2. STRUKTURA SPOŁECZNA. KLASY I WARSTWY SPOŁECZNE

LEKCJA 2. STRUKTURA SPOŁECZNA. KLASY I WARSTWY SPOŁECZNE

STRUKTURA SPOŁECZNA

Struktura społeczna- to zbiór różnych elementów, z których składa się społeczeństwo oraz wszystkie zależności zachodzące między tymi elementami. Te elementy to np. rodzina, kościoły i związki zawodowe, partie warstwy, klasy, instytucje społeczne itp.

1.Czynniki wpływające na kształt struktury społecznej

• ekonomiczne- stosunki własnościowe, poziom rozwoju gospodarczego, dochód narodowy i zasady jego podziału
• demograficzne- skład ludności ze względu na płeć, wiek, miejsce zamieszkania
• geograficzne- zmiany i ukształtowanie ludności kraju, bogactwa naturalne, klimat
• ustrojowe i ideologiczne- rozumienie równości i sprawiedliwości społecznej
• kulturowe- poziom wykształcenia ogólnego i styl życia ludności

2.Rodzaje struktury społecznej:

• mikrostruktura- układ pozycji i ról społecznych jednostek w ramach grup społecznych tworzących zbiorowości. Mikrostruktura jest oparta na więziach osobistych
• makrostruktura- układ grup względem siebie w danej zbiorowości. Bada się ją zwykle w społeczeństwach państwowych, uniwersalnych bądź w społeczeństwie globalnym. Makrostruktura społeczna nie jest prostą sumą mikrostruktur społecznych, tworzy nadrzędne całości społeczne podlegające specyficznym dla nich właściwościom.

Elementy makrostruktury społecznej to:

• 1. klasowa
  2. warstwowa
  3. zawodowa
  4. demograficzna
  5. zamieszkania

3. Cztery sposoby ujmowania struktury społecznej:

• funkcjonalna- inaczej organiczna- podział funkcji i wymiana usług ( grupy są równorzędne i nawzajem sobie potrzebne. Opisuje społeczny podział prac. W jej wyniku powstaje integracyjna teoria społeczeństwa w której akcentuje się harmonię, ład i równowagę społeczeństwa. Jednostką opisywaną są tutaj małe grupy społeczne. Tak opisywała społeczeństwo August Comte i Herberta Spencera.
• Dychotomiczna ( od gr. diachotomia- dwubiegunowość) inaczej klasowa- opisuje przywileje grupowe lub ich brak ( konfliktowa teoria społeczeństwa) dwuczłonowy, dwubiegunowy podział społeczeństwa. Jednostką opisywaną jest tutaj klasa społeczna. Twórcą tej koncepcji jest Karol Marks.
• Gradacyjna( od łac. gradatio- stopniowe wznoszenie się)inaczej warstwowa- społeczeństwo zostaje podzielone na grupy wyodrębnione ze względu na stopień nasilenia określonej cechy, która stanowi kryterium podziału. Pokazuje hierarchiczną budowę społeczeństwa w którym dostrzegamy w ten sposób grupy wyższe( elity), średnie i niższe. Grupy te są nazywane warstwami społecznymi. Uwarstwienie społeczeństwa to stratyfikacja społeczna. Twórcą tej koncepcji jest Max Weber
• interakcyjna - reprezentowana m.in. przez Herberta Blumera (amerykańskiego socjologa), według której nieistotne są elementy społeczeństwa, ale interakcje zachodzące pomiędzy ludźmi podejmującymi wspólne zadanie.

Struktury społeczne nie są stałe. Wraz z uwarunkowaniami historycznymi ulegają powolnym zmianom, zachowując jednak wiele trwałych elementów np. rodzina.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	Czynniki geograficzne czyli zmiany i ukształtowanie ludności kraju, bogactwa naturalne, klimat wpływają na kształt struktury społecznej	P
2.	Rodzina to jeden z trwałych elementów zmieniającej się struktury społecznej	P
3.	Twórcą gradacyjnego sposobu opisywania społeczeństwa był Max Weber	P
4.	Dychotomia to dwubiegunowość lub konfliktowość w sposobie opisywania społeczeństwa	P
5.	Układ wzajemnych odniesień pomiędzy elementami tworzącymi zbiorowość to mikrostruktura		F
6.	Herbert Spencer to zwolennik dychotomicznego sposobu opisywania społeczeństwa		F
7.	Uwarstwienie społeczeństwa to stratyfikacja społeczna	P

Poprawne odpowiedzi: 1/P, 2/P, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P

III KLASY I WARSTWY SPOŁECZNE- JAKO PODSTAWOWE ELEMENTY STRUKTURY SPOŁECZNEJ

1.Klasy społeczne- to podstawowe element zbiorowości społecznej, które różnią się między sobą rolą i pozycją materialną, są grupami o charakterze ekonomicznym co oznacza, że klasę możemy definiować również jako element społeczeństwa obejmujący ludzi o podobnym statusie społecznym.

