2. Obywatelstwo i sposoby jego nabywania

LEKCJA NR 2. OBYWATELSTWO I SPOSOBY JEGO NABYWANIA

1. Obywatelstwo to więź prawna łącząca osobę fizyczną z państwem, które uzyskuje się przez urodzenie tzw. obywatelstwo pierwotne lub poprzez nabycie tzw. obywatelstwa wtórnego

2. Wyróżniamy dwa rodzaje obywatelstwa pierwotnego:

• zasadę krwi ( tak jest w Polsce) co oznacza, że dziecko przybiera obywatelstwo rodziców lub matki.

W Polsce posiłkowo stosowana jest także zasada ziemi, która zawarta została w art. 15 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim: Małoletni nabywa obywatelstwo polskie, gdy został znaleziony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a jego rodzice są nieznani.

• zasadę ziemi ( np. USA) kiedy dziecko przybiera obywatelstwo kraju w którym się urodziło.

3. Rodzaje obywatelstwa wtórnego

• urodzenie – w przypadku znalezienia dziecka, gdy rodzice są nieznani lub nieokreślone jest ich obywatelstwo
• reintegracja- odzyskanie obywatelstwa utraconego wskutek zawarcia małżeństwa z cudzoziemcem lub w związku z zawarciem takiego małżeństwa.
• repatriacja- odzyskanie obywatelstwa przez osoby, które wracają do kraju po przymusowym przesiedleniu poza jego granice
• naturalizacja- nadanie cudzoziemcowi obywatelstwa państwa, na terytorium którego się osiedlił. Naturalizacja najczęściej dotyczy imigrantów przybywających z przyczyn ekonomicznych, ale także uchodźców uciekających ze swojego kraju w obawie przed prześladowaniem oraz współmałżonków. Ma charakter dobrowolny
• prawo opcji – w przypadku dzieci, które utraciły obywatelstwo polskie na skutek oświadczenia woli rodziców
• uznanie- uznanie za obywatela małżonka, który stale zamieszkuje na terenie państwa o którego obywatelstwo się stara

Przy wtórnym nabywaniu obywatelstwa część państw wymaga zrzeczenia się poprzedniego obywatelstwa, ale niektóre dopuszczają podwójne obywatelstwo.

4. Obywatelstwo wtórna, a prawo polskie

1. W Polsce istnieje również możliwość nabycia obywatelstwa przez cudzoziemca, pozostającego co najmniej 3 lata w związku małżeńskim zawartym z osobą posiadającą obywatelstwo polskie, po spełnieniu dodatkowych warunków dotyczących zamieszkiwania na terytorium RP na podstawie odpowiedniego zezwolenia lub prawa stałego pobytu.
2. Nadanie obywatelstwa RP

Specjalne uprawnienie pozwalające na nadanie obywatelstwa obowiązująca konstytucja przyznaje głowie państwa, jaką jest Prezydent RP. Może on indywidualną decyzją nadać obywatelstwo polskie każdemu cudzoziemcowi. Nadanie to następuje na wniosek cudzoziemca, który przebywa na terytorium RP legalnie, za pośrednictwem wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania zainteresowanej osoby. W sytuacji, gdy cudzoziemiec znajduje się za granicą wniosek złoży on za pośrednictwem wydziału konsularnego Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek musi zawierać uzasadnienie i istotną przyczynę, dla której obywatelstwo powinno zostać nadane. Proces nadania obywatelstwa może być rozciągnięty w czasie, gdyż w tym przypadku nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Odmowa nadania obywatelstwa polskiego przez prezydenta nie podlega zaskarżeniu i nie wymaga uzasadnienia

1. Warunki uznania pełnoletniego cudzoziemca za obywatela polskiego

Polskie prawo przewiduje sytuacje, w których możliwe jest uznanie cudzoziemca za obywatela polskiego. Aby to nastąpiło, cudzoziemiec musi spełnić jeden z poniższych warunków:

przebywać nieprzerwanie na terytorium Polski co najmniej od 3 lat na podstawie zezwolenia na osiedlenie lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, który posiada w Polsce stabilne i regularne źródło dochodu oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego

przebywać nieprzerwanie w Polsce co najmniej od 2 lat na podstawie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, który pozostaje co najmniej do 3 lat w związku małżeńskim zawartym z obywatelem polskim lub nie posiada żadnego obywatelstwa;

przebywać nieprzerwanie na terytorium Polski co najmniej od 2 lat na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, które uzyskał w związku z posiadaniem statusu uchodźcy nadanego w Polsce;

przebywać nieprzerwanie i legalnie na terytorium Polski co najmniej od 10 lat i spełniać łącznie trzy warunki: posiadać zezwolenie na osiedlenie lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, posiadać w Polsce stabilne i regularne źródło dochodu oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego.

1. Warunki uznania za obywateli polskich nieletnich cudzoziemców

• jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a małoletni przebywa w Polsce na podstawie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, a drugie z rodziców, nie posiadające obywatelstwa polskiego, wyraziło zgodę na to uznanie;

• co najmniej jednemu z rodziców zostało przywrócone obywatelstwo polskie, jeżeli małoletni przybywa w Polsce na podstawie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, a drugie z rodziców, nie posiadające obywatelstwa polskiego, wyraziło zgodę na to uznanie.

Uznanie za obywatela polskiego odbywa się na wniosek zainteresowanej osoby, który składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce faktycznego zamieszkania cudzoziemca, a nie zameldowania.

Za wyjątkiem przepisów odnoszących się do małoletnich warunkiem koniecznym do uznania za obywatela polskiego jest znajomość języka polskiego potwierdzona certyfikatem znajomości języka uzyskanym po zdaniu egzaminu państwowego, świadectwem ukończenia szkoły w Polsce lub świadectwem ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim

W Polsce Konstytucja RP jednoznacznie określa, że jedynym sposobem utraty polskiego obywatelstwa jest jego zrzeczenie się. Państwo samo nie może odebrać obywatelstwa jednostce.

5. Bezpaństwowcy

Osoba, która straciła jedyne posiadane obywatelstwo staje się apatrydą.

Istnieją dwa podstawowe sposoby nabycia statusu bezpaństwowca:

- pierwszym jest urodzenie się z rodziców, których pochodzenie jest nieznane (np. uchodźcy, nielegalni imigranci), a państwo narodzenia nie godzi się na przyznanie takiemu dziecku swojego obywatelstwa

- drugim jest utrata obywatelstwa (np. w drodze pozbawienia go) i nie uzyskania innego w zamian.

Sytuacja osoby bezpaństwowej jest niebywale trudna, gdyż jest pozbawiona wszelkiej ochrony politycznej, a co najwyżej może w tej kwestii liczyć na dobrą wolę któregoś z państw. W państwach demokratycznych, chroniących prawa człowieka mogą liczyć na pomoc Rzeczników Praw Obywatelskich.

Problem zjawiska apatrydztwa został zauważony i poważnie potraktowany w wieku XX, kiedy to wpierw Liga Narodów, a później ONZ (w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka) uznała go za stan dalece niepożądany. Efektem tego była konwencja przyjęta 20 września 1954 r. przez ONZ o statusie osób nie posiadających obywatelstwa – apelowała ona do państw o wychodzenie naprzeciw sytuacji apatrydów i nadawanie im obywatelstwa.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/P, 3/P, 4/F, 5/F, 6/F, 7/P, 8/F