3. PRL w latach 1970-1989

LEKCJA NR 3. PRL W LATACH 1970- 1991

WYDARZENIA GRUDNIOWE 1970R.

7 XII 1970r. ekipa Gomułki odniosła poważny sukces dyplomatyczny, kiedy to w Warszawie podpisano traktat o porozumieniu z RFN. Ze strony polskiej traktat podpisywał Józef Cyrankiewicz, a z niemieckiej kanclerz Willy Brandt. Układ ten zatwierdzał polskie granice, co było potwierdzeniem istnienia PRL. Ten sukces dyplomatyczny spowodował, że ekipa Gomułki zdecydowała się wprowadzić podwyżki żywności. Były one ogłoszone w mediach 12 grudnia 1970r. Czas tych podwyżek był wyjątkowo źle wybrany, bo na dwa tygodnie przed Bożym Narodzeniem. Odpowiedzią na podwyżki był strajk w Stoczni im. Waryńskiego w Gdańsku. Zaczął się on 14 XII 1970r. Następnie strajk wybuchł w Gdyni i Szczecinie. Partia stwierdziła, że w Gdańsku wybuchły chuligańskie zamieszki. Miasto otoczono przez policję i wojsko. 16 XII 1970r. członek PZPR Kociołek Stanisław, zwrócił się do robotników z prośbą o przerwanie strajku i obiecał, że wkrótce podejmie z robotnikami rozmowy. 17 XII 1970r. stoczniowcy z pierwszej zmiany przybyli pod bramy stoczni. Brama była zamknięta pod nią gromadził się tłum stoczniowców. Ludzie nie byli zaniepokojeni faktem, że wokół stoczni stoją czołgi i wozy pancerne. Uważano, że to ze względów bezpieczeństwa. Nagle z wozów pancernych zaczęto strzelać do robotników, pojawiły się też wojskowe helikoptery. Masakra pod stocznią spowodowała, że w Trójmieście wybuchły rozruchy. Jedną z pierwszych ofiar masakry pod stocznią był 18-letni stoczniowiec Zbyszek Godlewski, którego ciało na drzwiach, niesiono na czele demonstracji, która spontanicznie uformowała się po masakrze. Wydarzenia" w Gdańsku i śmierć Godlewskiego upamiętnia „Ballada o Janku Wiśniewskim”.

Chłopcy z Grabówka, chłopcy z Chyloni
Dzisiaj milicja użyła broni
Dzielnieśmy stali, celnie rzucali
Janek Wiśniewski padł
Nie płaczcie matki, to nie na darmo
Nad stocznią sztandar z czarną kokardą
Za chleb i wolność, i nową Polskę
Janek Wiśniewski padł

Demonstracja z 17.12.1970 niosąca ciało Zbyszka Godlewskiego

20 XII 1970r. na specjalnym plenum PZPR, Gomułki pozbawiono funkcji. Oficjalnie podano ,że zrezygnował z powodów zdrowotnych. Na jego miejsce powołano dotychczasowego II sekretarza Komitetu wojewódzkiego w Katowicach- Edwarda Gierka , który był związany z frakcją Moczara.

23 XII 1970r. złożył rezygnację z funkcji premiera Józef Cyrankiewicz (najdłużej sprawował funkcję premiera 1947-1970), na jego miejsce powołano Piotra Jaroszewicza. 25 XII 1970r. Gierek osobiście pojechał do Trójmiasta , aby tam nakłonić stoczniowców do przerwania strajku ( słynne „Pomożecie? Pomożemy!”). Ponieważ partia nie kwapiła się z odwołaniem podwyżek, strajki nie ustawały. W połowie stycznia 1971r. wybuchł strajk włókniarek w Łodzi. Dopiero ten strajk przekonał partię aby cofnąć podwyżki (luty 1971r.).

DEKADA EDWARDA GIERKA XII 1970- IX 1980

I sekretarz Premier Piotr Jaroszewicz

Edward Gierek

15 lutego 1971r. ekipa Gierka odwołała podwyżki, które w rzeczywistości były bardzo potrzebne. Budżet państwa był rozchwiany już od kilkunastu lat. W obawie przed rozruchami zdecydowano się na inny rodzaj rozwiązania; w latach 1970-75r. wprowadzono ukryte podwyżki, poprzez wypuszczenie na rynek artykułów oznaczonych napisem „nowość”, oraz zakładaniem sklepów zwanych komercyjnymi, w których można było dostać mięso i wędliny, ale trzy razy drożej niż w normalnych sklepach, w których trzeba było stać po towar w kilkugodzinnych kolejkach.

