WYKŁAD: KRYZYS SPOŁECZNY REPUBLIKI RZYMSKIEJ W II W P.N.E

Nieustanne wojny doprowadziły do zmian w strukturze społeczeństwa. Na rynki rzymskie napływali niewolnicy, których, jeden z rzymskich senatorów, Warron zdefiniował jako„narzędzie obdarzone ludzką mową". Cała gospodarka Rzymu została oparta o pracę niewolników. W starożytności nie było drugiego takiego państwa, które tak uzależniło się od pracy niewolniczej. Warunki w jakich żyli niewolnicy były straszne.

Targ niewolników starożytnym Rzymie

Z powodu warunków w jakich żyli niewolnicy w 138 r. p.n.e. wybuchło pierwsze powstanie niewolników na Sycylii. Niewolnicy zorganizowali armię i odnieśli kilka zwycięstw nad armią rzymską i zdobyli kilka miast na Sycylii. Założyli na wyspie własne państwo, co ciekawe, nie zniesiono systemu niewolniczego. W 132 r. p.n.e. pokonał ich Publiusz Rupiliusz. Powstanie zostało krwawo stłumione, ale od tego momentu cyklicznie będą wybuchały powstania niewolników w różnych prowincjach rzymskich. W 103 p.n.e. wybuchło drugie powstanie niewolników na Sycylii, które trwało do 100 p.n.e. i ponownie zostało krwawo stłumione. Największe powstanie niewolników wybuchło w 73 r. p.n.e. Na jego czele stanął gladiator Spartakus, Trak z pochodzenia. Gladiatorów można nazwać arystokracją wśród niewolników. Ich szkolenie było tak drogie, że warunki w jakich żyli, w porównaniu z innymi niewolnikami były całkiem znośne. Ponadto, aby ich zachęcić do walki, otrzymywali jakieś wynagrodzenia i mieli nadzieję na możliwość wykupienia się z niewoli. Słowo gladiator pochodzi do łacińskiego słowa „gladius" co oznacza miecz. Każdy gladiator specjalizowała się w innym rodzaju walki. Najlepsi z nich byli tak popularni jak dzisiejsi celebryci.

Spartakus zebrał potężną armię i ruszył z nią na północ. Chciał przez Alpy przejść do Galii. Tutaj pod Mutiną w 72 r. p.n.e pokonał wojska rzymskie. Po tym zwycięstwie zmienił plany i wrócił na południe. Chciał przedostać się na Sycylię i tutaj utworzyć własne państwo. Ten plan się nie powiódł. Zaatakowany przez Marka Krassusa pod Brundyzjum w 71 p.n.e. poniósł klęskę i zginął.

Powstanie Spartakusa

Spartakus

Zwycięski Krassus kazał wznieść na drodze z Kapui do Rzymu 6 tyś. krzyży, na których, zawiśli wzięci do niewoli powstańcy. Powstanie Spartakusa na tyle wystraszyło właścicieli latyfundiów,że zaczęli oni stopniowo wprowadzać zmiany, które poprawiły los niewolników.

Krzyżowanie niewolników na Via Appia

Via Appia - najstarsza rzymska droga

Drugim złym skutkiem budowy imperium było zubożenie warstw wolnych chłopów, którzy służyli w rzymskiej armii. Żołnierze rekrutowali się z podbitych przez Rzymian italskich plemion. Udział w licznych wojnach powodował, że gospodarstwa popadały w coraz większą ruinę. Chłopi wyzbywali się gospodarstw, a ponieważ warunkiem służenia w wojsku było posiadanie minimalnej wielkości gospodarstwa rolnego, coraz mniej osób mogło służyć w armii. Do obrony rozrastającego się imperium Rzymianie potrzebowali więcej wojska. Wojny spowodowały, że kilkanaście rodzin patrycjuszy, związanych z nimi, bardzo się wzbogaciło. Rodziny te lokowały pieniądze w ziemi, wykupując gospodarstwa od Italików. Tak zaczynały tworzyć się wielkie latyfundia ziemskie, w których pracowało kilkaset ludzi. Te niekorzystne czynniki powodowały wzrost napięcia społecznego. W senacie wytworzyły się dwie koteria patrycjuszowskie: optymaci i popularowie. Optymaci chcieli utrzymać rzymski ustrój -republikę oligarchiczną, popularowie dążyli do reform.

Ze stronnictwa popularów wywodził się Tyberiusz Grakchus, wnuk Scypiona Afrykańskiego Starszego, który żądał przyznania obywatelstwa rzymskiego Italikom.

Tyberiusz i Gajusz Grakchus

Gajusz Grakchus przemawia na zgromadzeniu

Postulował też przeprowadzenie reformy rolnej, ograniczającej rozwój latyfundiów. Jedna rodzina nie mogłaby mieć więcej ziemi niż 250 jugerów( 1000ha), reszta zostałaby rozdana Italikom. Chciał utrzymać równowagę między latyfundiami, a gospodarstwami chłopskimi. Popularność Grakchusa, szczególnie wśród plebsu, wzrastała, czego dowodem było wybranie go kilka razy na trybuna ludowego. Przeciwstawiał się tym reformom senat Ze swym planem reform wystąpił w 133 r. p.n.e. W 132 r. p.n.e. został zamordowany i cały projekt upadł. Mord był skrytobójczy, lecz dokonano go na polecenie optymatów. Plan reform Tyberiusz podjął jego brat Gajusz Grakchus w 123 p.n.e. Udało mu się przeprowadzić wiele reform, kiedy piastował urząd trybuna ludowego. Były to następujące reformy:

• prawo odwołania się obywatela do ludu przed samowolą urzędników
• ustawa zbożowa, na mocy której biedni mogli zakupywać zboże od państwa po niskiej cenie
• ustawa o budowie nowych dróg, co dawało ubogim pracę

Zaproponował również nadanie wszystkim rzymskim sprzymierzeńcom obywatelstwa rzymskiego, co spotkało się z powszechnym sprzeciwem. W 121 p.n.e. doszło w Rzymie do sprowokowanych walk ulicznych w czasie których Gajusz Grakchus popełnił samobójstwo, aby nie wpaść w ręce optymatów. Reformy Grakchów były nieudaną próbą demokratyzacji rzymskiego ustroju.

Zamordowanie Tyberiusza Grakchusa

Samobójstwo Gajusza Grakchusa