LEKCJA 4. SŁOWIANIE

Słowianie, to tak jak Germanowie lud indoeuropejski. Nie bardzo wiadomo jakie ziemie są ich kolebką. Niektórzy twierdzą, że ziemie między Łabą, a Dunajem, inni, że między Łabą, a Wisłą .W wyniku Wielkiej Wędrówki Ludów Słowianie podzielili się na trzy grupy:

Słowianie wschodni: Białorusini, Rusini (Ukraińcy), Rosjanie,

Słowianie zachodni: Polacy, Czesi, Słowacy, grupa Słowian połabskich – dzisiaj nie istnieje, w tamtych czasach plemiona: Wieleci (nazywani Lucicami), Obodrzycy, Redarowie, Stodoranie, Słowianie łużyccy, Słowianie południowi: Bułgarzy, Serbowie, Słoweńcy, Czarnogórcy, Macedończycy, nie należą do Słowian: Rumuni, Albańczycy, Węgrzy.

Współczesne państwa słowiańskie

Światowit

System organizacji plemiennej wśród Słowian był mniej więcej taki sam jak wśród Germanów, czyli panowała demokracja wojenna, co oznaczało, że w plemieniu wszystkie osoby były równe. O ważnych sprawach decydowała starszyzna plemienna. Z czasem wspólnota ta rozpadła się, a władzę przejęła wybitna jednostka zwana wodzem. Słowianie na terenach zakładali dwa rodzaje osad: ulicówka – wszystkie chaty umiejscowione na jednym boku jakiejś drogi – tego typu osiedla były zakładane na terenach bezpiecznych; na terenach zagrożonych budowano okolnice – domostwa zgrupowane wokół placu, wszystko otoczone było murem, bramy były zamykane, a na plac wpędzano bydło. Zdarzało się czasem, że kilka plemion słowiańskich tworzyło terytorialną wspólnotę zwaną opole, a bardziej na wschód żupą. Religia słowiańska była politeistyczna. Głównym bóstwem był Perun. Popularnym bogiem był Trzygław. Czczono także duszki domowe – ubożęta, potem nazwane krasnoludkami. Bogowie opiekujący się domem to Dola i Niedola. Nie budowano świątyń. Bogom składali ofiary w świętych gajach, przeważnie dąbrowach, później budowano także chramy inaczej kąciny. Pierwsze państwo słowiańskie powstało na obszarze Panonii, na pograniczu Moraw i Węgier. Zamieszkujący Panonię Słowianie popadli w zależność od Awarów (plemię azjatyckie, które przybyło do Europy w ramach Wielkiej Wędrówki Ludów i założyło swoje państwo nad środkowym Dunajem, narzucając swoją zwierzchność Słowianom w Panonii). W 622 r. wśród tamtejszych Słowian wybuchło powstanie, na którego czele stanął kupiec Samon. Po trzech latach walk w 625 r. zwyciężono Awarów i Słowianie Panońscy założyli swoje własne państwo, powołując Samona na króla. Jest to pierwsze państwo słowiańskie, które zniknęło z historii około roku 660. O państwie Samona informacje czerpiemy tylko z kroniki Fredegara.

Państwo Samona

Państwo Wielkomorawskie założone zostało około 830 r. przez wodza plemienia Morawian Mojmira. Państwo to bardzo szybko popadło w zależność od Niemiec. Mojmir musiał złożyć hołd lenny. W 846 r. Mojmir zmarł. Na tronie zastąpił go jego bratanek Rościsław i odmówił powtórzenia hołdu lennego, co natychmiast wywołało wyprawę zbrojną Niemiec na Wielkie Morawy. Rościsław jednak pokonał Niemców i wyparł ich z terytorium swojego państwa. Wiadome było, że Niemcy ustawicznie będą próbowali pod pozorem szerzenia chrześcijaństwa podbić Wielkie Morawy, aby uniknąć przymusowego ochrzczenia, Rościsław wysłał do Bizancjum poselstwo i ono poprosiło ówczesnego cesarza Bizancjum, aby przysłał na wielkie Morawy misjonarzy. W 863 r. przybyli dwaj bracia zakonni Konstanty i Metody i rozpoczęli akcję chrztu, z małym efektem, gdyż nikt ich nie rozumiał (głosili misję po grecku).

Postanowili wynaleźć alfabet i przetłumaczyć „Biblię" na język słowiański i do tego celu przystosowali alfabet grecki tak, aby oddawał dźwięki słowiański i tak powstał pierwszy alfabet słowiański- głagolica, która została później uproszczona i przekształcona w cyrylicę i nią do dzisiaj piszą Rosjanie i Bułgarzy.

