2. Cesarstwo Wschodniorzymskie
LEKCJA 1. CESARSTWO WSCHODNIORZYMSKIE
Cesarstwo Wschodniorzymskie około 480 r.
Od 395 r. rozpoczęło się panowanie pierwszego cesarz wschodniorzymskiego Arkadiusza
(dynastia teodozjańska). Cesarzy na wschodzie nazywano z języka greckiego basileusami.
Władza basileusów była równie słaba jak cesarzy na zachodzie, ale państwo funkcjonowało znacznie lepiej, bo nigdy nie wystąpił tam kryzys gospodarczy, w takim rozmiarze jak na Zachodzie. Warunki naturalne bowiem nie pozwoliły by powstały tam latyfundia. Nie było również tak wielu barbarzyńców i na ogół nie przyjmowano ich do armii. Tych, którzy żyli w Konstantynopolu, w 400 r. zostali wraz z rodzinami wymordowani. Natomiast w całej pełni wystąpił tutaj kryzys polityczny. Władza cesarska była bardzo słaba. Praktycznie sprawowały
ją koterie haremowe i arystokratyczne. Wzorem Orientu wprowadzano poligamię.
Władza na wschodzie
Wprawdzie państwo było nadal rządzone zgodnie z przepisami prawa rzymskiego, ale stały kontakt ze Wschodem irańskim nie pozostał bez śladu. Stosunki uległy orientalizacji. Począł obowiązywać wschodni ceremoniał dworski. Wprowadzono nie stosowany dotąd zwyczaj koronacji i sakry cesarskiej. Orientalizowała się również i sama władza, która nabrała cech nieznanego Rzymowi biurokratyzmu. W tych warunkach cesarz stał się autokratą nie tylko w sprawach świeckich, ale również i religijnych.
Niestabilność polityczna przetrwała do 507 r., kiedy władzę przejął Justyn (był chłopem macedońskim, uzurpatorem, przejął rządy w drodze zamachu stanu). To on umocnił władzę i ustabilizował sytuacje polityczną. W 527 r. zastąpił go bratanek Justynian Wielki najwybitniejszy cesarz wschodniorzymski.
Justynian i Teodora
W 532 r. – w Konstantynopolu wybuchło powstanie Nika. Zaczęło się na hipodromie, gdzie dwa kluby sportowe „błękitni" i „zieloni" postanowili wystąpić wspólnie i wręczają cesarzowi petycję, w której domagali się zmniejszenia podatków. Od początku panowania Justynian prowadził wojnę z Persją i podatki były nieustannie podwyższane. Justynian nie chciał nawet przyjąć petycji – wybuchło powstanie, które od okrzyku „Nika"- zwyciężaj, nosi taka nazwę.
Wyścigi rydwanów na hipodromie w Konstantynopolu. Tutaj wybuchło powstanie Nika
Do stłumienie powstania doprowadził wódz Justyniana Belizariusza. Stłumienie powstania umocniło jego władzę i pozwoliło marzyć o odbudowaniu Cesarstwa Rzymskiego, co oznaczało odzyskanie straconych ziem. Najpierw Belizariusz pokonał Wandali w Afryce Północnej w 533 r. następnie w 536 r. pojawiła się możliwość interwencji w Italii. Właśnie w tym roku Ostrogoci zamordowali królową Amalasuntę, a ponieważ utrzymywała ona bardzo dobre kontakty z Justynianem Wielkim ten uznał, że jest to dobry pretekst, aby wysłać tam wojsko. Tak w 536 r. rozpoczęła się wojna gocka, która będzie trwała do 552 r. Dopiero Narzes ostatecznie pokonał Ostrogotów. Italia została przekształcona w egzarchat raweński (egzarchat – od gr. namiestnika, raweński od stolicy). Pierwszym egzarchą był Narzes.
Justynian Wielki w otoczeniu Belizariusza i Narzesa
Trwała jeszcze wojna gocka, kiedy w 550 r. udało się Bizantyjczykom zdobyć południową Hiszpanię czyli Betykę. Justynian Wielki zmarł w 565 r. Jego osiągnięcia kulturalne były olbrzymie. W latach 533 – 536 r. kazał skodyfikować prawo rzymskie. Kodeks ten nazywał się „Corpus Iuris Civilis", obok tego powstały „Digesta", czyli księga precedensów prawnych oraz Institutiones, książkę przeznaczoną dla studentów. Kazał też wybudować Hagia Sofia– Świątynię Mądrości Bożej, największą wówczas świątynię chrześcijańską, gdzie po raz pierwszy zastosowana została kopuła. W 529 r. Justynian zamknął Akademię Ateńską.
Hagia Sofia- wygląd dzisiejszy Wnętrze Hagia Sofia
Na dworze Justyniana Wielkiego tworzył historyk Prokopiusz z Cezarei, który napisał „Historie sekretne" nieoficjalny obraz życie Justyniana i Teodory. Justynian Wielki jest przez historyków uważany za ostatniego cesarza wschodniorzymskiego, co może się wydawać dziwne, zważywszy, że państwo będzie istniało do 1453 r. Opinia ta oddaje przekonanie, że Justynian jest ostatnim cesarzem, który rządzi w tradycji dawnego Rzymu i pragnie odzyskać jego dawny kształt terytorialny. Potem zmiany będą coraz większe dlatego zamiast nazwy Cesarstwo Wschodniorzymskie używa się nazwy Bizancjum- Cesarstwo Bizantyjskie.