Sklepy komercyjne

Gierek starał się sprawiać wrażenie, że jest partyjnym liberałem, dlatego zaczął jeździć na zachód Europy. Polska była rewizytowana przez polityków Europy Zachodniej, jak również przez prezydentów USA ( Gerald Ford, Jimmy Carter). Podczas tych wizyt Gierek uzyskiwał pożyczki zarówno kapitałowe, jak i materiałowe, których płatność często była odraczana na kilka lat. Udzielano ich tym chętniej, że na Zachodzie występowała recesja. W ten sposób często pozbywano się przestarzałych technologii. W 1972r. Polska wykupiła licencję Coca- coli. W maju 1975r. wszedł w życie nowy podział administracyjny kraju z 17 na 49 województw. Każde z nich dzieliło się na gminy, a nie na powiaty i gminy.

Podział administracyjny PRL w latach 1975- 1998

Oficjalnym celem tej reformy było ułatwienie społeczeństwu dostępu do organów władzy. W rzeczywistości chodziło o stworzenie większej ilości stanowisk dla członków PZPR. Otwarcie Polski na zachód nie świadczyło o tym, że nastąpiło rozluźnienie związków z ZSRR, czego dowodem była propozycja wprowadzenia dwóch poprawek do Konstytucji: w jednej zaznaczono przywódczą rolę partii w państwie, w drugiej wieczność i nierozerwalność przyjaźni z ZSRR. Partia zgłosiła taką propozycję w 1975r., co natychmiast wywołało reakcję inteligencji. Sformułowano „List 59” bo był podpisany przez 59 osób (później podpisały go jeszcze 7 osób) m.in. Stanisław Barańczak, Wisława Szymborska, Andrzej Szczypiorski. Ten list przekazano partii, ale nie odniósł on żadnego skutku, bo 10 lutego 1976r. te dwie poprawki zostały wprowadzone do konstytucji.

25 czerwca 1976r. podano w telewizji, wiadomość o próbie kolejnej podwyżki. W celu uniknięcia protestów podano ją w sobotnim wydaniu dziennika i miała ona obowiązywać od poniedziałku. Już następnego dnia doszło do protestów w wielu miastach. Najbardziej dramatyczny przebieg miały rozruchy na terenie Ursusa i Radomia. Jak zwykle partia ogłosiła, że są to rozruchy chuligańskie. W Radomiu zginęło kilka osób. Ponad 1000 osób aresztowano i zwolniono z pracy. Wydarzenia w Ursusie i Radomiu spowodowały, że partia wycofała się z podwyżek.

Mapa protestów z dnia 25 czerwca 1976r.

Po raz pierwszy w historii antykomunistyczne wystąpienia robotników zdecydowała się poprzeć inteligencja. Jan Olszewski, słynny warszawski adwokat i Zbigniew Romaszewski, nie zważając na kordon milicyjny wokół Radomia i Ursusa przedostali się do tych miast i zaczęli organizować pomoc materialną dla zwolnionych z pracy robotników i dla ich rodzin. W sierpniu 1976r. w Polsce wprowadzono reglamentację cukru na kartki, co było pierwszym symptomem narastającego kryzysu gospodarczego. Efektem wystąpień radomskich było zawiązanie pierwszej legalnej organizacji opozycyjnej: Komitet Obrony Robotników KOR we wrześniu 1976r. W składzie: Jacek Kuroń, Adam Michnik, Zbigniew Romaszewski, Jan Olszewski, Jerzy Andrzejewski i wielu innych. W KOR od razu pojawiły się dwa skrzydła: jedno bardziej umiarkowane na czele z Leszkiem Czumą, które stało na gruncie działania legalnego w oparciu o Akt Końcowy KBWE. Na czele skrzydła bardzo radykalnego stał Leszek Moczulski. To skrzydło opowiadało się za działaniami, które by dezorganizowały państwo. W marcu 1972r. na czele Rady Państwa stanął Henryk Jabłoński, który będzie piastował tę funkcję, aż do 1989, kiedy to na nowo w Polsce odtworzono urząd prezydenta. W maju 1977r., w Krakowie w jednej z piwnic zostały znalezione zwłoki studenta UJ- Stanisława Pyjasa, który od lat był znanym działaczem antykomunistycznym.

Pyjasa śmiertelnie pobito, sprawców nie odnaleziono, oficjalnie było to morderstwo dokonane przez chuliganów. W rzeczywistości zabiło go SB. Na znak protestu krakowskie juwenalia w 1977r. były zorganizowane w formie czarnego marszu, co spowodowało, że w latach następnych nie pozwolono studentom na juwenalia. Kraków był jedynym miastem w Polsce, gdzie ich nie było.

Czarny marsz w 1989 roku z okazji rocznicy śmierci Stanisława Pyjasa

W marcu 1977r. zorganizowano kolejną instytucję , która bazowała na akcie końcowym KBWE. Był to Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), na czele Henryk Wujec. W celu wzmocnienia autorytetu PZPR, ZSRR ogłosił program Lotu Przyjaźni, kiedy to w kosmos został wystrzelony mjr Mirosław Hermaszewski w marcu 1978r. Klęską komunistów było to, że w tym samym roku 16 października 1978r. w Watykanie ogłoszono, że nowym papieżem został kardynał i arcybiskup krakowski Karol Wojtyła. Komuniści polscy zostali tym wyborem ośmieszeni, bo Polska oficjalnie występowała na świecie jako państwo komunistyczne, a 96% Polaków było katolikami. Wybór Wojtyły na papieża był niekorzystny dla komunistów z tego powodu, że nie mogli mu już odmówić prawa wizyty w Polsce, tak jak odmówili jego poprzednikom. ( W 1966r. chciał przybyć do PL na obchody millenijne papież Paweł VI, ale władze polskie odmówiły, pod pozorem, że nie są w stanie zapewnić mu bezpieczeństwa). Oficjalna wizyta papieża została wyznaczona na czerwiec 1979r.. Dokładnie ustalono, które miasta może odwiedzić. Na kilka dni przed wizytą papieską miasta te zostały zamknięte. Nie pozwalano nikomu wjeżdżać do nich pod pozorem przestrzegania przepisów bezpieczeństwa. W rzeczywistości chodziło o to by ograniczyć ich dostęp do papieża. Mimo tych restrykcji , które polegały też na tym , że wyznaczono na msze celebrowane przez papieża tylko takie miejsca , gdzie mogła mieścić się tylko określona liczba osób. Te restrykcje nie przeszkodziły jednak. W samym Krakowie gdzie msza odbyła się na Błoniach, przybyło 2 mln ludzi.

Jan Paweł II w Polsce 2-10 VI 1979

Efektem wizyty papieskiej było również to, że we wrześniu 1979r. Leszek Moczulski założył pierwszą opozycyjną partię: Konfederacja Polski Niepodległościowej. Moskwie, której zorganizowanie było wielkim wysiłkiem finansowym i logistycznym. Dlatego wszystkie państwa obozu komunistycznego miały obowiązek dołożyć się na olimpiadę, a olimpiada zbiegła się z ogólnym pogorszeniem koniunktury gospodarczej. 1 sierpnia 1980r. znowu ogłoszono podwyżki żywności nawet o 50%. 4 sierpnia 1980r. wybuchł pierwszy strajk w Stoczni Gdańskiej. 14 sierpnia 1980r. wypowiedziano pracę Annie Walentynowicz, co stało się powodem rozszerzenia akcji strajkowej na większość zakładów w Trójmieście. 15 sierpnia 1980r. odbył się słynny skok przez mur Lecha Wałęsy. 16 sierpnia przybyli wysłannicy KSS KOR i pod ich wpływem utworzono Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, na czele którego stanął Lech Wałęsa.

Lech Wałęsa w 1980r.

