5. Wyspy Brytyjskie i Skandynawia

BRYTANIA. NARODZINY ANGLII.

Brytania do 407 r. była rzymską prowincją przyłączoną przez cesarza Klaudiusza w 43 r. W 406 r. została przerwana granica pod Moguncją. Barbarzyńcy wdarli się do Galii. Przerażona ludność Galii wezwała na pomoc legiony stacjonujące w Brytanii. Wojsko opuściło prowincję aby pomóc ludności w Galii i nigdy już tam nie wróciło i to spowodowało ostateczne odpadnięcie Brytanii od cesarstwa. Rdzenną ludnością Brytanii byli Brytowie (ludność celtycka, która przez VI wieków panowania Rzymian przyzwyczaiła się, że to Rzymianie bronią ich przed najazdami Piktów z północy( przodkowie dzisiejszych Szkotów). Kiedy rzymskie legiony opuściły Brytanię, najazdy Piktów zaczęły się mnożyć i Brytowie poprosili o pomoc piratów z plemienia Anglów (Półwysep Jutlandzki) i Sasów (dzisiejsza Saksonia). Plemiona te trudniły się piractwem i zgodziły się pomóc Brytom. Przegoniono Piktów, ale zaraz potem Anglowie i Sasi zwrócili się przeciw Brytom, zabrali im ich ziemię, a ich samych zepchnęli do Walii i Kornwalii. Anglosasi natychmiast zaczęli się bić między sobą. W wyniku tych walk powstało najpierw czterdzieści dziewięć anglosaskich królestw, a z czasem wykształciło się ich siedem. Jest to okres Heptarchii. Na samej północy była Nortumrbia, potem Mercja, Wschodnia Anglia, Kent, Wessex, Sussex, Essex. Walka o hegemonię nie ustała, państwa przywódcze co raz to się zmieniały i wtedy król takiego państewka przyjmował tytuł bretfalda. Przeszkodą w zjednoczeniu był brak ideologii, bądź zewnętrznego zagrożenia. Brytowie byli chrześcijanami, ale Anglosasi gardzili chrześcijaństwem, trwali w pogaństwie, a każde z państewek miało swojego opiekuńczego, germańskiego boga.

Opinia historyka:

Tradycja, niezupełnie chyba zgodna z rzeczywistością, wyolbrzymia sprawę pomocy, o którą Brytowie niepokojeni przez Piktow mieli zabiegać u Anglów, Jutów, a nawet i u Sasów.

W istocie rzeczy sytuacja przedstawiała się nieco inaczej. Pojawienie się tych trzech plemion na wyspie | należy uznać za najazd germański, który w ciągu stulecia między 450 a 550 doprowadził do stopniowego skolonizowania przez przybyszów kraju nizin. Nie wyklucza to oczywiście możliwości sporadycznego korzystania przez Brytów z pomocy germańskiej w toczących się wówczas walkach.

Inwazja Anglosasów

Heptarchia

Najpierw nastąpiła rechrystianizacja, jest to zasługa papieża Grzegorza I Wielkiego, który wysłał do Brytanii misję chrystianizacyjną, w 597 r. na czele której stał św. Augustyn z Canterbury . Musiało jednak upłynąć kilkadziesiąt lat zanim ponowne dokonało się rzeczywiste schrystianizowanie. Pod koniec VIII w. pojawiło się zewnętrzne zagrożenie ze strony skandynawskich Normanów i Duńczyków. Skandynawia była wtedy zamieszkiwana przez cztery plemiona: Waregowie (dzisiejsza północna Szwecja), Goci (południowa Szwecja – interesowali się Morzem Bałtyckim), Duńczycy (basen Morza Północnego), Normanowie (dzisiejsza Norwegia, basen Morza Północnego). Skandynawowie trudnili się piractwem i rabunkiem.

Drakkar Wikingów

Wiking

Na Morzu Północnym nazywano ich Wikingami. Nazwa ta jest pochodzenia starogermańskiego:" to vik" oznacza zbójować, iść na zbój, niektórzy wywodzą to od rzeczownika starogermańskiego vick – towarzysz. Wyprawy Wikingów miały charakter grabieżczy, czasem handlowy. Najpóźniej nabrały charakteru osiedleńczego. Skandynawia to kraina mało urodzajna, z ostrym klimatem, dlatego co jakiś czas dochodziło tam do przeludnienia. Z tego powodu zaczęto szukać nowych ziem. Najbliżej była Brytania i północne wybrzeża Europy. Pod koniec VIII w. ich najazdy na Brytanię były coraz częstsze (nawet kilka razy w miesiącu). Zagrożenie ze strony Normanów było czynnikiem, który ułatwił zjednoczenie. Jest to zasługa dynastii Wessex, której król Egbert, około roku 830 r. zjednoczył siedem państewek Heptarchii w jedno państwo, które zaczęło być coraz częściej nazywane Albionem. W roku 871 r. na tronie Albionu zasiadł Alfred Wielki, który natychmiast rozpoczął reformować państwo. Zależało mu na sprawach kultury – zakładał szkoły, wspierał pisarzy. Albion nawiązał kontakty polityczne z Europą. Rolę Alfreda w Albionie przyrównuje się do roli Karola Wielkiego w Europie. Panowanie Alfreda Wielkiego stanęło pod znakiem zapytania w roku 878 r., kiedy to miał miejsce potężny najazd Duńczyków. Doszło do bitwy pod Ethandune. Tę bitwę Anglosasi wygrali, ale Alfred Wielki zdawał sobie sprawę, że Wikingowie powrócą, być może już za kilka tygodni i w końcu Brytania będzie musiała im ulec. Dlatego zawał z nimi porozumienie – oddał im w lenno środkowo – wschodnią część Brytanii, które teraz będzie się nazywało Danelaw, co spowodowało, że najazdy normańskie całkowicie się zakończyły. Duńczycy osiedlili się w Danelaw i bardzo szybko ulegli asymilacji już w drugim pokoleniu utożsamiali się z Anglosasami.

Mapa ekspansji Wikingów i Danelaw

Przez dwa wieki panował spokój. W roku 1016 władzę nad Anglią zdobył Kanut Wielki (pół-Polak – jego matka Świętosława Storrada, była córką Mieszka I, a siostrą Bolesława Chrobrego), który wkrótce został także królem Danii, a potem także Norwegii Prawowity król, z dynastii Wessex został wypędzony i schronił się w Normandii( król Francji Karol Prostak poszedł w ślady Alfreda Wielkiego i oddał w lenno Normanom ujście Sekwany, aby uniknąć najazdów). Ta część Francji od Normanów nosi nazwę Normandii.

Imperium Morza Północnego Kanuta Wielkiego

Księstwo Normandii

W roku 1035 Kanut Wielki zmarł. Jego synowie zaczęli walkę o władzę, co doprowadziło do rozpadu imperium Kanuta. Wykorzystał to Edward Wyznawca i wrócił do Brytanii, obiecał jednak Wilhelmowi Normandzkiemu, że w zamian za gościnę zapisze mu Brytanię w spadku, gdyż nie miał własnego potomstwa. W 1066 r. Edward Wyznawca zmarł. To ostatni król z dynastii Wessex. Zgodnie z obietnicą zapisał ziemię Wilhelmowi, ale okazało się, że baronowie angielscy nie chcą obcego władcy. Na tron angielski wybrali jednego spośród siebie Harolda, jednocześnie swoje pretensje do angielskiego tronu zgłosił król norwesko – duński – wnuk Kanuta Wielkiego- Harold Hardrade (Groźny). Wilhelm wiedział, że będzie musiał walczyć. Wylądował w Brytanii. Najpierw doszło do bitwy między Haroldem angielskim, a Haroldem norweskim, wygrał Harold angielski, ale następnie pokonał go Wilhelm normandzki w bitwie pod Hastings, Ta bitwa jest uważana za początek średniowiecznej Anglii (1066 r.) (wcześniej Albion, Brytania, a Anglia od wyżej wspomnianej bitwy). Wilhelm od tej bitwy nosi przydomek Zwycięzca. Wilhelm Zwycięzca wprowadził w Anglii feudalizm i oparł go o zasadę – wasal mojego wasala jest moim wasalem. W 1086 r. wydał rozkaz, by spisać stan majątkowy wszystkich jego poddanych. Powstała wtedy „Domsday book". Poddani nazwali ją „Księga dnia ostatecznego". W oparciu o ten spis Wilhelm wprowadził nowoczesny system podatkowy oparty o indywidualny stan posiadania każdego poddanego. Nazwa domsday pochodzi od starogermańskiego słowa „dom" co oznacza zliczanie. Tak więc domsday book znaczy" dzień obrachunku" czyli dzień kiedy feudał wylicza się z majątku posiadanego przez swoich poddanych. Historię normandzkiego najazdu pokazuje Tkanina z Bayeux, ręcznie haftowane płótno wykonane najprawdopodobniej przez Matyldę, żonę Wilhelma Zdobywcy i jej dwórki.

Tkanina z Bayeux

1. T. Manteuffel, Średniowiecze powszechne, cytat ↑