1. System polityczny Wielkiej Brytanii

LEKCJA NR 1. USTRÓJ POLITYCZNY WIELKIEJ BRYTANII

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej jest zamieszkane przez 61,22 mln osób. Zajmuje obszar o powierzchni 245 tys. km2 . Jest to jeden z najgęściej zaludnionych krajów w Europie – na 1 km2 przypada 249 mieszkańców (dla porównania – w Polsce gęstość wynosi 124 osoby/km2 ). Pod względem administracyjnym składa się z 4 części: Anglii, Szkocji, Walii, Irlandii Północnej. Trzy pierwsze bywają łącznie nazywane Wielką Brytanią.

Królowa Elżbieta II Windsor Premier Boris Johnson

1. Ustrojem politycznym Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej jest monarchia parlamentarna, w ramach której funkcjonuje system gabinetowo-parlamentarny.

2. Najważniejsze organy państwa:

• monarcha

• dwuizbowy Parlament

• Gabinet wraz z Premierem.

3. System dwupartyjny i związane z nim funkcjonowanie gabinetu cieni.

4. Specyficzną cechą ustroju Wielkiej Brytanii jest brak konstytucji w znaczeniu formalnym (konstytucji spisanej). Zamiast tego, o ustroju państwa informuje konstytucja w sensie materialnym, to znaczy ogół norm i zasad dotyczących wykonywania władzy.

5. MONARCHA

• władca dziedziczny

• „król panuje, ale nie rządzi „ władza królewska została w całości przeniesiona na parlament, gabinet i sądy

• Pozostałe uprawnienia (tak zwane prerogatywy królewskie) mają formalnie dosyć szeroki zakres

• król jest zwierzchnikiem i naczelnym wodzem sił zbrojnych

• ma prawo wypowiadania wojny i zawierania pokoju

• może zwoływać i rozwiązywać parlament

• ma prawo sankcji ustaw (w praktyce jednak król przestał używać prawa sankcji ustaw, ostatni raz użył tej prerogatywy na początku XVIII wieku), co spowodowało utratę tego uprawnienia )

• prawo łaski

• ponadto mianuje wszystkich wyższych urzędników (w tym członków rządu)

• wszystkie decyzje królewskie wymagają ministerialnej kontrasygnaty, co oznacza, że król nie podejmuje decyzji, a tylko je uprawomocnia

• król nie ponosi również za żadną decyzję odpowiedzialności, zgodnie z maksymą: Król nie może czynić źle)

6. PARLAMENT BRYTYJSKI

• Izba Gmin (izba niższa, ale rola nadrzędna wobec Izby Lordów)

- zmienny skład liczbowy

- uzależniony od liczby jednomandatowych okręgów wyborczych. Obecnie Izba gmin liczy 650 członków

- czynne jak i bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 18 lat

-Okres pełnomocnictw (nie kadencji) może trwać maksymalnie pięć lat

• Izba Lordów (izba wyższa)

-dziedzicznych i dożywotnich lordów, z lordów duchownych oraz z lordów prawa ( obecnie około 900)

- pełni przede wszystkim funkcję doradczą( od 1911r.)

- zgłaszanie poprawek do ustaw opracowywanych w Izbie Gmin

- może zgłaszać projekty ustaw do Izby Gmin

-Ponadto, Izba Lordów pełni funkcję sądu apelacyjnego najwyższej instancji

W końcu ubiegłego stulecia powołano do życia oddzielne parlamenty/zgromadzenia narodowe Szkocji (129 deputowanych), Walii (60 deputowanych) i Irlandii Północnej (108 deputowanych).

7. WŁADZA WYKONAWCZA

• Specyficzną cechą ustroju jest rozróżnienie pomiędzy rządem a gabinetem

• Rządem - ogół ministrów powoływanych przez premiera lub monarchę; ich liczba sięga stu osób, są oni odpowiedzialni za właściwy kontakt pomiędzy parlamentem, królem, a gabinetem

• Gabinet -właściwy organ władzy wykonawczej, który zbiera się na wspólnych posiedzeniach i któremu przewodzi premier

-składa się z około 21 osób

- monarcha powierza liderowi zwycięskiej partii stanowisko premiera i powierza mu sformowanie rządu

- Premier musi być członkiem Izby Lordów lub Izby Gmin

-Obowiązuje zasada, wedle której wszyscy członkowie gabinetu powinni być członkami parlamentu

• Gabinet Cieni- Lider najsilniejszej w parlamencie partii opozycyjnej obejmuje stanowisko Lidera Opozycji Jej Królewskiej Mości

-Otrzymuje przy tym służbową pensję w wysokości trzech piątych pensji premiera

-Partia opozycyjna powołuje własny rząd z pełną obsadą ministerialną (tak zwany gabinet cieni), dzięki czemu jest w każdej chwili gotowa by przejąć władzę

- Ponadto, członkowie gabinetu cieni mają rywalizować w trakcie debat parlamentarnych ze swoimi rządowymi odpowiednikami

8. STRUKTURA SĄDOWNICTWA W WIELKIEJ BRYTANII

• sądy pokoju- najniższy szczebel sądownictwa, w których orzekają (bezpłatnie) niezawodowi sędziowie pokoju. Kadra sędziów zawodowych jest bardzo nieliczna, a większość spraw sądowych załatwiana jest w sądach pokoju

• sądy hrabstw - stanowią wyższą instancję

• Sądem Najwyższym

• Sąd Izby Lordów- najwyższy sąd apelacyjny

• W sądownictwie brytyjskim nie funkcjonuje instytucja sądów administracyjnych - ich funkcję pełnią sądy hrabstw i sądy pokoju.

9. NAJWAŻNIEJSZE PARTIE WIELKIEJ BRYTANII

• Partia Konserwatywna - prawica,centroprawica

• Partia Pracy- centrolewica. i lewica

•  Liberalni Demokraci- centrum

• Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa- prawica