1. Europa Zachodnia i USA w latach 1968-1989r.

LEKCJA NR 1. EUROPA ZACHODNIA I USA W LATACH 1968- 1989R.

W 1969r. Charles gen. de Gaulle przegrał we Francji referendum i zrezygnował z urzędu prezydenta. Nowym prezydentem został jeden z jego bliskich współpracowników Georges Pompidou. Odejście gen. de Gaulle'a umożliwiło przystąpienie do europejskich wspólnot Wielkiej Brytanii, która l I 1973 r. wraz z Danią i Irlandią stała się ona pełnoprawnym członkiem EWWiS, EWG i Euratomu.

Charles de Gaulle George Pompidou

W 1969r. Kanclerzem RFN został Willy Brandt, lider Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Celem polityki nowego kanclerza było uregulowanie stosunków z państwami wschodnioeuropejskimi, w tym także z Polską. W 1970r. RFN podpisało układy o stosunkach ZSRR–RFN i PRL–RFN, 1972r. NRD–RFN.

Willy Brandt Willy Brandt przed Pomnikiem Ofiar Getta

Lata 70-te to również poprawa stosunków pomiędzy ZSRR i USA, co zaowocowało podpisaniem 26 maja 1972r. układu SALT-I. Zawierał on ograniczenia ilości ładunków jądrowych, w tym limitowanie ilości wystrzeliwanych rakiet balistycznych.

Efektem odprężenie kontaktów między liderami światowych bloków politycznych umożliwiła zwołanie do Helsinek Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (1972–75r.) z udziałem 33 państw europejskich oraz Stanów Zjednoczonych i Kanady. Celem konferencji było traktatowe zagwarantowanie przestrzegania praw człowieka. Na mocy Aktu Końcowego powstała międzynarodowa organizacja o takiej samej nazwie jak konferencja.

Przemiany w Europie Zachodniej miały miejsce także w państwach rządzonych w sposób autorytarny: Grecji, Portugalii i Hiszpanii. W Grecji od czasu prawicowego zamachu stanu z kwietnia 1967 r. rządzili "czarni pułkownicy", którzy brutalnie rozprawiali się z politycznymi przeciwnikami. W połowie lat siedemdziesiątych wszystkie te trzy państwa radykalnie zmieniły swoje polityczne oblicze. W kwietniu 1974 r. dokonała się w Portugalii "rewolucja czerwonych goździków", w wyniku której utworzono Radę Odrodzenia Narodowego. Kraj wstąpił na drogę demokratycznych przeobrażeń.

Nieudana próba przejęcia Cypru przez „czarnych pułkowników”, co nieomal wywołało wojnę grecko-turecką i podział Cypru spowodował, że „czarni pułkownicy" w lipcu 1974r. przekazali władzę w ręce cywilnego rządu i kolejne państwo europejskie wkroczyło na drogę demokracji. W 20 XI 1975 r. zmarł dyktator Hiszpanii gen. Francisco Franco i Hiszpania podjęła demokratyczne przeobrażenia pod kierunkiem młodego króla Juana Carlosa, którego do tej roli zawczasu przygotował gen. Franco.

Lata siedemdziesiąte były też okresem narodzin bądź ożywienia szeregu ugrupowań terrorystycznych w Europie Zachodniej, z których jedne jak np. Irlandzka Armia Republikańska (IRA) czy baskijska ETA działały na podłożu politycznym czy wręcz niepodległościowym, inne zaś jak Czerwone Brygady we Włoszech, czy Frakcja Czerwonej Armii w RFN były ruchami lewackimi, pochodnymi kontestacji młodzieżowych, brutalnie stłumionych przez policję. Organizacje te stawiały sobie za cel zniszczenie "państwa burżuazyjnego", właśnie drogą "akcji bezpośredniej", to znaczy działań o charakterze terrorystycznym.

