6. DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA

LEKCJA NR 6. DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA

1.DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA—

• polega na podejmowaniu decyzji ( rozstrzygnięć) o charakterze publicznym przez suwerenną zbiorowość w skali państwa, jego jednostki terytorialnej lub określonej instytucji publicznej
• Upoważnieni politycznie członkowie suwerennej zbiorowości mają możliwość bez pośrednictwa osób trzecich uczestniczyć w podejmowaniu władczego rozstrzygnięcia
• Dobrze spełniała swoją rolę w niewielkich terytorialnie greckich polis oraz w średniowiecznych korporacjach zawodowych. Nadal jest funkcjonalna wszędzie tam gdzie należy podjąć decyzję o niewielkim stopniu skomplikowania, którą da się rozwiązać w prostej, czytelnej alternatywie

2. FORMY DEMOKRACJI BEZPOŚREDNIEJ

A. REFERENDUM-forma demokracji bezpośredniej polegająca na rozstrzyganiu określonej kwestii publicznej w głosowaniu przez uprawnionych do tego obywateli wyróżniamy

• Klasyfikacja referendum:

1. kryterium prawa

-referendum obligatoryjne-jeżeli przy rozstrzyganiu danej

kwestii musi być ono przeprowadzone

-fakultatywne-jeśli prawo jedynie dopuszcza, ale nie narzuca przeprowadzenie referendum

1. kryterium zasięgu terytorialnego

-ogólnokrajowe( ogólnonarodowe)

-referendum regionalne

-referendum lokalne- przeprowadza się je w skali jednostki

podziału administracyjnego( powiatu, gminy)

referendum zakładowe- ograniczone do ram jednej

instytucji

1. Ze względu na sposób przyjęcia określonego rozstrzygnięcia

-referendum aprobatywne( afirmatywne)-sprowadza się do przyjęcia podanej decyzji

-referendum derogacyjne- odrzucenie danej decyzji

1. ze względu na podmiot decyzyjny

-rozstrzygające( wiążące)- naród decyduje o odrzuceniu

bądź przyjęciu jakiegoś projektu

-konsultatywne- decyzja ostateczna o przyjęciu bądź odrzuceniu jakiegoś projektu należy do organów państwowych

b. Zasady przeprowadzania referendum w Polsce

• referendum ogólnokrajowego

-Art. 125 Konstytucji mówi o tym, że referendum może być przeprowadzone w sprawach szczególnie ważnych dla państwa

- Ogólnokrajowe referendum zarządza Sejm (większością bezwzględną głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczny posłów), bądź prezydent RP po wyrażeniu zgody przez Senat

- Wynik ogólnokrajowego referendum jest wiążący jeśli wzięła w nim udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania obywateli

- Ważność wyników jest zatwierdzana przez Sąd Najwyższy.

• referendum lokalne przeprowadza się z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej:

-10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu

-5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa

-Referendum jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30%

uprawnionych do głosowania

c. Historia referendum w powojennej Polsce

PRL

• 30 czerwca 1946- referendum ludowe (3 x tak)
• 29 listopada 1987 – referendum o reformach politycznych i gospodarczych ( 2x tak )

III Rzeczpospolita

W okresie III RP odbyły się następujące referenda ogólnokrajowe:

• 18 lutego 1996 – referendum uwłaszczeniowego i referendum o niektórych kierunkach wykorzystania mienia państwowego( tzw. referendum prywatyzacyjne)
• 25 maja 1997 – referendum o przyjęciu konstytucji
• 7-8 czerwca 2003 – referendum akcesyjne
• 6 września 2015- referendum w sprawie Jednomandatowych Okręgów Wyborczych i finansowania partii z budżetu państwowego

B. PLEBISCYT- forma głosowania powszechnego w kwestiach publicznych szczególne ważnych dla obywateli całego państwa bądź danego terytorium. Głosujący biorą pod uwagę całokształt uwarunkowań na rzecz preferowanego przez nich rozstrzygnięcia

C. INICJATYWA LUDOWA- forma demokracji bezpośredniej polegająca na wnoszeniu przez grupę obywateli projektów aktów prawnych.

• • Prawo inicjatywy ustawodawczej nie obejmuje możliwości zgłoszeniu projektów zmiany konstytucji, oraz ustawy budżetowej, ustawy o prowizorium budżetowym oraz o udzielaniu gwarancji finansowych.
  • Aby zgłosić projekt ustawy musi powstać 15-osobowy komitet ustawodawczej inicjatywy. Komitet ten przygotowany projekt zgłasza do Marszałka Sejmu. Ma także prawo propagować i rozpowszechniać go. Następnie komitet przez trzy miesiące zbiera podpisy (100 tys.), które są później przedkładane Marszałkowi Sejmu. Wówczas rozpoczyna się droga legislacyjna projektu ustawy.   

D. WETO LUDOWE- forma demokracji bezpośredniej za pomocą której obywatele mają prawo odrzucenia aktu lub decyzji podjętej przez uprawniony do tego organ władzy publicznej

Weto ludowe przewiduje np. konstytucja Szwajcarii - konstytucja federalna z 1998 przewiduje, iż 50 tys. obywateli lub 8 kantonów może wystąpić z wnioskiem o poddanie ustawy lub niektórych umów międzynarodowych pod głosowanie ludowe, wyniki głosowania decydują następnie o ważności zakwestionowanego aktu.

E. RECALL- prawo obywateli do odwoływania urzędników pochodzących z wyborów powszechnych. Do odwołania wystarczy zebranie odpowiedniej liczby podpisów. Recall dotyczy najczęściej władz lokalnych.

W Polsce rolę recall pełni referendum lokalne w sprawie odwołania organów stanowiących samorządu terytorialnego. Brak jest natomiast odpowiednich regulacji kształtujących wprost instytucję weta ludowego w odniesieniu do aktów prawnych.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/F, 5/F, 6/P, 7/P, 8/P, 9/P