2. KLASYFIKACJA DOKTRYN

IDEOLOGIE I DOKTRYNY

LEKCJA 2. KLASYFIKACJA DOKTRYN

1. Kryterium radykalizmu
   • Prawicowe

- są niechętne gwałtownym zmianom politycznym i społecznym

-deklarują przywiązanie do religii, tradycji, własności prywatnej

- akceptują występowanie zróżnicowania majątkowego

• • Lewicowe
    • odwołują się do idei sprawiedliwości i wolności
    • wykazują wrażliwość na krzywdę ludzką
    • postulują wspólnoty samopomocowe lub opiekę socjalną państwa
    • widzą potrzebę ingerencji państwa w gospodarkę
    • akceptują aktywność polityczną od form pokojowych po terror
  • Centrowe
    • są doktrynami kompromisu pomiędzy lewicą i prawicą
    • charakteryzują się umiarkowaniem i powściągliwością
  • ultralewicowe i ultraprawicowe
    • skrajne, ekstremistyczne
    • duża agresja i nietolerancja

Podział na lewice i prawice wziął się z przypadkowego zajęcia miejsc przez posłów we francuskiej Legislatywie czyli Zgromadzeniu Legislacyjnym w 1791 kiedy to posłowie, którzy chcieli kontynuować rewolucję usiedli po lewej stronie sali, ci którzy byli temu przeciwni zasiedli po prawej stronie w centrum zasiedli ci, którzy w tej sprawie nie mieli zdania

2.Kryterium ideału społeczeństwa

• elitarne- należy wydzielić w społeczeństwie poprzez odpowiednie kryterium elity zdolne sprawować władzę, reszta społeczeństwa może być traktowana marginalne
• egalitarne- wszyscy ludzie są z natury równi, a państwo powinno strzec tej wolności i równości
• solidarystyczne- podkreślają rolę wzajemnych powiązań interesów

grup tworzących społeczeństwo

3.Kryterium stosunku do rzeczywistości

• rewolucyjne- pragną zmian gwałtownych, natychmiastowych osiąganych przy pomocy siły
• zachowawcze- dążą do utrzymania istniejących stosunków społecznych i politycznych
• reformistyczne ( do łac. reformo- zmieniam, przekształcam)- dążą do stopniowej ewolucji systemu społeczno- politycznego
• reakcyjne- opowiadają się za przywróceniem starego porządku społeczno-politycznego

3.Kryterium związku doktryny z ideologią

• liberalne

- słowo „liber” znaczy po łacinie wolność, po raz pierwszy w sensie wolności politycznej zostało użyte w 1812 roku przez posłów w hiszpańskich kortezach, kiedy to posłowie zaczęli się domagać szerokich praw politycznych dla wszystkich bez względu na ich sytuację majątkową.

Liberalizm podzielił się na 3 nurty:

-liberalizm ekonomiczny- oparty o zasadę leseferyzmu

( fr. laisse faire- pozwólcie działać) czyli niewtrącania się państwa w działalność gospodarczą jednostki. Ładem gospodarczym ma kierować „niewidzialna ręka rynku”- tak twierdził pierwszy ideolog tej formy idealizmu Adam Smith

-liberalizm polityczny- Ideologami tego nurtu byli: John Locke, Benjamin Constant, John Stuart Mill, Charles Montesquieu, Alexis de Tocqueville

liberalizm obyczajowy- domagał się uwolnienia jednostki z tyranii norm i konwenansów społecznych. Ideologiem był markiz Alfons de Sade od nazwiska którego pochodzi słowo sadyzm.

- jednostka - jej prawa są nadrzędne nad wszystkimi wspólnotami, absolutne poszanowanie indywidualizmu jednostki, obok indywidualizmu najważniejszą zasadą jest wolność jednostki oraz prawa naturalne, ale o swoją pozycję i dobrobyt człowiek powinien zabiegać sam

-społeczeństwo- nadrzędność praw jednostki nad potrzebami i prawami zbiorowości

-państwo- sprawiedliwe, ale o niewielkich kompetencjach

( bo silne państwo może być zagrożeniem dla jednostki), głównym zadaniem państwa jest stanowienie prawa, strzeżenie bezpieczeństwa obywateli i stworzenie warunków gwarantujących wolność obywateli oraz nienaruszalność własności prywatnej. Państwo powinno spełniać rolę „stróża nocnego” czyli pilnować dorobku jednostek i rozstrzygać spory. Liberałowie są zwolennikami ustroju parlamentarnego.

-gospodarka- jedną z podstawowych zasad jest leseferyzm- wolny rynek bez wtrącania się państwa, regulowany prawami popytu i podaży. Współcześnie liberalizm dzieli się na dwa nurty: neoliberalizm, który głosi niczym nieskrępowaną wolność jednostki i liberalizm socjalny, który dopuszcza interwencjonizm państwowy, który jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania państwa.

Wybitni liberałowie XX wieku: Hans Kelsen, Karol Poper,

• • • konserwatywne

Ideologiem konserwatyzmu był Edmund Burke, ale to słowo po raz pierwszy zostało użyte w 1818 roku kiedy to markiz Chateaubriand zaczął wydawać czasopismo zatytułowane „ Konserwatysta” i w nim wychwalał stary feudalny świat, który zniszczyła rewolucja francuska.

