4. Świat w latach 1945-1953

LEKCJA NR 4. ŚWIAT W LATACH 1945- 1953

WOJNA AMERYKAŃSKO – WIETNAMSKA

W 1954r. w Genewie zobowiązano przywódców DRW i Wietnamu Płd. do przeprowadzenia jak najszybszego referendum i zjednoczenia państwa jednak ani Ho Chi Minh ani Ngo Din Diem nie zamierzali do tego dopuścić, bo każdy z nich obawiał się zwycięstwa przeciwnika. W 1957r. na terenie Wietnamu Płd. powstała komunistyczna partyzantka Wietkong, która doprowadziła do wybuchu powstania przeciwko legalnemu rządowi . Prawdziwy cel tego powstania został ujawniony w 1960r., kiedy na terenie Wietnamu Płd. Wietkong utworzył Front Wyzwolenia Wietnamu Płd.- celem połączenia dwóch państw. Ngo Din Diem nie mogąc sobie poradzić z Wietkongiem poprosił o pomoc Amerykanów.

W 1962r. jeszcze za prezydentury Kennedy’ego, została utworzona amerykańska wojskowa misja w Sajgonie ( stolica Wietnamu Płd.) Amerykanie starali się znaleźć pretekst do tej wojny. W 1964r. na wody Wietnamu Płd. wpłynął amerykański okręt i został storpedowany. To stało się oficjalnym pretekstem do wojny, co do której Amerykanie byli przekonani, że zakończy się ich zwycięstwem po kilku miesiącach. Głównodowodzącym wojskami był gen. James Westmorland, prezydentem USA był wtedy Lyndon B. Johnson. Okazało się, że armia amerykańska, jest zupełnie nie przygotowana do walki w dżungli z oddziałami partyzanckimi. Zaczęli ponosić klęski mimo, że testowali coraz to nowe rodzaje broni ( np. napalm).

Atak przy użyciu bomb fosforowych

Do tego wszystkiego w społeczeństwie amerykańskim zaczął narastać protest przeciwko tej wojnie, która zaczęła być nazywana powszechnie „brudną wojną”. 29 I 1968, w Święto Tet ( wietnamski Nowy Rok), kiedy przez dwa tygodnie odbywają się tylko uroczystości religijne, komuniści niespodziewanie uderzyli na 64 miasta i miasteczka w Wietnamie Płd., co było kompletnym zaskoczeniem dla Amerykanów.

Mapa działań w trakcie ofensywy Tet

Przez żołnierzy samobójców została zaatakowana ambasada amerykańska w Sajgonie. Była to słynna operacja „TET” ,co prawda w ręce komunistów wpadło jedynie miasto Hue na płd. ale był to ogromny wstyd dla USA i CIA.

W 1969r. rozpoczęły się rządy nowego prezydenta Richarda Nixona. Pod naciskiem opinii publicznej Nixon rozpoczął rokowania pokojowe w Paryżu. W 1973r. Amerykanie podpisali porozumienie o wycofaniu wojsk z Wietnamu. Do 1975r. wszystkie wojska zostały wycofane. Ostatni oddział opuszczał Wietnam dokładnie w tym momencie kiedy komuniści wkraczali do miasta. Amerykanie niszczyli sprzęt ,żeby nie dostał się w ręce komunistów. W 1976r. ogłoszono oficjalnie powstanie Zjednoczonego Państwa Wietnamskiego. Nazwa Sajgonu została zmieniona na Miasto Ho Chi Mina.

SYTUACJA NA BLISKIM WSCHODZIE 1956-67R.

W 1956r. Egipt ogłosił nacjonalizację Kanału Sueskiego. Jednocześnie prezydent Egiptu Gamel Naser nie ukrywał, że jego celem jest utrudnienie przepływu przez Kanał statków izraelskich. To nie podobało się Anglii i Francji państwa te podjęły interwencje na Synaju. Doszło by pewnie do wojny, ale USA i ZSRR postanowiły interweniować. Wysłały ultimatum do tych krajów to pomogło, tylko Izrael nie zrezygnował z okupacji. Egipt zablokował Kanał dla statków na 11 lat. W 1964r. założono Organizację Wyzwolenia Palestyny na czele z Jaserem Arafatem, który w 1959r. założył Al- Fatah. W 1967r. Egipt Jordania i Syria wdały Izraelowi wojnę, która mimo że trwała kilka miesięcy jest nazywana wojną 6- dniową. Żydzi wciągu 6 dni zajęli Jerozolimę Wschodnią i przenieśli tam stolicę, zach. brzeg Jordanu, Wzgórza Golan

CHINY 1949-1976R.

