3. PANOWANIE MIESZKA II I ODNOWIECIELA

LEKCJA 3. PIERWSZY KRYZYS MONARCHII PIASTOWSKIEJ. ROZPAD I ODBUDOWA PAŃSTWA 1025-1058 R.

Mieszko II

(1025- 1034)

Od razu po śmierci ojca koronował się na króla. Chciał, tak jak ojciec, prowadzić politykę ekspansywną. O jego pozycji na arenie międzynarodowej świadczy dar jaki przekazała mu w imieniu cesarza niemieckiego księżna Matylda Toskańska.

Matylda Toskańska wręcza mieszkowi II Kodeks

W 1028r. wyprawił się na Saksonię, była to wyprawa o charakterze grabieżczym. Odwetowa wyprawa, zorganizowana przez cesarza niemieckiego Konrada II, zakończyła się klęską. Sukcesem zakończyła się także 2 wyprawa polska na Saksonię w 1029r. Tym razem Konrad II poprzysiągł zemstę - sprzymierzył się z Jarosławem Mądrym i jednocześnie w 1031r. uderzyli na Polskę. Jarosław Mądry zabrał nam Grody Czerwieńskie, natomiast Konrad II Milsko, Miśnię i Łużyce. Do tego, to wspólne uderzenie wrogów, uaktywniło na dworze Mieszka opozycję. Jej przywódcą był brat Mieszka - Bezprym, niezadowolony z faktu, że to Mieszko otrzymał koronę. Mieszka nienawidziła też Rycheza, którą zaraz po objęciu władzy, Mieszko odsunął od siebie. Na dwór sprowadził słowiańską żonę i ją kazał traktować jak królową. Wysłał również do klasztoru Kazimierza- syna, którego urodziła mu Rycheza. Następcą tronu ogłosił Bolesława, syna swojej pierwszej pogańskiej żony. Bunt przeciwko Mieszkowi spowodował, że musiał uciekać z państwa - schronił się w Czechach, gdzie według czeskiej kroniki Wacława Kosmasa został okrutnie okaleczony. W Polsce władzę przejął Bezprym.

Kronika Galla Anonima

„Opowiadają też, że Czesi schwytali zdradziecko na wiecu i rzemieniami skrępowali mu genitalia tak, że nie mógł już płodzić , za to, że król Bolesław, jego ojciec, podobną im wyrządził krzywdę, oślepiwszy ich księcia, a swego wuja. Mieszko tedy powrócił wprawdzie z niewoli, lecz żony więcej nie zaznał".

W tym samym czasie, gdy Mieszko przebywał w Czechach, Bezprym rządził bardzo okrutnie - został zamordowany w 1032r. co pozwoliło Mieszkowi wrócić i przejąć władzę, ale już nie jako król tylko jako lennik niemiecki.

Po jego powrocie nie było insygniów koronacyjnych w Polsce, prawdopodobnie Bezprym na znak posłuszeństwa odesłał je do Niemiec, chociaż istnieje również wersja, ze wywiozła je z kraju Rycheza, aby je ocalić dla własnego syna.

Rycheza wywozi insygnia koronacyjne

Upadek autorytetu władcy spowodował, że powstanie ludowe objęło teraz cały kraj, w 1034r. powstańcy zdobyli Gniezno i zamordowali Mieszka II. W Polsce zaczęło się bezkrólewie, powstanie przybrało charakter antychrześcijański i antyfeudalny, państwo praktycznie rozpadło się - nie ma władcy a urzędnicy są pomordowani lub sami uciekli. Rozpadła się również instytucja kościelna - biskupi zostali zabici lub uciekli. W 1038r. czeski książę Brzetysław wykorzystał panującą u nas anarchię i najechał państwo polskie, zostało zdobyte Gniezno, z którego Brzetysław ukradł relikwie św. Wojciecha W drodze powrotnej książę zabrał nam Śląsk i przyłączył do Czech.

KAZIMIERZ ODNOWICIEL

(1039-1058)

Anarchia panująca w Polsce zaczęła zagrażać państwom ościennym. W obawie, że taki bunt chłopów może się przenieść na ziemie niemieckie lub Czechy, Henryk III odnalazł w klasztorze Kazimierza, syna Mieszka II i Rychezy i obiecał mu pomoc przy odzyskaniu władzy w Polsce, ale pod pewnymi warunkami. Kazimierz musiał się zobowiązać, że się nie koronuje, nie odnowi arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, nie będzie występował przeciwko Czechom i nie będzie próbował zabrać im Śląska. Kazimierz zgodził się i dostał 500 zbrojnych rycerzy. Wyruszyli do Polski.

Powrót Kazimierza do Polski

Tutaj udało im się odzyskać panowanie w Małopolsce i Wielkopolsce. Na Pomorzu Wschodnim i Zachodnim usamodzielniły się miejscowe rody dynastyczne, Śląsk należał do Czech, natomiast na Mazowszu od 1034r. rządził były cześnik Mieszka II - Masław (lub inaczej Miecław), który próbował stworzyć tam swoje państwo i założyć własną dynastię. Dlatego Mazowsze było jedyną polską prowincją, gdzie w latach 1034-1039 utrzymywał się ład i porządek.

Państwo Masława

Kazimierz jest nazwany Odnowicielem, ponieważ odnowił państwo nie tylko terytorialnie, ale i organizacyjnie. Na początku całkowicie wypełniał przyrzeczenie dane cesarzowi, ale po kilku latach Odnowiciel postanowił odzyskać Mazowsze, wojnę o te tereny zaczął prowadzić od 1040r., wspomagali go Rusini, w zamian za co, on musiał uznać przynależność Grodów Czerwieńskich do Rusi. Masław został pokonany dopiero 7 lat później, w 1047r., wtedy też zginął. Jeszcze w tym samym roku Kazimierz wyprawił się na Pomorze Gdańskie - pokonał księcia Świętopełka i przyłączył wywalczone tereny do Polski. W 1050r. wbrew obietnicy danej cesarzowi zaatakował Czechy, odebrał im Śląsk i przyłączył go do państwa polskiego. Czesi natychmiast poskarżyli się cesarzowi Henrykowi III, który w 1054r. zwołał sąd w sprawie Śląska do Quedlinburga. Sędziowie orzekli, że Śląsk ma zostać przy Polsce, ale jako czeskie lenno, z tego powodu mieliśmy płacić Czechom coroczny trybut. Kazimierz Odnowiciel zaakceptował wyrok. W 1058r. Odnowiciel zmarł, jego najstarszy syn był nazywany Bolesławem Śmiałym, Szczodrym lub Okrutnym; młodszy to Władysław Herman i najmłodszy Mieszko. Kazimierz wydzielił każdemu ze swoich synów dzielnicę, prawdopodobnie jednak młodsi byli zobowiązani do posłuszeństwa wobec Bolesława Śmiałego.

ZAPAMIĘTAJ: