CZŁOWIEK JAKO JEDNOSTKA

1. Osobowość

całokształt mechanizmów psychologicznych decydujących o zachowaniu się człowieka. Osobowość składa się z wrodzonych cech biologicznych czyli genotypu, który poddany wpływom danego środowiska tworzy fenotyp czyli zbiór cech osobistych danego człowieka.

Inna definicja:

Osobowość to zespół stałych i zmiennych cech psychofizycznych, które są związane z wszystkimi działaniami, doznaniami i potrzebami osoby na poziomie fizjologicznym, charakteru, intelektu i duchowym

Osobowość:

• jest stała
• reguluje nasze zachowanie

W celu wyjaśnienia indywidualnych różnic w zachowaniu się ludzi i zarazem pewnej stałości tych zachowań naukowcy opracowali dwie teorie osobowości:

• endogenna teoria osobowości - teoria ta koncentruje się na strukturach i i funkcjach organizmu( endo- wewnętrzne)- zwolenników tej teorii nazywa się natywistami ( od łacińskiego „nautus” czyli urodzenie)

• egzogenna teoria osobowości - upatruje źródła różnic w zachowaniu się człowieka, w oddziaływaniu środowiska( egzo- na zewnątrz, poza)- zwolenników tego poglądu nazywa się środowiskowcami

2. CECHY OSOBOWOŚCI

• temperament

• inteligencja

• potrzeby

• postawy

• mentalność

• wartości

• tożsamość

a. TEMPERAMENT

zespół względnie stałych cech psychicznych przejawiających się w określonej dynamice życia jednostki

Cechy temperamentu:

• reaktywność- duża odporność na stymulujące człowieka bodźce

• aktywność- duże zapotrzebowanie na stymulacje

b. INTELIGENCJA

zespół zdolności umysłowych wzmagających efektywność ludzkich działań

c. WARTOŚCI

strefy życia bądź obiekty uznawane za cenne

Klasyfikacja wartości według starożytnych:

• dionizyjskie - konsumpcjonizm

• heraklesowe - władza, sława

• prometejskie - altruizm

• apolińskie - twórczość

• sokratyczne - samokształcenie, samodoskonalenie

Współczesna klasyfikacja wartości:

• autoteliczne (nadrzędne, jednakowo postrzegane przez wszystkich, stanowią cel sam w sobie, a nie cel użyteczny np. Bóg, rodzina, szczęście)

• komplementarne (dopełniające)

• kompensacyjne (zastępcze)

• instrumentalne (nazywane inaczej teleologicznymi)- są one celem ludzkich działań np. wysokie stanowisko, kwalifikacje zawodowe, spokojne życie bądź pełne pasji 

• prakseologiczne (prakseologia nauka o sprawnym działaniu)- są to wartości dotyczące cech ludzkiego zachowania np. sumienność, uczciwość, odpowiedzialność)

Wartościami zajmuje się nauka nazywana aksjologią.

Każda jednostka posiada system wartości, który nazywamy hierarchię wartości. Uporządkowanie wartości według ważności potocznie nazywany filozofią życiową. Istnienie hierarchii jednostka uświadamia sobie tylko w sytuacji konfliktowej kiedy musi wybrać pomiędzy wartościami. Dążenie jednostki do osiągnięcia określonych wartości nazywa się aspiracjami.

d. POTRZEBY

to obiekty, które motywują człowieka do działania

Rodzaje potrzeb:

• biologiczne - ich określony poziom jest niezbędny do fizycznego życia ( łaknienie, oddychanie, unikanie bólu itp.)

• psychologiczne - potrzeba bezpieczeństwa, afiliacji, aprobaty, osiągnięć, dominacji

• społeczne - przynależności do grupy, działania na rzecz innych, uznania społecznego

Amerykański socjolog Abraham Maslow klasyfikuje motywację potrzeb na:

• motywację wynikającą z niedoboru - jednostka stara się przywrócić swą psychiczną i fizyczną równowagę

• motywacja wzrostu - jednostka dąży do rozwoju

Rozwój człowieka przebiega według Masłowa w ramach pewnej hierarchii potrzeb:

• poziom potrzeb podstawowych (pierwotne) miłość, bezpieczeństwo, potrzeby fizjologiczne

• poziom związany z potrzebami samorealizacji (wtórne) - wiedzy, rozumienia, doskonalenia się, samorealizacji

PIRAMIDA POTRZEB ABRAHAMA MASLOWA

e. POSTAWY

względnie stała skłonność do pozytywnego lub negatywnego ustosunkowania się do człowieka lub danego obiektu. Postawy kształtują się w procesie wychowania, uczenia bądź kontaktów z innymi ludźmi.

Rodzaje potrzeb:

• akceptacja

• odrzucenie

• specyficznym rodzajem postawy jest stereotyp

  (swoisty rodzaj postawy wobec rzeczywistości społecznej, w której element poznawczy jest trwale zdeformowany, uproszczony bądź nadmiernie emocjonalny. Stereotyp jest zawsze przekonaniem zbiorowym może mieć charakter pozytywny, neutralny bądź negatywny). Cechą charakterystyczną stereotypu jest niewrażliwość na argumentację

• uprzedzenie (wroga postawa wobec czegoś lub kogoś bez racjonalnych przesłanek). Uprzedzenia mogą mieć instytucjonalny charakter (rasizm, szowinizm, seksizm)

f. MENTALNOŚĆ

system zasad opartych na przekonaniach normatywnych, którymi kieruje się człowiek uczestnicząc w życiu społecznym.

g. PRZEKONANIA

to mniej lub bardziej stałe, nie zawsze w pełni uświadomione kryteria oceny rzeczywistości społecznej.

Rodzaje przekonań:

• człowiek, a społeczeństwo - indywidualistyczne, kolektywistyczne

• człowiek, a grupa - hierarchiczne, równościowe

• człowiek, a stosunki międzyludzkie- antagonistyczne (rywalizacja), synergiczne (współpraca) 

• człowiek, a dobra materialne- receptywne, produktywne 

h. TOŻSAMOŚĆ

wizja własnej osoby na którą składa się: poczucie własnego „ ja”, które pozwala nam się wyodrębnić z otoczenia, ukształtowane w okresie rozwoju trwałe przekonania dotyczące siebie, człowiek dąży do zgodności tego co robi, z tym co myśli i czuje oraz poczucie przynależności do wspólnoty.

Rodzaje tożsamości:

• tożsamość osobista - świadomość cech, które nas wyróżniają z otoczenia

• tożsamość społeczna - poczucie przynależności do grupy( zbyt silne skłania do postrzegania świata w kategoriach:„swoi” i „ obcy” co może prowadzić do pojawienia się osobowości autorytarnej)