21 sierpnia strajkowały już nie tylko zakłady na Pomorzu. Do strajku przyłączyły się też kopalnie na terenie Jastrzębia Zdroju. MKS przygotował 21 postulatów, w których domagano się utworzenia całkowicie niezależnych związków zawodowych, wolnych sobót, zapłacenia za dni strajku, cofnięcia podwyżek żywności i wiele innych; przeprowadzenia reform o charakterze gospodarczym, społecznym i politycznym. Władze partyjne przyjęły pod koniec sierpnia zupełnie nową politykę wobec strajkujących. Postanowiono zgadzać się na wszystkie żądania, po to tylko by zlikwidować strajki. Dlatego też w dniach od 30 sierpnia do 1 września 1980r. podpisano 3 porozumienia ze strajkującymi: w Gdańsku –30 VIII, Szczecinie –31VIII, Jastrzębiu Zdroju- 1 IX 1980r. W tym porozumieniu władze komunistyczne zaakceptowały 21 artykułów. 6 września 1980r. na specjalnym plenum partii, ogłoszono, że ze względu na stan zdrowia, zrzeka się funkcji I sekretarza Edward Gierek. Oficjalnie podano, że ze względu na zawał .Na jego miejsce powołano Stanisława Kanię. Kania był człowiekiem niezbyt liczącym się w partii. Jego kandydatura była tymczasowa.

DEKADA SOLIDARNOŚCI IX 1980- VI 1989

17 września 1980r. powstał Niezależny Samorządowy Związek Zawodowy „Solidarność”. Nazwę „Solidarność” zaproponował Karol Modzelewski. Komuniści starali się utrudnić zatwierdzenie „Solidarności”. Dlatego zażądali by w statucie „Solidarności” znalazł się zapis, że uznaje ona przywódczą rolę partii w Polsce. „S” nie chciała się na to zgodzić, argumentowano, że to ograniczy jej działanie. Ten kryzys statutowy zakończył się po 2 miesiącach kompromisem. Zdania o przywódczej roli partii nie wprowadzono do statutu, ale do specjalnego aneksu. W październiku 1980r. Szwedzka Akademia ogłosiła, że Nagrodę Nobla, za rok 1980, otrzymał Czesław Miłosz ( był pracownikiem ambasady polskiej w Paryżu). W 1952r. Miłosz zdecydował się poprosić o azyl polityczny, co było odpowiedzią na wezwanie go do Warszawy na rozmowy z Bierutem. Miłosz uzyskał azyl w USA, gdzie otrzymał posadę wykładowcy literatury słowiańskiej na uniwersytecie w Berkeley. Na początku 1981r. znowu drastycznie pogorszyła się sytuacja ekonomiczna Polski. Sklepy świeciły pustkami. W lutym 1981r., premierem został Wojciech Jaruzelski.

Wojciech Jaruzelski

Zaapelował do „Solidarności” o 90 dni spokoju, przyrzekł również , że w ciągu tych 90 dni unormuje sytuację gospodarczą Polski. Oczywiście to przyrzeczenie nie mogło być zrealizowane. Aby jednak zrzucić całą winę na zerwanie porozumienia na „Solidarność”, doszło w marcu 1981r. do prowokacji bydgoskiej. W Bydgoszczy odbywał się zjazd chłopskich delegacji. Chłopi pragnęli doprowadzić do powstania chłopskiej Solidarności. Na zjazd zaproszono przedstawicieli „S” robotniczej. Na czele delegacji stał Jan Rulewski. Z niewyjaśnionych przyczyn budynek Rady Miejskiej w Bydgoszczy został otoczony milicją, która wtargnęła też do holu i nakazała by ten zjazd się zakończył. Ponieważ sprzeciwili się robotniczy delegaci, zostali pobici. Ta prowokacja miała na celu wywołanie powszechnego strajku, co umożliwiłoby oskarżenie „Solidarności”, o anarchizowanie sytuacji w Polsce. Do strajki jednak nie doszło. W kwietniu 1981r., wprowadzono reglamentację na mięso, słodycze, alkohol. Uwagę społeczeństwa zaprzątnęły tragiczne wypadki w maju tego roku, co odwróciło uwagę od sytuacji gospodarczej.