Pierwsze 6 lat istnienia Chińskiej Republiki Ludowej było dość spokojne. Komuniści nie przeprowadzali żadnych akcji represyjnych. Chłopom rozdawano ziemie. Jedynie tych , których uważano za przynależących do chińskiej arystokracji zmuszano do publicznej samokrytyki, ale także rozdawano im ziemie na własność. Represje nasiliły się dopiero w związku z wojną w Korei. W 1955r. ogłoszono w Chinach kolektywizację, czyli zabierano chłopom ziemię i tworzono kołchozy. W 1956r. znowu złagodzono politykę i ogłoszono Politykę Stu Kwiatów pod hasłem: Niech rozkwita sto kwiatów , niech się ściera sto myśli. W myśl zasad tej polityki, każdy miał prawo krytykować swobodnie to wszystko, co działo się w Chinach, by państwo coraz bardziej ulepszało się wewnętrznie. Niektórzy ostrzegali, że ta polityka może być zwykłą prowokacją, że w ten sposób komuniści chcą odkryć ostatnich opozycjonistów. Nie mniej społeczeństwo dało się uwieść. Liczne głosy domagały się wprowadzenia w państwie prawdziwej demokracji.

Ogłoszenie przez Mao Zedonga Polityki Stu Kwiatów

W 1957r. Polityka Stu Kwiatów została zniesiona i zaczęła się czystka, pod hasłem walki z odchyleniami socjalistyczno - prawicowymi. W 1958r. Mao Zedong wystąpił z nową koncepcją Wielkiego Skoku, który miał w ciągu 20 lat przekształcić Chiny w przodującą potęgę gospodarczą. Miało się to odbyć poprzez utworzenie 26 tyś. komun gdzie wszyscy zajmowaliby się wszystkim. Dzieci nie byłyby wychowywane przez rodziców, tylko w specjalnych ośrodkach. Miliony kobiet zwolnionych z obowiązku prowadzenia domu zasilałyby gospodarkę. Nawet profesorów z uniwersytetów zmuszano do pracy fizycznej. W ciągu następnego roku polityka Wielkiego Skoku doprowadziła Chiny na skraj bankructwa, co spowodowało, że w 1959r. Mao Zedong został odsunięty od władzy.

Prymitywne dymarki na polu Obiad w komunalnej stołówce

Kiedy sytuacja w Chinach zaczęła się normalizować, Mao Zedong w 1965r. wysunął nową koncepcję rewolucji kulturalnej. Napisał książeczkę „ Myśli Mao”, która była kierowana głównie do młodzieży. W niej tłumaczył dlaczego nie można zbudować prawdziwie komunistycznego państwa. Winne za to były wg Mao przeżytki systemu burżuazyjnego, które należało całkowicie zniszczyć doprowadzając do tzw. „godziny zero”. Koncepcja rewolucji kulturalnej zaczęła być realizowana w 1966r. Mao powołał oddziały Czerwonej Gwardii czyli Hunwejbinów, którzy rekrutowali się głównie z młodych ludzi, ale też z przestępców.

