1. PANOWANIE MIESZKA I

LEKCJA 1. PANOWANIE MIESZKA I 962- 992 R.

Pierwsza historyczna wzmianka o państwie polskim pochodzi z 963r. z kroniki saskiego mnicha Vidukinda z Korbei, który opisał walki polańskiego księcia Mieszka z plemieniem Wieletów (Luciców), którymi dowodził saski banita graf Wichman. Jeżeli w 963r. państwo Polan było już zorganizowanym tworem politycznym oznacza to, że musiało się zacząć tworzyć przynajmniej od 60 do 100 lat wcześniej. Dlatego historycy uważają za prawdziwy przekaz Galla Anonima o przodkach Mieszka: Ziemowicie, Leszku i Siemomyśle. Uważa się również, że legenda o Popielu świadczy o walce o władzę, jaka miała miejsce w państwie Polan; z tej walki zwycięsko wyszedł Piast (prawdopodobnie piastun dzieci Popiela), stając się założycielem nowej dynastii. 

Plemiona słowiańskich na ziemiach polskich

LEGENDA O KSIĘCIU POPIELU

Książę Popiel, władca Kruszwicy od dzieciństwa bardzo źle rokował. Hulał, pił, leniuchował, a walki unikał jak ognia. Przezywali go "Chwostkiem", czyli nikczemnikiem.

Jego żona, niemiecka księżniczka Gerda, była piękna i chciwa. Tak przekabaciła męża, że ten słuchał tylko jej, a nie dobrych doradców. Kiedy na świat przyszli dwaj synowie, Lech i Popiel, książę w ogóle stracił głowę. Wielka nienawiść zrodziła się między stryjami Popiela, a jego żoną. Gerda chciała ich zgładzić, obawiając się, że zamiast jej synów na tron wybiorą kogoś innego. A że była sprytna, to przygotowała straszny plan. Zawiadomiła stryjów o ciężkiej chorobie Popiela i zaprosiła ich do grodu, żeby się pożegnali. Posłuchali jej prośby i u wezgłowia czekali na śmierć kuzyna. Książę poprosił ich, aby na pożegnanie wypili z nim czarę miodu. Trunek był oczywiście zatruty, a Popiel tylko udawał, że pije. Po paru chwilach stryjowie padli bez tchu, a książę ogłosił, że chcieli go zrzucić z tronu i spotkała ich słuszna kara. Zakazał też wyprawiać im pogrzebu. Popiel świętował, a w pobliżu porzuconych ciał wylęgły się roje myszy. W poszukiwaniu jedzenia ruszyły w kierunku grodu. Bez przeszkód przypuściły szturm i zdobyły zamek. Przerażony Popiel uciekł z rodziną wyspę, na której schronił się w wieży. To mu jednak nie pomogło – myszy dostały się do środka po murach, zjadły całą rodzinę i zniknęły... Od tej pory kruszwicka wieża nosi miano Mysiej Wieży. A gryzonie ponoć skryły się gdzieś w pobliżu i czekają, aż w okolicy pojawi się następny morderca.

Popiel uciekający na wieżę

Mysia Wieża nad jeziorem Gopło

Kiedy pojawia się ta pierwsza wzmianka o państwie Polan Mieszko I z całą pewnością panuje już nad Wielkopolską, z której wywodzą się Polanie, nad Kujawami, Mazowszem i Pomorzem Gdańskim, ale żaden z historyków nie potrafi podać konkretnej daty przyłączenia tych ziem.

Państwo Polan

Wieleci to plemię zachodnio- słowiańskie zamieszkujące teren między Łaba a Odrą. Do tego plemienia uciekł niemiecki banita Wichman.

banita - człowiek pozbawiony praw publicznych i skazany na wygnanie za popełnienie jakiejś zbrodni