Kartki żywnościowe

13 maja 1981r. ,w Rzymie miał miejsce zamach na papieża, przeprowadzony przez tureckiego terrorystę Ali Agca. Do dziś nie znaleziono motywów ani mocodawcy Ali Agcy. 28 maja 1981r. Polską wstrząsnęła wiadomość o śmierci kardynała Stefana Wyszyńskiego. W czerwcu 1981r. Układ Warszawski przeprowadził demonstracyjne manewry wojskowe przy naszych granicach, dlatego też Kania i Jaruzelski pojechali do Moskwy, by przekonać Breżniewa, że kontrolują sytuację i jakakolwiek interwencja nie jest potrzebna. W lipcu 1981r. nowym prymasem Polski został Józef Glemp. We wrześniu odbyła się pierwsza tura I zjazdu „Solidarności”, na której sformułowano „Posłanie do partii”. Zwracano się w tym posłaniu, także do innych narodów z obozu socjalistycznego; nawiązując do przemian w Polsce starano się nakłonić te państwa do przeprowadzenia zmian u siebie. PZPR natychmiast uznało, że posłanie jest wtrącaniem się w wewnętrzne sprawy innych państw i nawoływaniem do otwartego buntu przeciwko ich legalnym rządom. W listopadzie 1981r. odbyła się II tura zjazdu „Solidarności”. 12 grudnia 1981r. rozpoczął się zjazd przywódców „Solidarność”. Obrady tego zjazdu nie zakończyły się, bo z nocy 12 na 13 grudnia 1981r. został ogłoszony stan wojenny. Stan wojenny był wprowadzony nielegalnie. Konstytucja dopuszczała bowiem wprowadzenie jedynie stanu wyjątkowego, i to też nie wtedy gdy obraduje sejm , a akurat odbywała się sesja sejmowa. Władzę przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON), na czele której czele stanęło trzech generałów: Wojciech Jaruzelski, Czesław Kiszczak i Florian Siwicki.

Przemówienie do narodu Posiedzenie Wojskowej Rady Karykatura WRON

gen. W. Jaruzelskiego Ocalenia Narodowego WRON

transmitowane w telewizji

z 13.12.1981r.

Zmilitaryzowano wszystkie mass media, zawieszono prawa obywatelskie. Mimo tych restrykcji społeczeństwo od razu wypowiedziało się przeciwko stanowi wojennemu. Doszło do strajku w hucie im. Bieruta w Częstochowie, kopalni „Wujek” w Katowicach, w Jastrzębiu Zdroju. Wszystkie te strajki zostały spacyfikowane, najbardziej w kopalni „Wujek”. 16 grudnia 1981r. wtargnęło tam ZOMO. Podczas strzelaniny zginęło 9 górników.

Główny budynek KWK Wujek Zabity w pacyfikacji górnik

„S” została zlikwidowana przez internowania i aresztowania według wcześniej przygotowanych list, co było dowodem na to , że stan wojenny był przygotowywany już od kilku miesięcy. Jako oficjalny powód tego stanu było przygotowywanie przez „S” surowej rozprawy z komunistami. W sumie internowano ok. 5 tyś. działaczy „S”. W tym Wałęsę. Jednym z największych i najbardziej znanych był obóz w Arłamowie ( tam trzymano Wałęsę). Wiosną 1982r. zaczęli prowadzić działalność antykomunistyczną wszyscy ci działacze „S”, którzy uniknęli aresztowania. Zbigniew Romaszewski, ze swoją żoną Marią, zorganizowali podziemną radiostację w której komentowano posunięcia WRON-u. Pojawiło się hasło:”Zima wasza, wiosna nasza”. Zaczęto wydawać tygodnik „Solidarność”. W lipcu 1982r. powstał Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego: platforma porozumiewania się WRON-u ze społeczeństwem, na czele stanął Jan Dobraczyński, pisarz katolicki, którego postać miała dowodzić, że PRON jest niezależną i spontaniczną organizacją społeczną. Już odezwa programowa zawierała zdanie, że do PRON, mogą należeć wszyscy ci, którzy nie występują przeciwko zasadom socjalizmu. W czerwcu 1983r. odbyła się druga pielgrzymka Jana Pawła II, do ojczyzny, w czasie której doszło do spotkania Jaruzelskiego z papieżem. 22 lipca 1983r. stan wojenny odwołano. W październiku 1983r. Akademia Szwedzka ogłosiła, że Pokojowa Nagroda Nobla została przyznana Lechowi Wałęsie. Wałęsa nie zdecydował się na opuszczenie kraju. Obawiał się , że komuniści go nie wpuszczą. Nagrodę pojechała odebrać jego żona Danuta 19 X 1984r. porwano księdza Jerzego Popiełuszkę, kapelana „ Solidarności”.

Ksiądz Jerzy Popiełuszko

Wkrótce okazało się, że ksiądz został zamordowany przez trzech funkcjonariuszy SB. Porwaniem i morderstwem dowodził Grzegorz Piotrowski.

