II ETAP TWORZENIA IMPERIUM. WOJNY PUNICKIE

Kartagina to kolonia fenicka, założona ok. IX w. p.n.e. na wybrzeżu dzisiejszej Tunezji. Założycielką była fenicka królewna Dydona. Gdy Fenicja (dzisiejszy Liban) została opanowana przez Macedończyków, Kartagina się usamodzielniła. Głównym ich zajęciem był handel. Chcieli zapanować nad całym basenem Morza Śródziemnego, zakładali kolonie w Hiszpanii i na wybrzeżu afrykańskim.

Położenie Kartaginy

Kartagińczycy byli nazywani przez Rzymian PUNAMI. Kupcy z Kartaginy zwrócili uwagę na osłabienie greckich kolonii,w obrębie tzw. Wielkiej Grecji (Sycylia, Kalabria). Postanowili przejąć Sycylię, bo wtedy usadowili by się blisko Płw. Apenińskiego. Rzymianie szybko zorientowali się do czego dążą Kartagińczycy i postanowili im to uniemożliwić. Była to przyczyna I WOJNY PUNICKIEJ (264 p.n.e. – 241 p.n.e.).

Posiadłości Kartaginy przed I wojną punicką

W 260 p.n.e Rzymianie odnieśli pierwsze zwycięstwo w bitwie morskiej pod Mylae, a potem odnieśli kolejne zwycięstwo w bitwie koło przylądka Eknomos w 256p.n.e- była to jedna z największych bitew morskich starożytności po której Rzymianie uzyskali znaczną przewagę na morzu. W 241 p.n.e. odnieśli zwycięstwo koło Wysp Egackich. Kartagina po tym zwycięstwie poprosiła o pokój i zrzekła się Sycylii oraz zobowiązała się do zapłacenia kontrybucji wojennej. Sycylia stała się pierwszą rzymską prowincją.

Wkrótce potem ( 238 p.n.e.) Rzymianie odebrali Kartaginie Sardynię i Korsykę. Prowincjami Rzymianie będą nazywać tereny, które podbiją, poza Płw. Apenińskim. Do zarządzania prowincjami powołano nowych urzędników, tzw. prokonsulów. Przegrana wojna z Rzymem nie spowodowała, że Kartagina przestała być potęgą, nadal była hegemonem w basenie Morza Śródziemnego. Nie miała już Sycylii, ale w jej władaniu znajdowała się Hiszpania. Była ona bardzo bogata, krzyżowały się tam szlaki handlowe. Hiszpanią w imieniu Kartaginy zarządzał Hamilkar Barkas, który wsławił się w walkach z Rzymem podczas I wojny punickiej. Sami Rzymianie zaczęli dostrzegać bogactwo Hiszpanii i starali się umocnić tam swe wpływy. Kartagińczycy próbowali powstrzymać ekspansję rzymską w sposób polubowny. W 226 p.n.e. zawarto rzymsko – kartagiński traktat, według którego rzeka Ebro miała być granicą wpływów kartagińskich i rzymskich. Przedstawicielem Punów w rokowaniach był Hazdrubal, zięć Hamilkara. Rzymianie, po zawarciu traktatu, nieustannie naruszali tę granicę. Nowy wódz kartagiński w Hiszpanii, HANNIBAL Barkas/ syn Hamilkara /, aby zemścić się na Rzymianach za nieprzestrzeganie traktatu, w 219 p.n.e zniszczył Sagunt – rzymską kolonię w Hiszpanii. Stało się to przyczyną wybuchu II WOJNY PUNICKIEJ. Armia Hannibala z 40 słoniami przeszła do Italii drogą, która była nie do przebycia zimą. Słonie z wyjątkiem jednego- zginęły. W 218 p.n.e. Hannibal wygrał pierwszą bitwę z Rzymianami nad Ticinus i Trebbią/ dopływ Padu/.

Droga Hannibala przez Alpy

Hannibal

Droga wojsk Hannibala przez Alpy

Hannibal na słoni

 

W 217 p.n.e. odniósł kolejne zwycięstwo w bitwie nad Jeziorem Trazymeńskim. Po tej bitwie Rzymianie byli pewni, że Hannibal zaatakuje Rzym. Kartagiński wódz omijając Wieczne Miasto powędrował jednak na południe, gdzie zaczął nawoływać tamtejsze plemiona Italików do buntu przeciwko Rzymowi. Ci jednak, w obawie przed zemstą,nie odważyli się otwarcie wystąpić przeciwko Rzymianom. Wtedy Rzymianie powołali na dyktatora Kwintusa Fabiusza Maximusa zwanego KUNKTATOREM. Pod jego dowództwem wojska rzymskie unikały otwartego starcia z Hannibalem, dręczyły go wojną podjazdową i wyczekiwały dogodnego momentu zaatakowania Kartagińczyków. Patrycjusze taktykę dyktatora uważali za błędną. Po złożeniu dyktatury przez Kunktatora nowi konsulowie wydali Hannibalowi bitwę w 216 p.n.e. pod Kannami. Hannibal ją wygrał. Było to jego największe zwycięstwo. Poległo 50 tys. Rzymian w tym jeden konsul, 4 tys. dostało się do niewoli. Straty kartagińskie to 11. tys. żołnierzy.

Bitwa pod Kannami 216 p.n.e.