Głagolica Cyryl i Metody

Niemcy od razu oskarżyli braci przed papieżem o herezję. W średniowieczu tylko i wyłącznie cztery języki były uznawane za święte, czyli takie, w których można było głosić słowo boże: aramejski („Nowy testament"), hebrajski („Biblia"), greka (greckie tłumaczenie „Biblii" „Septuaginta" – „Siedemdziesięciu", ponieważ według tradycji musiało ją tłumaczyć aż siedemdziesięciu tłumaczy), łacina ( łacińskie tłumaczenie „Biblii" „Wulgata").

Państwo Wielkomorawskie

W 868 r. bracia wybrali się do Rzymu, aby uwolnić się od zarzutu herezji, ale najważniejsze było dla nich, aby papież uczynił z nich biskupów, bo wtedy mogli by na Wielkich Morawach konsekrować nowych księży, co przyspieszyło by misję wśród Słowian. Metodego konsekrowano na biskupa, a Konstanty zachorował w Rzymie i przyjąwszy imię Cyryl zmarł w jednym z tamtejszych klasztorów. Metody około 871 r. sam wrócił na Wielkie Morawy, gdzie zaszły duże zmiany polityczne. Rościsław został obalony. Dokonał tego jego bratanek Świętopełk, który aby obalić Rościsława sprzymierzył się z Niemcami i od razu, kiedy Metody wrócił na Wielkie Morawy, Świętopełk zaczął go prześladować, ale obawiał się bardziej stanowczego wystąpienia, bo biskup cieszył się autorytetem. Metody założył biskupstwo w Sirmium ( dzisiaj Śremska Mitrowica na terenie Serbii)- pierwsze słowiańskie biskupstwo. W 885 r. Metody zmarł, co umożliwiło Świętopełkowi likwidację biskupstwa i wypędzenie chrześcijan. Państwo Wielkomorawskie zostało zniszczone przez Madziarów około 906 r.

CZECHY

Władzę w Kotlinie Czeskiej i na Słowacji przejęła dynastia Przemyślidów. Pierwszym historycznym władcą Czech jest Borzywój, który zasiadł na czeskim tronie około roku 870 r., prawdopodobnie jako wielkomorawski lennik, był założycielem dynastii Przemyślidów, przyjął chrzest z rąk Metodego około 884 r.

Chrzest Borzywoja I

Upadek Wielkich Moraw doprowadził do usamodzielnienia się Czech, ale jednocześnie nastąpił tam nawrót do pogaństwa i prawie od razu, zaczęła się rywalizacja między nimi, a Sławnikowicami- możnym rodem z Libicy. W 929 r. książę czeski Wacław I musiał złożyć hołd lenny Niemcom. Czesi w 972 r. roku uzyskali biskupstwo w Pradze. Najstarszym czeskim kronikarzem był Wacław Kosmas autor Kroniki Czechów.

RUŚ KIJOWSKA

Według przekazów najstarszej ruskiej kroniki Nestora na terenie Słowiańszczyzny wschodniej już w VIII w. powstały trzy państwa plemienne, które toczyły ze sobą walkę o hegemonię. Słowiańszczyzna Wschodnia stała się miejscem penetracji kupców bizantyjskich, arabskich, a także ulubionym miejscem wypraw grabieżczych skandynawskich Waregów. Książęta nowogrodzcy z czasem zaczęli wynajmować Waregów, jako swoją drużynę. Jeden z wareskich wodzów Ruryk na początku X w. dokonał zamachu stanu. Strącił legalnie panującego księcia i sam założył własną dynastię Rurykowiczów, która zjednoczyła Słowiańszczyznę Wschodnią dając początek Rusi Kijowskiej. Dynastią ta, panowała na Rusi, a potem w Państwie Moskiewskim do roku 1598. Potomek Ruryka- Oleg, w 893 zdobył Kijów, przeniósł tam stolicę i tak powstała Ruś Kijowska. Jednym z najwybitniejszych władców z tej dynastii był Włodzimierz Wielki, który w 988 r. zdecydował się przyjąć chrzest z rąk bizantyjskich.

Rozwój terytorialny Rusi Kijowskiej

Jednym z najwybitniejszych władców z tej dynastii był Włodzimierz Wielki, który w 988 r. zdecydował się przyjąć chrzest z rąk bizantyjskich.

Chrzest Rusi

Po śmierci Włodzimierza Wielkiego wybuchły walki o władzę, które wygrał Jarosław Mądry, który jeszcze bardziej umocnił państwo i rozszerzył je terytorialnie (miedzy innymi kosztem Polski). Zmarł w roku 1054. Przed śmiercią zdecydował się podzielić swoje państwo na dzielnice, aby uniknąć wojny domowej. Najważniejsza rola w tym podziale miała przypaść Księstwu Kijowskiemu, którego książę miał mieć władze zwierzchnią (senioralną) w stosunku do innych książąt. Podział ten nie sprawdził się. Ruś Kijowska już nigdy nie odrodzi się jako jednolite państwo. Jej sukcesorem będzie Księstwo Moskiewskie powstałe w XIII w., które później przerodzi się w Rosję.