Wichman zaczął przekształcać Związek Wielecki w państwo o charakterze plemiennym, w nowoczesny sposób kształtując również wojsko Wieletów. Dążył również do rozszerzenia terytorium ich państwa kosztem sąsiadów - Polan. Wichman doprowadził do przymierza wielecko- czeskiego i wspólnie z Czechami atakował państwo Polan. Taka wojna z dwóch stron była bardzo niebezpieczna, dlatego też Mieszko w 965r. sam zawarł przymierze z Czechami, które rozerwało to zawarte z Wieletami. Dla przypieczętowania przymierza Mieszko poślubił córkę księcia Czech, Bolesława I Okrutnego Dobrawę, która w Polsce jest nazywana Dąbrówką. Wraz z nią, do Polski przybyło wielu księży, Mieszko prowadził z nimi rozmowy i oni uświadomili mu, co daje chrzest panującemu. Przede wszystkim w chrześcijaństwie władza jest sakramentem, a władca jest pomazańcem boskim, więc każdy, kto występuje przeciwko władcy popełnia grzech ciężki, bo wystąpił przeciwko woli Boga. Wśród Słowian panowało wielożeństwo, Mieszko miał wielu braci przyrodnich, a ponieważ spraw dziedziczenia nie określało żadne konkretne prawo, mógł się obawiać, w każdej chwili strącenia z tronu przez jednego z przyrodnich braci. Chciał też uniknąć przymusowego ochrzczenia ze strony Niemiec, jak również pragnął wejść do kręgu kultury chrześcijańskiej. Przymierze z Czechami zaowocowało chrztem w 966r., Mieszka najprawdopodobniej ochrzcił biskup Ratyzbony Michał, do dziś jednak nie wiadomo, gdzie chrzest miał miejsce (Ratyzbona czy Poznań).

Chrzest Mieszka I

Ostrów Lednicki, przypuszczalne miejsce chrztu Mieszka

Kolejnym efektem tego przymierza było pokonanie Wieletów w 967r. Wichman zginął na polu bitwy i od tego momentu Wieleci przestali najeżdżać Polan. W 968r. Mieszko uzyskał zgodę papieża na utworzenie w Poznaniu biskupstwa o charakterze misyjnym. Oznaczało to, że podlegało ono bezpośrednio papieżowi, a nie najbliższemu arcybiskupstwu, a był nim Magdeburg, w ten sposób zostalibyśmy podporządkowani Niemcom, czego Mieszko chciał uniknąć. Pierwszym biskupem poznańskim, a tym samym pierwszym polskim biskupem był Jordan. Po chrzcie i po pokonaniu Wieletów Mieszko prawdopodobnie dążył do rozszerzenia państwa pod względem terytorialnym, dlatego zaczął atakować Pomorze Zachodnie. Usadowieniu się Polan na Pomorzu Zach. chciał zapobiec margrabia Marchii Wschodniej- Hodon. Doszło do bitwy pod Cedynią w 972r. Dzięki fortelowi, który zastosował brat Mieszka Czcibór wygraliśmy tę bitwę. Niemiecka armia została rozbita.

Z KRONIKI THIETMARA

Kiedy w dzień św. Jana Chrzciciela starli się z Mieszkiem, odnieśli zrazu zwycięstwo, lecz potem w miejscowości zwanej Cidini brat jego Czcibór zadał im klęskę, kładąc trupem wszystkich najlepszych rycerzy z wyjątkiem wspomnianych grafów

PLAN BITWY POD CEDYNIĄ

Jednym z niemieckich jeńców był graf Zygfryd, ojciec przyszłego biskupa Merseburga Thietmara- autora kroniki niemieckiej, w której bardzo dużo miejsca poświęcił panowaniu Mieszka i jego syna Bolesława Chrobrego. Ze względu na kalectwo ojca, które odniósł w bitwie pod Cedynią, Thietmar nie lubił Polan, ale zawsze wypowiadał się o nas sprawiedliwie, jego kronika uchodzi za najbardziej wartościową, jeżeli chodzi o panowanie o dwóch pierwszych Piastów. Po bitwie pod Cedynią Mieszko musiał się stawić przed sądem cesarskim. Był do tego zobowiązany bo od 963 r. był lennikiem niemieckim. Do złożenia hołdu cesarzowi Ottonowi zmusił Mieszka margrabia Geron, wspomina o tym Vidukind z Korbei jak i Thietmar. Nie wiadomo jednak czy chodziło o hołd z całego kraju Polan czy tylko z ziemi lubuskiej. Poddaństwo Mieszka względem cesarstwa wyrażało się tym, że musiał płacić trybut (daninę), a po bitwie pod Cedynią musiał się stawić na cesarski sąd.

Trybut-, zwykle pieniężna, świadczona przez jednego władcę drugiemu jako wyraz uznania zwierzchności terytorialnej, senioralnej,danina

Cesarz uznał, że Mieszko był winien wywołania konfliktu, którego rozwiązaniem była bitwa pod Cedynią i aby powstrzymać Chrobrego przed szkodzeniem interesom niemieckim kazał, jako zakładnika przysłać na niemiecki dwór pierworodnego syna Mieszka- Bolesława Chrobrego.