Najemnik kartagiński

Dopiero wtedy Rzymianie dali się przekonać do taktyki Kunktatora, dręczyli wojska kartagińskie wojną partyzancką. Nie wiadomo, dlaczego po tylu zwycięstwach Rzymianie przerażeni rozmiarami klęski aby przebłagać bogów zorganizowali uroczystości religijne w których powrócili do przerażającej ofiary zakopywania żywych ludzi aby odwrócić zły los. Hannibal, mimo zwycięstwa, nie zdecydował się zaatakować samego miasta Rzym. Nadal starał się bezskutecznie nakłonić do antyrzymskiego buntu pokonane przez Rzymian plemiona. Żadne z nich, w obawie przed zemstą, nie odważyło się wypowiedzieć posłuszeństwa. Rzymianie nie mogąc pokonać Hannibala w Italii zaczęli atakować Kartagińczyków na innym terenie. Od 214 p.n.e. prowadzono działania wojenne na Sycylii przeciwko Syrakuzom. W obronie miasta brała udział Archimedes, filozof, który konstruował machiny obronne. Rzymianie myśleli, że sami bogowie bronią miasta, gdyż skonstruowane przez Archimedesa i schowane za murami machiny ciskały pociski w ich stronę. Archimedes został zabity przez żołnierzy rzymskich po zdobyciu miasta(211 p.n.e), mimo wyraźnego rozkazu dowódcy, by go ująć żywego. Później gorzko tego żałowano. Na życzenie Archimedesa na jego nagrobku wyryto kulę, stożek i walec.

Machiny obronne Archimedesa

Ostatnie chwile Archimedesa

W 211 p.n.e dowódcą rzymskim został PUBLIUSZ KORNELIUSZ SCYPION (Scypion Afrykański Starszy), który 209 p.n.e zajął całą Hiszpanię. W 204 p.n.e wojsko pod wodzą Scypiona wylądowało w Afryce. Gdy oddziały rzymskie zagroziły Kartaginie, jej Rada Starszych zażądała od Hannibala, by opuścił Italię i przybył bronić miasta. Przybył on do Afryki Płn. w 202 p.n.e. Został pokonany w bitwie pod Zamą. W 201 p.n.e. został zawarty traktat pokojowy kończący wojnę. Kartagina została zmuszona do przekazania Rzymowi wszystkich posiadłości w basenie M. Śródziemnego, zapłacić olbrzymią kontrybucję, nie wypowiadać wojen bez zgody Rzymu.

Bitwa pod Zamą

Najważniejsze bitwy II wojny punickiej

Przegrany wódz wyjechał na dwór króla syryjskiego Antiocha III i namówił go na wojnę z Rzymem. Wojna trwała w latach 192-189 p.n.e zakończyła się klęską Syrii. Hannibal uciekł na dwór króla Bitynii /hellenistyczne królestwo w Azji Mniejszej/, a kiedy Rzymianie zażądali jego wydania popełnił samobójstwo 183 p.n.e.

II wojna punicka spowodowała, że Rzym stał się potęgą w basenie Morza Śródziemnego. Przejął kolonie Kartaginy i mógł przystąpić do realizacji III etapu budowy imperium. Wojna ta wywołała jednak także poważne przemiany ekonomiczno-społeczne, których nie zdołano już nigdy odwrócić m.in. podczas walk w Hiszpanii w 209 p.n.e.Publiusz Korneliusz Scypion Starszy został obwołany przez armię imperatorem. Był to pierwszy w dziejach Rzymu fakt nadania tego tytułu. Wojny powodowały, że do Rzymu zaczęły napływać łupy i stałe dochody z prowincji. Jak było ich dużo może świadczyć fakt, że 167 p.n.e. zniesiono w Rzymie podatek bezpośredni od obywateli- tributum. Od tej pory był to zasadniczy przywilej obywateli rzymskich-niepłacenie podatku bezpośredniego, płacili tylko pośrednie jak cła czy podatek testamentowy. Pomimo tych sukcesów militarnych, w Rzymie obawiano się odnowienia potęgi punickiej. Jeden z filozofów, Katon Starszy, podsycał strach i niechęć wobec Kartagińczyków zdaniem: „Ale ponadto uważam, że Kartagina powinna być zniszczona". Kończył nim każde przemówienie i list, niezależnie czy był on w sprawach urzędowych, czy prywatny.

Scypion Afrykański

Starszy Katon

Sami Kartagińczycy dostarczyli pretekstu, kiedy popadli w konflikt z królem Numidii, Masynissą, który był sprzymierzony z Rzymem. Wojna z Masynissą dała Rzymowi pretekst by wystąpić po raz 3 przeciw Kartaginie. W 149 p.n.e. w Afryce Pn. wylądowały rzymskie wojska dowodzone przez Scypiona Afrykańskiego Młodszego. Walka z Kartaginą trwała trzy lata. W 146 p.n.e. Kartagina została zdobyta i zniszczona. Rzymianie dokonali symbolicznego aktu zaorania ziemi, by miasto się nie odrodziło. Na tym miejscu powstała rzymska kolonia zwana Kartaginą ale było to już miasto rzymskie. Cała Afryka Płn. przekształciła się w rzymską prowincję- Afrykę Prokonsularną.

Zdobycie Kartaginy 146 p.n.e.

Wojny punickie wywarły wpływ na rzymską mentalność. Obawiano się, że może pojawić się niebezpieczeństwo porównywalne z Kartaginą. Dlatego Rzymianie dążyli do oparcia swych granic o naturalne przeszkody i podporządkować sobie świata. Praktycznie im się to udało. Jedyną potęgą, której nie podporządkowali była Persja Partyjska (dawna Persja Achemenidów odrodziła się pod panowaniem nowej dynastii Partów).