Najczęściej wyróżnia się 3 klasy społeczne:

• klasa wyższa- najmniej liczna w jej skład wchodzą właściciele wielkich przedsiębiorstw, dysponujący olbrzymim kapitałem oraz kadra kierownicza wyższego szczebla
• klasa średnia- najbardziej zróżnicowana wewnętrznie, tworzą ją przedstawiciele różnych grup społeczno- zawodowych i najbardziej liczna, jej członkowie uzyskują stałe dochody z rożnych źródeł co daje im życiową stabilizację. Wyróżnia się starą i nowa klasę średnią: stara to kupcy i rzemieślnicy, osoby wykonujące wolne zawody. Nowa klasa to pracownicy naukowi i kadra kierownicza niższego szczebla.
• Klasa niższa- osoby słabo wykształcone, nieposiadające konkretnych kwalifikacji co powoduje, że wykonują pracę o najniższej płacy

Występowanie klas jest spowodowane stratyfikacją społeczną.

2. Stratyfikacja społeczna to inaczej rozwarstwienie społeczne, to podział społeczeństwa na zbiorowości, znajdujące się w odmiennej sytuacji społecznej i ekonomicznej, różniące się stylem życia i wykształceniem. Procesy stratyfikacji prowadzą do nierówności społecznych.

3.Teoretycy klas społecznych:

• Adam Smith- twórca klasowej struktury społecznej

Podstawą wyróżnienia klas przez Smitha były różne źródła dochodów: renta z ziemi, zysk z kapitału, płacę z pracy. W ten sposób wyróżnił 3 klasy: klasę właścicieli ziemi, kapitalistów i robotników.

• Karol Marks- stworzył kryteria ekonomiczne wydzielania klas społecznych: stosunek do środków produkcji, źródła i wielkość dochodów, miejsce i rola w społecznej organizacji pracy

3.Struktura klasowa według kryteriów zaproponowanych przez Marksa jest układem trzech rodzajów stosunków:

• własnościowych ( klasy posiadające-klasy nieposiadające)
• źródła dochodów (klasy korzystające z pracy najemnej- klasy nie korzystające z pracy najemnej)
• podziału pracy (klasy pracujące- klasy niepracujące)

Struktura klasowa według teorii Marksa jest dychotomiczna.

Taka struktura jest charakterystyczna, według Marksa, dla każdej epoki historycznej i doprowadza do walki klas. Marks nie dostrzegał istnienia i funkcji w społeczeństwie klasy średniej.

Współczesna socjologia uważa, że dawna struktura klasowa w naszych czasach powoli zanika. Dzieje się tak ze względu na dużą mobilność społeczną, ponowny podział własności i związany z tym zanik walki klas. W związku z tym o stratyfikacji społeczeństwa bardziej decydują współcześnie podziały warstwowe.

5.Warstwy społeczne- grupa ludzi różniąca się od innych stanem posiadania, stylem życia, pozycją społeczną itp.

Pojęcie to można rozumieć na trzy sposoby:

• grupa wewnątrz klasowa – ujęcie z doktryny marksistowskiej, jako zbiór osób mający cechy wspólne jak i swoiste z daną klasą.

- średnia, wielka i mała burżuazja( jeżeli jako kryterium zastosujemy stan posiadania)

-burżuazja przemysłowa, handlowa, robotnicy przemysłowi, robotnicy rolni ( jeżeli jako kryterium zastosujemy rodzaj działalności gospodarczej)

-robotnicy wykwalifikowani i niewykwalifikowani ( jeżeli kryterium będzie poziom wykształcenia)

• grupa społeczno- zawodowa, którą wyodrębnia się nie ze względu na stosunek do środków produkcji, ale ze względu na miejsce i role w społeczeństwie oraz charakter pracy np. inteligencja, pracownicy fizyczni, urzędnicy
• grupa wspólnotowo- obyczajowa ludzi żyjąca w podobnych warunkach, tworząca wspólnotę obyczajów, stylu życia np. młodzież, chłopi, emeryci

6. Ze strukturą społeczną wiąże się pojęcie zróżnicowania społecznego czyli podziału społeczeństwa na grupy według ważnych społecznie kryteriów czyli:

• miejsca zamieszkania
• klasowo- warstwowe
• aktywność zawodowa
• płeć
• wiek
• uzyskiwany dochód

Zróżnicowanie społeczne oznacza układ jednostek i grup o odmiennych cechach społecznych. W sensie materialnym każda różnica jest automatycznie nierównością, ale w naukach społecznych tak się tego nie traktuje.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	Klasy to elementy struktury społecznej obejmująca ludzi o podobnym statusie społecznym	P
2.	Warstwa to m.in. emeryci, czyli ludzie żyjący w podobnych warunkach tworzących wspólnotę obyczajów	P
3.	Nowa klasa średnia to: pracownicy naukowi, kadra kierownicza niższego szczebla	P
4.	Stara klasa średnia czyli rzemieślnicy, kupcy oraz przedstawiciele wolnych zawodów		F
5.	Do klasy średniej zaliczamy wykwalifikowanych robotników		F
6.	Elity czyli klasy wyższe to najliczniejsze zbiorowości w społeczeństwie		F
7.	Klasy społeczne są wydzielane na podstawie prestiżu społecznego		F

Poprawne odpowiedzi: 1/P, 2/P, 3/P, 4/F, 5/F, 6/F, 7/F