2. Europa Wschodnia i ZSRR w latach 1968-1991
LEKCJA 2. ROZPAD RADZIECKIEJ STREFY WPŁYWÓW. UPADEK ZSRR
ROZPAD ZSRR W 1991R.
W 1964r. władzę w ZSRR przejął Leonid Breżniew. W ZSRR zaczęto wycofywać się z założeń odwilży politycznej, wprowadzonej przez Chruszczowa. Ekipa Breżniewa nadal starała się podtrzymywać na forum międzynarodowym przekonanie, że dąży do odprężenia w stosunkach międzynarodowych i do rozbrojenia. Faktycznie w latach 70-tych prowadzono rozmowy radziecko-amerykańskie na temat redukcji broni strategicznej, które doprowadziły do podpisania dwóch układów: SALT I w 1973r. i SALT II w 1979r. W konsekwencji tych układów wzrosła przewaga ZSRR nad USA, jeżeli chodzi o broń konwencjonalną. Do tego w latach 70-tych dwaj prezydenci, najpierw Gerard Ford (z republikanów), następnie Jimmy Carter (z demokratów) prowadzili politykę ugody i ustępstw wobec ZSRR, którą Rosjanie wykorzystywali. Dopiero inwazja ZSRR na Afganistan w 1979r. zmieniła politykę prezydenta Jamesa Cartera, ale ograniczyła się ona jedynie do bojkotu olimpiady w 1980r.
Państwa bojkotujące olimpiadę w Moskwie w 1980r.
W listopadzie 1982r. zmarł Leonid Breżniew. Na jego miejsce został wybrany Jurij Andriopow (odpowiedzialny za interwencję na Węgrzech w 1956r.), który zmarł w 1984r. Na jego miejsce wybrano Konstantina Czernienko, który zmarł w marcu 1985r. Jego następcą został Michał Gorbaczow, człowiek nie związany z żadną z rządzących frakcji. Gorbaczow już w 1986r. ogłosił nowe zasady rządzenia ZSRR, które zawierały się w 3 hasłach: pierestrojka (przebudowa), głasnost (jawność), uskorienie (przyspieszenie).
Michaił Gorbaczow Znaczek pocztowy upamiętniający pieriestrojkę
Natomiast w stosunkach międzynarodowych Gorbaczow ogłosił, że zamierza współpracować z USA na rzecz ograniczenia zbrojeń jądrowych.
W latach 1985-1991r. odbyło się 9 spotkań Gorbaczow- Reagan. Efektem tych spotkań było podpisanie w 1991r. układu START I o ograniczeniu zbrojeń nuklearnych, natomiast w 1993r. został podpisany START II, gdzie już Rosja zobowiązywała się do redukcji 70% swoich głowic nuklearnych.
Polityka Gorbaczowa w praktyce przyczyniły się do upadku ZSRR, chociaż Gorbaczow myślał, że będzie można ocalić imperium. Rozpad radzieckiej strefy wpływów oznaczał również rozpad całego bloku państw komunistycznych. Było to jednak bardziej związane z przemianami w Polsce niż z samym rozpadem Związku Radzieckiego. Dlatego też rok 1989r. nazywany jest „Jesienią Narodów”. Symbolem Jesieni Narodów jest zburzenie 9 listopada 1989r. berlińskiego muru. Od X do końca XII 1989r. w NRD obalono Ericha Honeckera, na Węgrzech Janosa Kadara (od 1956r.), w Czechosłowacji Gustava Husaka (w wyborach prezydenckich 1990r. prezydentem Czechosłowacji został wybrany Vaclav Havel- czeski opozycjonista i pisarz), w Rumunii został obalony Nicolai Ceauşescu. Był to jedyny krwawy przewrót, został on bowiem zastrzelony podczas próby ucieczki. W Bułgarii obalono Todora Żiwkowa.
Jesień Narodów Państwa komunistyczne gdzie doszło do Jesieni Narodów
Jedynym krajem, gdzie nie zaszły żadne zmiany, była Albania, gdzie dopiero w 1994r. zaczęły zmiany kapitalistyczne. Ostatnim przejawem rozpadu po-jałtańskiej Europy było zjednoczenie Niemiec w 1990r., na co zgodę wyraził Gorbaczow, kiedy to we IX 1990r. wizytę w Moskwie odbył kanclerz Niemiec Helmut Kohl. Po zjednoczeniu Niemiec wszystkie urzędy zostały przeniesione do Berlina, który został stolicą Niemiec. Upadek Związku Radzieckiego spowodował również odżycie konfliktów narodowościowych na terenie byłego.
W marcu 1990r. Gorbaczow został wybrany na prezydenta Związku Radzieckiego. Trzy dni przed tym niepodległość ogłosiła Litwa. W ślad za nią poszły Łotwa i Estonia. Był to syndrom rozpadu państwa. Konserwa komunistyczna próbowała ratować sytuację i w sierpniu 1991r. w Moskwie miał miejsce „pucz Janajewa”. Zdecydowana postawa prezydenta Borysa Jelcyna (lato 1990r.- do końca 1999r.) i niechęć społeczeństwa wobec puczu spowodowała, że zamachowcy zostali aresztowani. 8 XII 1991r. Borys Jelcyn, Leonid Krawczuk i Stanisław Szuszkiewicz podpisali układ w Puszczy Białowieskiej o powołaniu Wspólnoty Niepodległych Państw natomiast 25 XII 1991r. podpisano układ o rozwiązaniu Związku Radzieckiego.
