia armii KRLD. Wojska amerykańskie zaczęły się wycofywać, wreszcie wojna pozycyjna ustaliła się na linii 38 równoleżnika, od razu też zaczęły się rozmowy o pokoju w Kesongu (10 VII 1951), nadal jednak trwały działania zbrojne. 18 VIII 1952r. wojska ONZ rozpoczęły operację „Morderczy uścisk”, głównie z udziałem lotnictwa, które bombardowało bazy i lotniska komunistyczne. Dopiero 27 VII 1953r. podpisano pokój w Panmudżon, na mocy którego legalizowano istnienie dwóch państw koreańskich i 38 równoleżnik stawał się oficjalną granicą. Wojna koreańska uważana jest za pierwszy konflikt w „zimnej wojnie”, za pierwsze starcie między Wschodem a Zachodem.