W 973r. zmarł cesarz niemiecki Otto I. Po jego śmierci , Mieszko I, wraz z księciem czeskim Bolesławem I Okrutnym, poparł roszczenia do niemieckiego tronu księcia Bawarii- Henryka Kłótnika. Kiedy Henryk został zwyciężony przez nowego cesarza Ottona II groziła nam odwetowa wyprawa cesarska, do której jednak nie doszło, ponieważ wojska cesarskie nie były w stanie przeprawić się przez wezbraną Odrę. W 977r. zmarła Dobrawa, jednocześnie zaczął słabnąć sojusz polsko-czeski. Mieszko za drugą żoną w 980r. wziął Niemkę, księżniczkę Odę, którą wykradł z klasztoru wywołując tym skandal na całą Europę. Małżeństwo z Odą świadczyło o przymierzu polsko- niemieckim. W 981r. ruski kronikarz Nestor zapisał, ze książę ruski, Włodzimierz Wielki wyprawił się na Lachów i zabrał im Grody Czerwieńskie (dziś m.in. Przemyśl, Sanok).

Położenie Grodów Czerwieńskich na mapie szlaków handlowych

Świadczyłoby to o tym, że Mieszko utracił te tereny. Historycy jednak różnie komentują ten zapis. Wielu uważa, że Nestor pomylił się, że Grody Czerwieńskie nie należały do nas, tylko do plemienia Burzan Wołyńskich. Pomyłka wzięła się stąd, że Kijowianie j wszystkie ludy, które zamieszkiwały tereny na zachód od Kijowa nazywali Lachami. O tym, że te tereny do nas nie należały może świadczyć również fakt, że Mieszko nie zorganizował ani jednej wyprawy przeciwko Rusi Kijowskiej aby odzyskać utracone ziemie, chociaż przez całe swoje panowanie dążył do tego, by uzyskać jak najwięcej terenów. W 983r. zmarł cesarz Otto II pozostawiając małoletniego syna Ottona III, w imieniu którego władze regencyjną miała sprawować jego matka - cesarzowa Teofano. Henryk Kłótnik, Mieszko I i Bolesław II Czeski rozpoczęli wojnę przeciwko regentce. W 985r. Mieszko zdradził sojuszników i przeszedł na stronę Teofano, która go wynagrodziła przekazaniem praw do Śląska. Śląska należał wtedy do Czech, ale Czechy były lennem niemieckim. Książę czeski, który wystąpił przeciwko cesarzowi popełnił felonię-zdradę feudalną, w związku z czym Teofano miała prawo ukarać Czechy odbierając im lenno, ale trzeba to było wywalczyć. W 986r. wyruszyła polska wyprawa na Czechy wspomagana przez rycerstwo niemieckie, odebraliśmy Czechom Śląsk. Prof. Jerzy Dowiat twierdzi, że podczas tej samej wyprawy zdobyliśmy również Małopolskę, ale profesor Józef Gieysztor twierdzi, że Małopolska trafiła do nas jako posag czeskiej księżniczki Emnildy, która została żoną Bolesława Chrobrego.

W 990r. przyłączyliśmy Śląsk, Czesi zorganizowali wyprawę odwetową, aby go odzyskać, ale nie odniosła ona skutku. W 992r. Mieszko zmarł, pozostawił po sobie testament, który nosi tytuł „Dagome iudex". Pierwsze słowo w tytule dokumentu pochodzi od imienia Dagobert, które Mieszko I prawdopodobnie nosił przed chrztem. W „Dagome iudex" Mieszko oddawał Polskę papieżowi w lenno, co powodowało, że jego następcy będą musieli płacić świętopietrze, ale w ten sposób papież stawał się obrońca naszych ziem. Ktokolwiek występował przeciwko nam występował przeciwko papieżowi. Ponadto była to także swoista legitymizacja naszego prawa do tych ziem. W swoim testamencie Mieszko podzielił państwo pomiędzy swoich synów: pierworodnego Bolesława Chrobrego i trzech synów Ody.

Kopia Dagome Iudex z Biblioteki Watykańskiej

Świętopietrze - polska nazwa daniny na rzecz papiestwa (tzw. denar świętego Piotra) płaconej przez średniowieczne europejskie państwa katolickie.

ZAPAMIĘTAJ: