7. Feudalizm

LEKCJA 7. FEUDALIZM

Feudalizm to system społeczno – gospodarczo – polityczno – prawny, którego podstawą była wielka własność ziemska. Początków feudalizmu można szukać w czasach Karola Wielkiego, który zaczął urzędnikom rozdawać majątki ziemskie nazywane beneficjami (beneficjum – dobrodziejstwo). Beneficja rozdawano po to, by utrzymanie urzędników nie obciążało skarbu państwa, dostawali je jednak tylko i wyłącznie dożywotnio, a nie dziedzicznie. Karol Wielki bardzo dbał o to, aby jeden urzędnik nie posiadał dwóch beneficjów, bo w ten sposób stał by się zbyt potężny. System ten świetnie się sprawdzał do momentu przejęcia władzy przez Ludwika Pobożnego, który, w przeciwieństwie do swojego ojca nie był władcą wybitnym. Dał się wciągnąć w spory o dziedziczenie między swoimi synami. W państwie zaczęła się wojna domowa. Jedną z jej konsekwencji była zmiana charakteru beneficjów. Walczące strony musiały sobie zapewnić bowiem sojuszników, dlatego zaczęły dawać beneficja na własność. W ten sposób te niedziedziczne do tej pory majątki stało się dziedzicznym feudum (od łacińskiego – własność), albo lennem. Z czasem jednak, kiedy wojna domowa się przedłużała, wszystkie ziemie zostały rozdane, a nadal władcy musieli czymś płacić za wierność, wymyślono system immunitetów (z łacińska immunitet – przywilej). Immunitety były dwojakiego rodzaju (sądownicze, albo ekonomiczne). Przywilej sądowniczy nie pozwalał wjeżdżać rachinburgom (sędziowie powołani przez Karola Wielkiego) na teren danego feudum. Władzę sądowniczą nad mieszkańcami feudum miał właściciel lenna, od jego wyroków nie było odwołania i to on pobierał również opłaty sądowe. Przywilej ekonomiczny polegał na zwolnieniu lenna z podatku, co nie znaczyło, że mieszkańcy przestali je płacić. Płacili je na rzecz właściciela feudum, a nie króla, czy państwa. To właśnie przyczyniło się do rozbicia dzielnicowego nie tylko państwa Franków, ale i innych państw europejskich. Przekazanie władzy nad lennem odbywało się podczas ceremonii nazywanej homagium, czyli hołd lenny. Składał się on z dwóch części. Pierwsza część to hołd właściwy, druga to inwestytura – było to przekazanie symboli władzy nad lennem. Jeśli lennikiem była osoba świecka, to symbolem lenna była włócznia, albo chorągiew jeżeli duchowna (a wszystkie biskupstwa były lennami rozdawanymi przez królów lub książąt), to symbolem był pastorał, albo pierścień. Osoba, która dawała lenno stawała się panem senioralnym (seniorem), natomiast osoba przyjmująca lenno stawała się lennikiem, inaczej wasalem.

Hołd lenny

Inwestytura duchowna

Inwestytura świecka

Senior i wasal mieli wobec siebie określone obowiązki. Wasal nie mógł w żaden sposób szkodzić swojemu panu, musiał służyć mu radą (przebywał na jego dworze) oraz pomocą, co oznaczało, że musiał uczestniczyć w jego wszystkich wyprawach wojennych. Jeżeli wasal tego nie przestrzegał, to popełniał felonię, czyli zdradę feudalną. Była ona karana utratą lenna, a w najgorszym wypadku śmiercią. Senior natomiast musiał dbać o interesy wasala, wykupić go z niewoli, jeżeli w takową popadł. Jeżeli zginął podczas wyprawy wojennej, to senior musiał zadbać o jego rodzinę, zapewnić posagi córkom i wykształcenie synom.

Panów senioralnych, wraz z ich wasalami, nazywa się grupą lenną. Wasale tego samego pana lennego to parowie (liczba pojedyncza to par). Wszyscy panowie senioralni i wszyscy wasale tworzą drabinę lenną, na której szczycie stał król.

Piramida lenna

Król był nazywany suwerenem, albo suzerenem (nie podlegał nikomu). Na samym dole drabiny lennej stali chłopi. Z czasem coraz więcej lenników składało podwójne homagium po to, by uzyskać dodatkową ziemię i wtedy mówi się o tak zwanym homagium lignum (podwójnym wasalstwie). Również królowie stawali się lennikami. Powodowało to coraz więcej konfliktów. Lennicy mieli także swoją własną ziemię, z której nie składali hołdu i taki majątek nazywa się alodium.