Górsk, pomnik upamiętniający Tama, miejsce wrzucenia ks. Popiełuszki do Wisły

porwanie ks. Popiełuszki

W 1985r. roku sytuacja polityczna w Polsce wydawała się bez wyjścia. Zlikwidowano opór społeczny, ale tylko pozornie. Partia wiedziała, że może dojść do gwałtownego wybuchu. W X 1985r. odbyły się wybory parlamentarne, w XI 1985r. premierem został Zbigniew Messner, co uznano za zapowiedź reform. Zaufanie do władz jeszcze bardziej się obniżyło w związku z wybuchem reaktora atomowego w Czarnobylu 26.04.1986r. co władze ukrywały przez trzy dni. Próbowano ratować sytuację ogłaszając, trzecią od zakończenia stanu wojennego amnestię, dzięki której odzyskali wolność praktycznie wszyscy więźniowie polityczni. 29 XI 1986r. Lech Wałęsa powołał jawną Radę Tymczasową NSZZ„ Solidarność”, zaczęły się ujawniać regionalne i zakładowe struktury związku występując do sądu o rejestrację. W VI 1987r. odbyła się trzecia pielgrzymka Jana Pawła II. Podczas kazań papież bardzo często przywoływał idee solidarności . W połowie 1987r. władze zaczęły reklamować „ drugi etap reformy gospodarczej” mimo, że nikt nie bardzo wiedział kiedy miał miejsce pierwszy. Władze przeprowadziły nawet,

w XI 1987r. referendum w sprawie reformy i polskiej drogi demokratyzacji, ale pytania zostały sformowane niejasno, w taki sposób, jakby narzucano właściwą odpowiedź. Partia przegrała referendum mimo to, na początku 1988r. została przeprowadzona drastyczna podwyżka cen żywności.

LEKCJA NR 12. OBRADY OKRĄGŁEGO STOŁU

W 1988r. roku przez Polskę przeszła fala które ostatecznie przekonały komunistów, że nie jest możliwy powrót do dawnych sposobów rządzenia.

Minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak spotkał się z Lechem Wałęsą zaproponował mu rozmowy ”przy okrągłym stole”, pod warunkiem zakończenia przez „Solidarność” strajków. Rozmowy miały doprowadzić do przekazania opozycji, częściowej władzy. Idea porozumienia okazała się niełatwa do zrealizowania, zarówno po jednej jak i po drugiej stronie. W „ Solidarności”, niektórzy zarzucali Wałęsie, że zdradza jej ideały, w PZPR , niektórzy twierdzili, że pomysł jest zbyt śmiały. W październiku 1988r. utworzył się rząd Mieczysława Rakowskiego, a X Plenum PZPR zdecydowało o podjęciu rozmów. Obrady rozpoczęły się 6 lutego 1989r. szefem strony solidarnościowej był Tadeusz Mazowiecki, a strony rządowej gen. Czesław Kiszczak.

Obrady Okrągłego Stołu

Powołano trzy zespoły robocze:

1. stolik do spraw gospodarki i polityki społecznej
2. stolik do spraw pluralizmu związkowego
3. stolik do ,spraw reform politycznych

W rezultacie obrad ustalono:

• • legalizację Solidarności
  • przywrócenie Senatu
  • wolne wybory do Senatu
  • 35% demokratycznie wybranych posłów do Sejmu
  • Dostęp do środków masowego przekazu ( wydawanie Gazety Wyborczej)
  • Przywrócenie stanowiska prezydenta

5 kwietnia 1989r. podpisano porozumienie końcowe i zakończono obrady

„ okrągłego stołu”. Tych ustaleń nie uznało kilku znanych działaczy

„ Solidarności”:

• Anna Walentynowicz
• Andrzej Gwiazda
• Jerzy Słowik
• Roman Jurczyk

4 czerwca 1989r., zgodnie z ustaleniami, przeprowadzono wybory do dwuizbowego parlamentu. Do Senatu zakończyły się całkowitym zwycięstwem „Solidarności”, w Sejmie opozycja antykomunistyczna zdobyła tyle miejsc ile ustalono. Ten sejm, ze względu na sposób powołania jest nazywany sejmem kontraktowym. Na pierwszym posiedzeniu połączone Izby dokonały wyboru prezydenta. Był tylko jeden kandydat, co też wcześniej ustalono, gen. Wojciech Jaruzelski, premierem został Czesław Kiszczak. Dzień wyboru sejmu kontraktowego uznawany jest za symboliczną datę końca komunizmu w Polsce.