Przemiany lat 70-tych nie ominęły Kościoła. W 1978r. zmarł papież Paweł VI, nowym papieżem został Jan Paweł I, którego pontyfikat trwał tylko 3 miesiące. Po jego śmierci, 18 X 1978r. konklawe wybrało na papież krakowskiego biskupa Karola Wojtyłę, który przyjął pontyfikalne imię Jana Pawła II. Po raz pierwszy w historii Kościoła papieżem został duchowny z Europy Środkowo- Wschodniej.

W 1979r. prezydent USA Jimmy Carter i Leonid Breżniew podpisali układ SALT II o ograniczeniu strategicznych broni ofensywnych. Ten układ był ostatnim porozumieniem okresu odprężenia w stosunkach międzynarodowych. Wkroczenie ZSRR do Afganistanu w 1979r. Spowodowały bojkot przez państwa Europy Zachodniej i USA Olimpiady w Moskwie.

W 1979r. Premierem Wielkiej Brytanii została Margaret Thatcher, liderka Partii Konserwatywnej. Pierwsza kobieta- premier w historii Anglii. Margaret Thatcher objęła władzę podczas kryzysu ekonomicznego, spowodowanego między innymi rozbudowaną polityką socjalną państwa oraz inflacją. Zastosowała twardą politykę w celu uzdrowienia gospodarki. Z powodu stanowczości w podejmowaniu decyzji, między innymi dotyczących brytyjskich górników oraz zdecydowanej postawy wobec państw komunistycznych, Margaret Thatcher zyskała przydomek Żelaznej Damy. Margaret Thatcher stanowczo zareagowała na zajęcie przez argentyńską armię archipelagu Falklandy w 1982r., które należały do Wielkiej Brytanii. Natychmiast wysłała tam brytyjską flotę, co doprowadziło do prawie 3 miesięcznej wojny brytyjsko- argentyńską. Argentyna musiała się wycofać z wysp. Odzyskanie Falklandów przyniosło dużą popularność Margaret Thatcher.

Margaret Thatcher Operacja wojenna na Falklandach

Przemiany polityczne w Europie Zachodniej: obalenie dyktatur w Grecji, Hiszpanii i Portugalii, wspólna walka z międzynarodowym terroryzmem sprzyjała też jednak pogłębianiu współpracy państw Europy Zachodniej i przyczyniała się pośrednio do jej dalszej integracji. W 1981r. do Wspólnot Europejskich została przyjęta Grecja, a w 1986r. Portugalia i Hiszpania.

USA w latach 1970- 1991

W latach 70. XX w. USA i ZSRR coraz usilniej działały na rzecz ocieplenia wzajemnych stosunków. Ta tendencja wywołała odprężenie polityczne na całym świecie między państwami Bloku Wschodniego i Zachodniego. Prezydent USA Richard Nixon w 1972r. odwiedził Chiny i ZSRR. Wizyta Nixona w Moskwie zaowocowała podpisaniem układu o ograniczeniu zbrojeń strategicznych SALT 1. W latach 1972–1974 ZSRR i USA podpisały łącznie aż 41 różnych układów.

Podpisanie układu Salt 1

W 1972r. W USA wybuchła afera Watergate. Przyczyną afery były nielegalne działania administracji Nixona skierowane przeciwko jego przeciwnikom politycznym, po to wygrać wybory na drugą kadencję. Tak się stało, ale ujawnione działania kryminalne sztabu Nixona spowodowały uruchomienie od razu w 1972r. procedury impeachmentu. Do postawienia prezydenta w stan oskarżenia nie doszło, gdyż Nixon 9 sierpnia 1974 sam ustąpił z urzędu. Jego następcą został wiceprezydent Gerald Ford.

Kompleks budynków Watergate w Waszyngtonie

W 1973r. Nixon podpisał w Paryżu porozumienie o wycofaniu się USA w z wojny w Wietnamie do 1975r., co w istocie nastąpiło. Efektem wycofania się Amerykanów było zwycięstwo Demokratycznej Republiki Wietnamu i likwidacja Wietnamu Południowego.

W 1976r. Wybory prezydenckie wygrał kandydat Partii Demokratycznej Jimmy Carter. W zakresie polityki wewnętrznej Carter musiał uporać się ze skutkami recesji gospodarczej z pierwszej połowy lat 70., której objawami były: wysoka stopa bezrobocia, inflacji i kryzys energetyczny.

22 października 1979 Jimmy Carter zgodził się na przyjazd obalonego szacha Iranu do Stanów Zjednoczonych na leczenie. Co wywołało w Iranie przekonanie, że USA szykują się do zamachu stanu i obalenie Islamskiej Republiki Iranu i rządów Chomeiniego. 4 listopada 1979r. kilkuset irańskich studentów zajęło ambasadę USA w Teheranie i wzięło jako zakładników jej pracowników, niektórych pobito. Zamachowcy żądali powrotu szacha do Iranu, aby można go było osądzić za zdradę stanu.

Atak irańskich studentów na ambasadę USA

Prezydent Jimmy Carter zdecydowała o przeprowadzeniu akcji siłowego odbicia zakładników. 24 kwietnia 1980r. amerykańscy komandosi podjęli próbę odbicia 52 zakładników z ambasady. Operacja miała kryptonim Orli Szpon i wiązała się z naruszeniem suwerenności Iranu. Operacja zakończyła się wielką klęską. Duża ilość sprzętu pozostawiona na pustyni była bezapelacyjnym dowodem istnienia operacji i została z powodzeniem użyta przez irańską propagandę.

Plan operacji „Orli szpon”

Klęska spowodowała też dalszy spadek poparcia dla już wcześniej niepopularnego prezydenta Jimmy’ego Cartera i walnie przyczyniła się do jego porażki w wyborach prezydenckich roku 1980, wygranych przez Ronalda Reagana.

W 1981r. rządy prezydenckie przejął Ronald Reagan, który był przedstawicielem partii republikanów i zwyciężył Jamesa Cartera. Reagan wygrał wybory pod hasłem wyciągnięcia USA z kryzysu gospodarczego oraz stosowania bardziej zdecydowanej polityki wobec ZSRR. Receptą na recesję był program „Gwiezdnych wojen”, które przedstawiono kongresowi w 1983r. ,jako strategiczną inicjatywę obronną. Było to przeniesienie wyścigu zbrojeń w kosmos, czego ZSRR miał nie wytrzymać ekonomicznie.

Ogłoszenie przez Ronalda Reagana doktryny „ Gwiezdnych wojen”

W 1986r. Reagan przedstawił wytyczne swojej polityki zagranicznej w kongresie, która została nazwana doktryną Reagana, a która w pewnym sensie była kontynuacją doktryny Trumana. Zakładała ona, że:

1. USA udzielą pomocy militarnej wszystkim państwom zwalczającym komunizm. Ten punkt doktryny był realizowany przez pomoc dla mudżahedinów w Afganistan
2. USA będą walczyć ze światowym terroryzmem, ponieważ jego głównym sponsorem jest ZSRR. Ta wytyczna została zrealizowana gdy w 1986r. amerykańskie lotnictwo zbombardowało Trypolis i Benghazi w Libii , co spowodowało ,że dyktator Libii -Muammar Kadafi przestał popierać światowy terroryzm.
3. USA przeciwstawią się każdej próbie rozszerzenia strefy wpływów ZSRR. Ta wytyczna została zrealizowana już w 1983r. , kiedy to desant amerykańskich komandosów wylądował na wyspie Grenada, obalił komunistyczny rząd Maurice Bishopa
4. Rządy państw będą oceniane ze względu na ich stosunek do ZSRR, a nie ze względu na to czy są w tym kraju realizowane prawa człowieka. Z powodu tej wytycznej USA popierało dyktaturę Augusto Pinocheta w Chile.

1. Wojny wydawane przez USA muszą być niskobudżetowe, szybkie i efektywne.

Doktryna Reagana okazała się niezwykle skuteczna. Autorytet USA wzrósł w latach 80-tych. „ Gwiezdne wojny „ które wywołały wzrost koniunktury w przemyśle ciężkim, faktycznie przyczyniły się do recesji w ZSRR.