Dzieci z Czerwoną Książeczka Mao Upokarzanie intelektualistów przez Hunwejbinów

W Chinach praktycznie zaczęła się wojna domowa. Niszczono książki, zabytki, bito, mordowano intelektualistów. Rewolucja kulturalna doprowadziła do chaosu w Chinach. W 1969r. Mao ponownie został odsunięty od władzy. Władzę przejął Deng Xiao Ping, który rozpoczął okres przemian gospodarczych i otworzył Chiny na świat, co przyczyniło się do zbliżenia Chin z USA. Zaczęło się od „dyplomacji ping –pongowej” w 1971r., kiedy to zaczęły się spotykać drużyny pingpongowe USA i Chin. Termin „dyplomacja pingpongowa” wszedł na stałe do języka politologii i obecnie oznacza podejmowanie działań dyplomatycznych odległych od meritum sprawy, w celu nawiązania bądź odnowienia stosunków dyplomatycznych. W 1976r. zmarł Mao Zedong. Przywództwo w partii próbowała przejąć jego żona Cing Ciao oraz jej najbliżsi współpracownicy. Działanie Cing Ciao to okres afer gospodarczych. W końcu jednak „bandę czworga” – tak ich nazywano, postawiono przed sądem i za działanie na szkodę państwa skazano ich na śmierć. W 1978r. Stany Zjednoczone doprowadziły do usunięcia z Rady Bezpieczeństwa ONZ Tajwanu, który do tej pory oficjalnie reprezentował całe Chiny. Na to miejsce została przyjęta Chińska Republika Ludowa. W 1979r. doszło do podpisania oficjalnego traktatu o przyjaźni i współpracy pomiędzy Chinami a USA. Ta współpraca była tym łatwiejsza, że od 1955r. nieustannie pogarszały się kontakty z ZSRR. Mao Zedong nie chciał się podporządkować dyrektywą Moskwy. Wielokrotnie wypowiadał się, że ZSRR powinno zmienić swą politykę w stosunku do państw socjalistycznych. Do tego dochodziły spory o granicę. W 1969r. doszło do konfliktu granicznego na Dalekim Wschodzie nad rzeką Ussuri, który, o mało co, nie doprowadził do wojny.

Teren sporny nad rzeką Ussuri

Po śmierci Mao Zedonga partia zaczęła liberalizować swoją politykę ekonomiczną. Pozwolono Chińczykom zakładać firmy rodzinne. Partia nie zgadzała się jednak na jakiekolwiek podważenie komunizmu. Wśród młodych ludzi szczególnie studentów zaczęły nasilać się nastroje opozycyjne. Chciano w Chinach demokracji.

ZSRR i USA. PROBLEM KUBAŃSKI

Fidel Castro

Do roku 1898r. Kuba była kolonią hiszpańską, w tym samym roku wybuchła wojna amerykańsko – hiszpańska. Hiszpania zrzekła się Kuby, ale Ameryka nie mogła ogłosić ją swoją kolonią, bo na to nie pozwalała im konstytucja .

W 1903r. Kuba oficjalnie proklamowała niepodległość, w rzeczywistości stała się amerykańskim protektoratem. Na Kubie powstała amerykańska baza wojskowa GUANTANAMO. Amerykanie przejęli wszystkie plantacje tytoniu

i trzciny cukrowej, przejęli też kontrolę nad przemysłem naftowym. Kuba miała demokratyczną konstytucję, w rzeczywistości jednak była rządzona przez kolejnych dyktatorów, kontrolowanych przez USA.

26 VII 1953r. młody adwokat z Hawany, Fidel Castro dokonał nieudanego zamachu na Fulgencio Batistę, długoletniego dyktatora Kuby. Castro trafił do więzienia, Batista nie przejął się tym wystąpieniem i pozwolił Castro wyemigrować do USA. Tutaj Castro założył organizację „Ruch 26 lipca” i zaczął przygotowywać się do kolejnego zamachu. W 1956r. Castro z kilkudziesięcioma spiskowcami wylądował na Kubie, ale jego organizacja została wybita. Zaledwie 12 bojownikom, w tym samemu Castro udało przedrzeć się w góry Sierra Madre i tam zaczęli odtwarzać organizację wśród miejscowego chłopstwa. W 1958r. Castro zdecydował się na nowe uderzenie, które doprowadziło do obalenia Fulgencio Batisty.

Trasa przemarszu oddziałów rewolucyjnych.

17 V 1959r. na Kubie znacjonalizowano wszystkie plantacje trzciny cukrowej i bawełny, a następnie wywłaszczono amerykańskich właścicieli pól naftowych , przy czym nie przewidziano żadnego odszkodowania. Ta sprawa doprowadziła do konfliktu między Castro a USA, które do tej pory przyglądały się dość życzliwie temu , co działo się na Kubie, bo demokratyczna administracja prezydenta Johna Kennedy chciała poprawić wizerunek USA w świecie i dlatego nie popierano już najbardziej krwawych dyktatorów z Ameryki Południowej Kennedy wydał orędzie pt. „Sojusz dla postępu” w którym nawoływał wszystkich kubańskich patriotów do tego, by zniszczyli reżim Castro Jednocześnie w Majami na Florydzie zaczęto szkolić kubańskich emigrantów do tego, by dokonali inwazji. Inwazja miała miejsce w Zatoce Świń 17 IV 1961r. roku i zakończyła się całkowitym fiaskiem interwentów. Na tyle jednak przeraziło to Castro, że zdecydował się na porozumienie ze Związkiem Radzieckim.

Prezydent John Kennedy

Od końca lipca 1962r. transporty radzieckie zaczęły przewozić na Kubę broń rakietową. Pod koniec 1962 r. powstała Zjednoczona Partia Rewolucji,o marksistowskim charakterze. Kennedy ogłosił blokadę wyspy i rozpoczął przygotowania do ataku na Kubę. Ponadto nad światem zawisła groźba nuklearnego ataku. Chruszczow musiał ustąpić i odwołać konwoje radzieckie wiozące broń. Jednym z towarzyszy Fidela Castro był argentyński rewolucjonista Ernesto „Che” Guevara, który zginął w Boliwii w 1967r. roku próbując tam przenieść rewolucję. Po śmierci stał się idolem lewackiej młodzieży w krajach kapitalistycznych.

Ernesto Rafael Guevara

DEKOLONIZACJA AFRYKI

Już po I Wojnie Światowej zaczęto inaczej traktować kolonializm. Wyrazem tego było utworzenie tzw. mandatów Ligi Narodów. Niestety w 20-leciu międzywojennym żadne z państw nie odzyskało niepodległości, a system mandatowy okazał się niczym innym jak nowym podziałem kolonialnym świata. II Wojna Światowa ostatecznie podważyła międzynarodową pozycję największych potęg kolonialnych, czyli Anglii i Francji. Ponadto ONZ już w roku 1947r. uznało kolonializm za zbrodnię. Kiedy 10 XII 1948r. w Paryżu została zatwierdzona Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, a w niej wzmianka, że każdy człowiek ma prawo do wolności, również było to zapowiedzią zmiany stosunku do kolonii. Dekolonizacja świata przebiegała w 3 etapach:

- w latach 1945-1955- wyzwalały się państwa azjatyckie

- w latach 1956-1965- wyzwalały się głównie państwa afrykańskie (w samym roku 1960 proklamowało niepodległość 13 państw afrykańskich, dlatego też ten rok jest nazywany „Rokiem Afryki”

-w latach 1975-2002- rozpad portugalskiego imperium kolonialnego i niepodległość uzyskał Mozambik i Angola. Ta faza kończy się kiedy przyznano niepodległość byłej portugalskiej kolonii-Timorowi Wschodniemu, który po upadku portugalskiego imperium kolonialnego był okupowanemu przez Indonezję do 2004r. Jest to 192 państwo świata. Trzecia faza dekolonizacji rozpoczęła się kiedy to w czasie „rewolucji czerwonych goździków” w 1974r. został obalony Oliveiro de Salazar i ustanowiono normalne demokratyczne rządy i wtedy zaczęło się rozpadać portugalskie imperium.

PODBÓJ KOSMOSU 1957- 1969

Początki eksploracji kosmosu były napędzane przez wyścig kosmiczny pomiędzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi. Dwa bardzo ważne wydarzenia, umieszczenie na orbicie Ziemi pierwszego obiektu – sztucznego satelity Sputnik 1

4 października 1957r., i lądowanie pierwszego człowieka na Księżycu 20 lipca 1969r. w amerykańskiej misji Apollo 11, są często określane jako granice tego pierwszego okresu. W 1961r. ZSRR umieścił pierwszego kosmonautę na orbicie ziemskiej, był to Jurij Gagarin na pokładzie statku Wostok.

Sputnik1. Pierwszy sztuczny satelita ziemi Jurij Gagarin

16 czerwca 1963r. w kosmos wysłano kobietę Walentynę Tierieszkową, która spędziła w kosmosie ponad dwa dni.

Do tej pory Tierieszkowa jest jedyną kobietą, która odbyła samotny lot w kosmos.

Walentyna Tierieszkowa

20 lipca 1969r,. misja Apollo 11 wylądowała na księżycu. Pierwszym człowiekiem, który zszedł na księżycowy ląd był Neil Armstrong.

Załoga Apollo 11 Buzz Aldrin na Księżycu