6. DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA
LEKCJA NR 6. DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA
1.DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA—
polega na podejmowaniu decyzji ( rozstrzygnięć) o charakterze publicznym przez suwerenną zbiorowość w skali państwa, jego jednostki terytorialnej lub określonej instytucji publicznej
Upoważnieni politycznie członkowie suwerennej zbiorowości mają możliwość bez pośrednictwa osób trzecich uczestniczyć w podejmowaniu władczego rozstrzygnięcia
Dobrze spełniała swoją rolę w niewielkich terytorialnie greckich polis oraz w średniowiecznych korporacjach zawodowych. Nadal jest funkcjonalna wszędzie tam gdzie należy podjąć decyzję o niewielkim stopniu skomplikowania, którą da się rozwiązać w prostej, czytelnej alternatywie
2. FORMY DEMOKRACJI BEZPOŚREDNIEJ
A. REFERENDUM-forma demokracji bezpośredniej polegająca na rozstrzyganiu określonej kwestii publicznej w głosowaniu przez uprawnionych do tego obywateli wyróżniamy
Klasyfikacja referendum:
kryterium prawa
-referendum obligatoryjne-jeżeli przy rozstrzyganiu danej
kwestii musi być ono przeprowadzone
-fakultatywne-jeśli prawo jedynie dopuszcza, ale nie narzuca przeprowadzenie referendum
kryterium zasięgu terytorialnego
-ogólnokrajowe( ogólnonarodowe)
-referendum regionalne
-referendum lokalne- przeprowadza się je w skali jednostki
podziału administracyjnego( powiatu, gminy)
referendum zakładowe- ograniczone do ram jednej
instytucji
Ze względu na sposób przyjęcia określonego rozstrzygnięcia
-referendum aprobatywne( afirmatywne)-sprowadza się do przyjęcia podanej decyzji
-referendum derogacyjne- odrzucenie danej decyzji
ze względu na podmiot decyzyjny
-rozstrzygające( wiążące)- naród decyduje o odrzuceniu
bądź przyjęciu jakiegoś projektu
-konsultatywne- decyzja ostateczna o przyjęciu bądź odrzuceniu jakiegoś projektu należy do organów państwowych
b. Zasady przeprowadzania referendum w Polsce
referendum ogólnokrajowego
-Art. 125 Konstytucji mówi o tym, że referendum może być przeprowadzone w sprawach szczególnie ważnych dla państwa
- Ogólnokrajowe referendum zarządza Sejm (większością bezwzględną głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczny posłów), bądź prezydent RP po wyrażeniu zgody przez Senat
- Wynik ogólnokrajowego referendum jest wiążący jeśli wzięła w nim udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania obywateli
- Ważność wyników jest zatwierdzana przez Sąd Najwyższy.
referendum lokalne przeprowadza się z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej:
-10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu
-5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa
-Referendum jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30%
uprawnionych do głosowania
c. Historia referendum w powojennej Polsce
PRL
30 czerwca 1946- referendum ludowe (3 x tak)
29 listopada 1987 – referendum o reformach politycznych i gospodarczych ( 2x tak )
III Rzeczpospolita
W okresie III RP odbyły się następujące referenda ogólnokrajowe:
18 lutego 1996 – referendum uwłaszczeniowego i referendum o niektórych kierunkach wykorzystania mienia państwowego( tzw. referendum prywatyzacyjne)
25 maja 1997 – referendum o przyjęciu konstytucji
7-8 czerwca 2003 – referendum akcesyjne
6 września 2015- referendum w sprawie Jednomandatowych Okręgów Wyborczych i finansowania partii z budżetu państwowego
B. PLEBISCYT- forma głosowania powszechnego w kwestiach publicznych szczególne ważnych dla obywateli całego państwa bądź danego terytorium. Głosujący biorą pod uwagę całokształt uwarunkowań na rzecz preferowanego przez nich rozstrzygnięcia
C. INICJATYWA LUDOWA- forma demokracji bezpośredniej polegająca na wnoszeniu przez grupę obywateli projektów aktów prawnych.
Prawo inicjatywy ustawodawczej nie obejmuje możliwości zgłoszeniu projektów zmiany konstytucji, oraz ustawy budżetowej, ustawy o prowizorium budżetowym oraz o udzielaniu gwarancji finansowych.
Aby zgłosić projekt ustawy musi powstać 15-osobowy komitet ustawodawczej inicjatywy. Komitet ten przygotowany projekt zgłasza do Marszałka Sejmu. Ma także prawo propagować i rozpowszechniać go. Następnie komitet przez trzy miesiące zbiera podpisy (100 tys.), które są później przedkładane Marszałkowi Sejmu. Wówczas rozpoczyna się droga legislacyjna projektu ustawy.
D. WETO LUDOWE- forma demokracji bezpośredniej za pomocą której obywatele mają prawo odrzucenia aktu lub decyzji podjętej przez uprawniony do tego organ władzy publicznej
Weto ludowe przewiduje np. konstytucja Szwajcarii - konstytucja federalna z 1998 przewiduje, iż 50 tys. obywateli lub 8 kantonów może wystąpić z wnioskiem o poddanie ustawy lub niektórych umów międzynarodowych pod głosowanie ludowe, wyniki głosowania decydują następnie o ważności zakwestionowanego aktu.
E. RECALL- prawo obywateli do odwoływania urzędników pochodzących z wyborów powszechnych. Do odwołania wystarczy zebranie odpowiedniej liczby podpisów. Recall dotyczy najczęściej władz lokalnych.
W Polsce rolę recall pełni referendum lokalne w sprawie odwołania organów stanowiących samorządu terytorialnego. Brak jest natomiast odpowiednich regulacji kształtujących wprost instytucję weta ludowego w odniesieniu do aktów prawnych.