- jednostka- jest z gruntu zła i zdolna tylko do destrukcji,

nie jest istotą racjonalną, kieruje się instynktem i emocjami.

 

-społeczeństwo- ludzie z natury nie są równi, dlatego mimo, że wszyscy powinni mieć te same prawa to w społeczeństwie potrzebna jest hierarchia, wspólnota jest zawsze nadrzędna wobec jednostki, rewolucja to źródło anarchii, ewolucjonizm w rozwoju społecznym i tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie jest gwarantem ładu społecznego.

-państwo powinno być silne bo jest gwarantem ładu społecznego, najbardziej pożądaną formą rządów jest monarchia, najgorszą demokracja ( współczesny konserwatyzm akceptuje już demokrację, ale podkreśla, że zasada rządów większości musi być poddana ścisłym regulacjom prawnym), struktury polityczne państwa powinny być dobrze zorganizowane, po to by przeciwdziałały wszelkim zmianom

• • • gospodarka- uwzględniają istnienie wolnego rynku, prawo własności jest dla nich święte

Wybitni konserwatyści XX wieku: Margaret Thatcher, Ronald Reagan

• socjaldemokracja- jedna z głównych doktryn ideologii socjalistycznej. Zaczęła się kształtować w II poł. XIX wieku w wyniku sporów pomiędzy komunistami, a socjalistami. Ostateczny rozpad tych dwóch nurtów socjalizmu nastąpił w 1919 roku, kiedy to powstała Międzynarodówka Komunistyczna. Główne cele socjaldemokracji zostały uchwalone na I Kongresie Międzynarodówki Socjalistycznej w 1951 we Frankfurcie, kiedy to powstała Deklaracja Frankfurcka. Współczesna socjaldemokracja sprzeciwia się zarówno komunizmowi jak i liberalizmowi.
  • • jednostka- prawa socjalne przysługujące jednostce są nienaruszalne, szczególna ochrona należy się jednostkom biednym i poszkodowanym przez los

społeczeństwo-odrzucenie marksistowskiej tezy o dominującej roli proletariatu i konieczności rewolucji, ład społeczny powinien być oparty na zasadach sprawiedliwości społecznej, która powinna być wprowadzona poprzez ewolucyjne reformy społeczne

- państwa- uznawanie zasad demokracji politycznej.

Państwo ma odgrywać aktywną rolę w sferze gospodarczej i przez odpowiednią gospodarkę, modyfikować mechanizmy wolnego rynku. Socjaldemokraci są zwolennikami koncepcji” welfare state”- państwa dobrobytu” ( zasady państwa dobrobytu zostały w prowadzone w życie w Szwecji w 1932 roku i trwają tam do dzisiaj), z szeroko rozbudowaną opieką państwa.

-gospodarka -uznawanie współistnienia różnych form

gospodarki i nienaruszalność własności prywatnej, zasada

uspołecznienia własności

-Najwybitniejszym ideologiem był Edward Bernstein i John Keynes

 

• chrześcijańska demokracja ( chadecja)

Zaczęła się kształtować pod koniec XIX wieku, byłą odpowiedzią środowisk katolickich na rosnące wpływy socjalizmu.

Chadecja swoje zasady czerpie z dwóch źródeł: społecznej nauki Kościoła i z kierunku filozoficznego nazywanego personalizmem, którego twórcami byli Jacques Maritain i Emmanuel Mounier, podstawowym dokumentem społecznej nauki kościoła jest encyklika Leona XIII „Rerum Novarum” z roku 1891 z takimi ideami:

 

• • • jednostka- człowiek powinien zachować prymat wartości duchowych nad materialnymi, zasadą postępowania powinny być wartości moralne.
    • społeczeństwo- solidaryzm społeczny- zasada, która określa powiązanie wszystkich jednostek i wzajemną odpowiedzialność, poszanowanie godności ludzkiej,wspólnota to organizm, który powinien sprawnie funkcjonować, każda jednostka ma w nim swoje miejsce
    • państwo- działające na zasadzie subsydiarności inaczej pomocniczości- oznacza ona, że działania dotyczące szczegółowych, lokalnych i partykularnych kwestii podejmowane być powinny najpierw na szczeblu mniejszych zbiorowości (np. rodzina, szkoła), dopiero w momencie gdy mniejsze zbiorowości nie mogą rozwiązać problemu sprawa powinna trafić na wyższy szczebel (np.: kuratorium, gmina).

gospodarka- upowszechnienie własności, poszanowaniem prawa własności, obok kapitału ważna jest również ludzka praca

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	Adam Smith to twórca liberalizmu ekonomicznego	P
2.	Twórcą społecznej nauki Kościoła był papież Jan Paweł II		F
3.	Najbardziej negatywny obraz jednostki ludzkiej przejawia doktryna konserwatyzmu	P
4.	Doktryna, która przyznaje jednostce ludzkiej prawo do największego indywidualizmu to liberalizm	P
5.	Każda doktryna, która pragnie powrotu do tego co było może być doktryną reakcyjną	P
6.	John Keynes to przedstawiciel liberalizmu ekonomicznego zgadzającego się na interwencjonizm państwowy w gospodarce	P
7.	Doktryny ultralewicowe to doktryny kompromisu		F
8.	Doktryny reformistyczne pragną zmian rewolucyjnych		F

Poprawne odpowiedzi: 1/P, 2/F, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/F, 8/F