5. Rodzaje państw. Republiki

LEKCJA NR 5. RODZAJE PAŃSTW. KRYTERIUM FORMY PAŃSTWA. REPUBLIKI

1. Definicja

Republika-głowa państwa jest wybierana przez naród w głosowaniu bezpośrednim albo w pośrednim przez parlament

Jest państwem, w którym najwyższe władze państwowe są powoływane na określony czas w wyborach powszechnych lub w wieloosobowych kolegiach wywodzących się z wyborów powszechnych. Przykładem takiego systemu rządów jest system Stanów Zjednoczonych. Specyficznym przykładem jest Szwajcaria, gdzie głową państwa jest siedmioosobowa Rada Związkowa, która jest jednocześnie rządem.

2. Kryterium ilości osób dopuszczonych do rządów

• tyrania/dyktatura- władzę sprawuje jedna osoba, z naruszeniem obowiązujących zasad
• oligarchia- władzę sprawuje niewielka grupa ludzi, wywodząca się z warstw uprzywilejowanych
• demokracja- udział wszystkich obywateli, posiadających pełnię praw politycznych, w sprawowaniu władzy

3. Kryterium sposobu sprawowania władzy( reżim polityczny, ustrój)

• autorytarny-

1. autorytaryzm to niedemokratyczny system rządów, w którym rządząca jednostka, bądź instytucja nie liczy się z politycznymi preferencjami rządzonych, a przy walce z opozycją nie waha się sięgnąć do represji. W tym aspekcie autorytaryzm może być zastąpiony faktycznie słowem totalitaryzm albo tyrania, dyktatura, satrapia.

2. autorytaryzm to ideologia polityczna, która zakłada potrzebę istnienia silnej władzy, sprawowanej przez jednego przywódcę. Potrzebę wprowadzenia hierarchizacji politycznej, jak również walkę z zasadami demokracji.

3. Kult jednostki, która nie piastuje specjalnego stanowiska jak w totalitaryzmie

4. Brak wiodącej ideologii, rządzący często podkreślają swoje przywiązanie do religii

5. Istnieją wolne media, których działanie jest kontrowane przez cenzurę

6. Gospodarka wolnorynkowa- rządzący wspierają działanie przedsiębiorców popierających rząd

• totalitarny-

to system polityczny, w którym rządzący sprawują arbitralną kontrolę nad społeczeństwem, wcielając w życie ideologię, która jest niepodważalna i nie podlega krytyce. Cechy totalitaryzmu:

1. jedna ideologia- może być wcielana w życie zarówno ideologia skrajnie prawicowa, czyli faszyzm, jak i skrajnie lewicowa, czyli komunizm. Może być również realizowana ideologia religijna, pojmowana w sposób fundamentalny.

2. jedna partia, rządzona przez jednego przywódcę- działalność innych partii jest prawnie zabroniona

3. system kontroli politycznej oparty o represje- aparat represji jest wydzielony z aparatu przymusu i działa na specjalnych prawach albo poza prawem

4. całkowita kontrola rządzącej elity nad armią- armia ma charakter upolityczniony, kadra oficerska należy do partii

5. całkowita kontrola rządzącej partii (elity) nad środkami masowego przekazu- wolne media nie istnieją

6. centralnie sterowana gospodarka- model gospodarki nakazowo-rozdzielczej, który zakłada ustalanie cen, płac oraz charakteru produkcji i redystrybucji na poziomie centralnego planu. W modelu takim przedsiębiorstwa nie są samodzielnymi podmiotami

7. Kult jednostki- którym rządząca elita stara się zastąpić religię (religia w tym systemie jest zawsze prześladowana zgodnie z panującą tendencją, że może obowiązywać tylko jedna ideologia). Przywódca zajmuje zawsze jakieś eksponowane, utworzone tylko dla niego stanowisko

8. Koncepcja wroga zewnętrznego/ wewnętrznego- jej celem było dzielenie

społeczeństwa, tłumaczenie niepowodzeń, sankcjonowanie istnienia aparatu

represji, konsolidował partię

• Demokratyczny- państwo, w którym suwerenem jest naród, zasady ustrojowe są zatwierdzone w konstytucji

4. zależności między głową państwa a szefem rządu oraz procedurę odpowiedzialności rządu:

• systemy prezydialne

1. prezydent pochodzący z wyborów powszechnych jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu

2. Prezydent powołuje rząd składający się z ministrów odpowiedzialnych przed nim

3. Prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej, a ze stanowiska może być usunięty tylko przez pociągnięcie go do odpowiedzialności konstytucyjnej za naruszenie konstytucji i ustaw, z zachowaniem specjalnej procedury w parlamencie.

4. Nie można łączyć miejsca w rządzie i w parlamencie, funkcjonowanie rządu jest niezależne od parlamentarnej większości Prezydent nie może rozwiązać parlamentu

5. Przykładem takiego systemu rządów jest system Stanów Zjednoczonych. Specyficznym przykładem jest Szwajcaria, gdzie głową państwa jest siedmioosobowa Rada Związkowa, która jest jednocześnie rządem.

• systemy parlamentarne

1. system, w którym funkcje głowy państwa i szefa rządu są rozdzielone

2. Parlament to organ kolegialny, sprawujący władzę ustawodawczą, pochodzący z wyborów powszechnych - zajmuje stanowisko nadrzędne lub co najmniej równorzędne w stosunku do organów władzy wykonawczej

3. Większość parlamentarna powołuje rząd, który jest od niej zależny, jest przed nim odpowiedzialny politycznie

4. Rząd ustępuje po otrzymaniu wotum nieufności w parlamencie

5. Funkcje w rządzie i parlamencie mogą być łączone; ministrami i premierami często zostają posłowie

6. Głowa państwa ma prawo do rozwiązania parlamentu

7. Przykładem parlamentarnego system rządów są systemy rządów Francji i Niemiec, także Wielkiej Brytanii i Szwecji

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/P