3. I etap budowy imperium. Podbój Italii
WYKŁAD: I ETAP BUDOWY IMPERIUM. PODBÓJ ITALII PRZEZ RZYM
Etruskowie to lud italski, który osiągnął najwyższy stopień rozwoju cywilizacyjnego. Jako jedyni, przed Rzymianami, stworzyli cywilizację. Nieznane jest pochodzenie Etrusków, bo nie znamy ich języka. Zachowały się ich zabytki piśmiennicze Etrusków, pisane alfabetem greckim, ale zdołano rozszyfrować tylko kilka słów. Dlatego dominują dwa poglądy na temat pochodzenia Etrusków: 1. pochodzą ze w Wschodu- konkretnie z Azji Mniejszej, 2. to ludność autochtoniczna, zamieszkująca Italię jeszcze przed wtargnięciem indoeuropejskich Italików. Etruskowie byli mistrzami w metalurgii, w wytapianiu naczyń brązowych, budowali podziemne grobowce.
Sarkofag etruski
Etruski grobowiec
Religia etruska była politeistyczna, główną role odgrywała trójca bogów: Tinia, Uni i Menrwa, która z całą pewnością posłużyła za wzór kapitolińskiej triadzie w Rzymie: Jowiszowi, Junonie i Minerwie. Szczególną rolę w tej religii odgrywało wróżbiarstwo: z lotu ptaków, z wnętrzności zwierząt, ze zjawisk przyrody. Pod wpływem Etrusków Rzymianie nie będą mogli się także obejść bez wróżb.
Etruski diagram haruspicyjny przedstawiający wątrobę Haruspikowie
Etruskowie posiadali bardzo rozwinięty rytuał pogrzebowy, z igrzyskami na cześć zmarłych i składaniem ofiar z żywych ludzi. Wszystko to przejęli Rzymianie i przekształcili w walki gladiatorów. Sztuka etruska stała na bardzo wysokim stopniu rozwoju- szczególnie rzeźba. Specjalizowali się w rzeźbie terakotowej i brązowej, w postaciach osób i zwierząt potrafili znakomicie uchwycić ruch.
Uchodzili także za mistrzów jeżeli chodzi o zakładanie nowych miast. Rytuał zakładania miasta został wykorzystany przy zakładaniu Rzymu. Z lotu ptaków wróżono gdzie powinno powstać miasto, dwie główne ulice (układ płn.-płd jedna oś, druga wsch.-zach.) zawsze przecinały się pod kątem prostym i w tym miejscu wyznaczano rynek-forum. Dokonywano rytualnego zaorania granic miasta, wytyczając sakralną granicę chroniącą przed demonami. Nazwa Rzym( Roma) pochodzi od nazwy etruskiego rodu Ruma. Słabością cywilizacji etruskiej było to, że nigdy nie stworzyli jednolitego państwa tylko system 12 państw- miast, co Rzymianom ułatwi ich podbój.
Ruiny etruskiego miasta Volsinii
I ETAP – WALKA O ZJEDNOCZENIE PŁW. APENIŃSKIEGO
Półwysep Apeniński zamieszkiwany był przez wiele plemion, najpotężniejszym byli Etruskowie, dlatego Rzymianie najpierw z nimi walczyli. Sprawę ułatwiał fakt, że Etruskowie byli podzieleni na 12 państw-miast. Pierwszym etruskim miastem, zaatakowanym przez Rzymian, w 406 p. n. e było miasto Weje- największe z 12. walka z Weje trwała zakończyła się dopiero w 369 p.n.e. Potem Rzymianie metodycznie zdobywali inne miasta, walcząc równocześnie o opanowanie południa. Walki z Etruskami zakończono w 264 p.n.e. Ostatnim etruskim miastem, które podporządkowało się Rzymianom było Volsinii.
W ten sposób Rzymianie zapanowali nad północą. Równocześnie zainteresowali się Południem – czyli Kalabrią. Była to urodzajna kraina zamieszkiwana przez Greków. Greckie kolonie słabły pod względem politycznym i militarnym, dlatego Kalabrią zainteresowało się kilka plemion italskich z południa. Do największych zaliczały się: Samnici, Umbrowie, Sabinowie
Kalabrią zainteresowali się również Rzymianie. Południowe plemiona, aby zwalczyć Rzymian, zawiązali Związek Samnicki. Rzymianie musieli stoczyć ze Związkiem 3 wojny:
343 p.n.e – 341 p.n.e I wojna samnicka
327 p.n.e – 304 p.n.e II wojna samnicka
298 p.n.e – 290 p.n.e III wojna samnicka
Bezpośrednio zagrożona rzymską ekspansją grecka kolonia, na południu Italii, Tarent, zwróciła się o pomoc do króla Epiru- Pyrrusa. W 282 p.n.e. wojska Pyrrusa wylądowały w Kalabrii. W 280 p.n.e. Rzymianie ponieśli klęskę pod Herakleją, Pyrrus zwyciężył również pod Auskulum w 279 p.n.e. To drugie zwycięstwo króla Epiru zostało okupione tak wielkimi stratami, że Pyrrus powiedział:"jeszcze jedno takie zwycięstwo i będę pokonany"/ stąd pyrrusowe zwycięstwo/. W 275 p.n.e. Rzymianie wreszcie odnieśli zwycięstwo pod Benewentem i zajęli Tarent.
Bitwy Pyrrusa
To przesądziło los Kalabrii. Cała południowa Italia znalazła się we władzy Rzymian. Rzymianie na pobitych terenach tworzyli kolonie obywateli rzymskich, którym oddano ziemię zwyciężonych. Koloniści byli pełnoprawnymi obywatelami Rzymu, ale nie mogli realizować swoich praw wyborczych bo z tych można było korzystać tylko mieszkając w samym Rzymie. Po pewnym czasie kolonia otrzymywała samorząd wewnętrzny wzorowany na Rzymie. Kolonie odgrywały ważną rolę w romanizacji Italii. Ludność, która już od dawna należała do państwa rzymskiego, tworzyła gminy czyli municipia. Ich mieszkańcy, wywodzący się z Italików nie posiadali pełnego obywatelstwa, dlatego nie mogli głosować ani kandydować na rzymskie urzędy.
Sprzymierzeńcy Rzymu tworzyli gminy nazywane socii. Były one niezależne politycznie, związane z Rzymem umową, która określała ich obowiązki, przede wszystkim natury militarnej. Socii nie mogli się sprzymierzać z nikim innym tylko z Rzymem ale zachowywali pełną odrębność ustrojową. Widać wyraźnie, że Rzymianie po podboju Italii nie utworzyli jednolitego państwa tylko skomplikowaną federację państewek uzależnionych od Rzymu. Do tego wszystkiego Rzym nadal zachował ustrój państwa-miasta. W późniejszym okresie republiki wywoła to kryzys polityczny i społeczny.