LEKCJA NR 11 PODZIAŁ TERYTORIALNY PAŃSTWA I ADMINISTRACJA TERENOWA

1.Podziałem terytorialnym określa się względnie trwałe rozczłonkowanie przestrzenne kraju dokonywane tylko dla jednej grupy lub określonych jednostek organizacyjnych państwa.

2. Wyróżnia się trzy rodzaje podziału terytorialnego

• • Zasadniczy
  • Pomocniczy
  • Specjalny

3. W Polsce obowiązuje trójstopniowy podział zasadniczy na województwa, powiaty, gminy, który został wprowadzony na mocy ustawy z 24 lipca 1998, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku.

4.Cechy polskiego systemu samorządowego

• Polski system samorządowy nie jest hierarchiczny
• każdy szczebel samorządu jest niezależny i działa w ramach swoich kompetencji realizując powierzone sobie zadania( czyli np. wojewoda nie może niczego narzucić staroście a ten wójtowi)
• rząd nie jest zwierzchnikiem samorządów, jedynie kontroluje czy samorządy działają zgodnie z obowiązującym prawem. Gdyby w tym względzie stwierdzono by nieprawidłowości to premier może zawiesić organy samorządowe i wyznaczyć zarząd komisaryczny oraz komisarza, który zastąpi zawieszone organy.

5. Zasady na których jest oparty podział terytorialny:

• Zasada pomocniczości- państwo powinno zajmować się tylko tym czym samodzielnie nie mogą się zajmować obywatele
• Zasada decentralizacji- przesunięcie uprawnień i odpowiedzialności z organów rządowych na struktury samorządu terytorialnego oraz prawne zagwarantowanie środków finansowych na działanie tych struktur
• Zasada prymatu zespolenia terytorialnego- dominacja nad innymi podziałami
• Zasada unitarności- jednolitość struktury terytorialnej

I PODZIAŁ ZASADNICZY

1. WOJEWÓDZTWO- największa jednostka podziału administracyjnego kraju, a zarazem regionalna wspólnota rządowo- samorządowa, w której występują organy rządowe i samorządu lokalnego. W Polsce mamy 16 województw.

2. Zadania Samorządu Województwa:

1) Pielęgnowanie polskości oraz rozwój i kształtowanie świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej mieszkańców
2) Pobudzanie aktywności gospodarczej,
3) Podnoszenie konkurencyjności i innowacyjności gospodarki województwa,
4) Zachowanie wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego uwzględniających potrzeby przyszłych pokoleń,
5) Kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego,
6) Tworzenie warunków rozwoju gospodarczego,
7) Utrzymanie i rozbudowa infrastruktury społecznej i technicznej o znaczeniu wojewódzkim,
8) Wykonywanie usług publicznych o charakterze i zasięgu regionalnym.

Struktura władzy w województwie:

Administracja samorządowa Administracja rządowa

- sejmik województwa, zbiera się

przynajmniej raz na kwartał, siedzibą

sejmiku jest stolica województwa,

z wyjątkiem województwa lubuskiego

i kujawsko-pomorskiego

( wybierają go dorośli mieszkańcy)

organ uchwałodawczo- kontrolny,

wybierany na 4-letnią kadencję

-zarząd województwa( 5 osób) -wojewoda

( powoływany przez sejmik, ( powołuje go premier,)

ma kompetencje wykonawcze,

na czele stoi marszałek)

- Urząd Marszałkowski -Urząd Wojewódzki

Zadania wojewody:

1) Koordynuje działalność wszystkich organów administracji rządowej na terenie województwa,
2) Organizuje kontrolę wykonywania zadań wyznaczonych przepisami przez wymienione organy,
3) Zapewnia współdziałanie jednostek organizacyjnych działających na obszarze województwa w zakresie utrzymania porządku publicznego oraz zapobiega klęskom żywiołowym i usuwaniu ich skutków,
4) Może przedstawić pod obrady rządu projekty dokumentów rządowych w sprawach dotyczących województwa,
5) reprezentuje rząd na uroczystościach państwowych i w trakcie wizyt składanych przez przedstawicieli obcych państw na terenie województwa.

W województwie działają także organy administracji niezespolonej podlegające bezpośrednio odpowiednim ministrom i realizujące zadania wynikające z kompetencji tych ministrów. Są to:

• izby i urzędy skarbowe
• wojewódzkie i rejonowe komendy policji
• kuratoria oświaty
• Państwowa Inspekcja Sanitarna
• Inspekcja Ochrony Środowiska

POWIAT

• terytorialna wspólnota samorządowa, tworzona przez sąsiadujące ze sobą gminy
• powiat może także tworzyć miasto, wtedy mamy do czynienia z powiatem grodzkim
• W powiatach grodzkich władzę powiatu sprawują organy gminy
• Powiaty nie maja uprawnień nadrzędnych i nadzorczych wobec gmin.
• do spraw znajdujących się w gestii powiatu zalicza się:

-ochronę zdrowia

- drogi publiczne

- gospodarkę nieruchomościami

-porządek publiczny

- bezpieczeństwo obywateli i przeciwdziałanie bezrobociu

• obecnie w Polsce jest 373 powiaty, w tym 308 powiatów ziemskich i 65 miast na prawach powiatu.

Struktura władzy w powiecie:

Rada Powiatu

-organ uchwałodawczy, wybierany na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych i bezpośrednich,

Zarząd Powiatu

-organ wykonawczy wybierany przez Radę powiatu na czele, którego stoi starostwa

Starostwo

- starosta, wicestarosta, urzędnicy Zarządu Powiatu

Zadania samorządu powiatowego:
1) Oświata ponadpodstawowa,
2) Ochrona zdrowia i środowiska,
3) Ochrona przeciwpożarowa,
4) Wykonywanie nadzoru budowlanego,
5) Budowa i utrzymanie dróg międzygminnych,
6) Bezpieczeństwo i porządek publiczny,
7) Prowadzenie lokalnej obsługi sektora rolnictwa,
8) Obsługa administracyjna obywateli w zakresie nie prowadzonym przez gminy,
9) Utrzymanie powiatowych obiektów użyteczności publicznej,
10) Pomoc społeczna,
11) Kultura,
12) Kultura fizyczna i turystyka,
13) Gospodarka gruntami,
14) Przeciwdziałanie bezrobociu.

GMINA

• lokalna wspólnota samorządowa tworzona przez wszystkich obywateli zamieszkujących określone terytorium wykonująca zadania publiczne w imieniu własnym lub zlecone
• do zadań gminy należy m. in. sprawy związane z oświatą, ochroną zdrowia, komunikacją, gospodarką terenami
• W chwili obecnej w Polsce jest 2489 gmin

Struktura władzy w gminie:

Rada Gminy- organ uchwałodawczo- kontrolny wybierany w wyborach bezpośrednich i powszechnych na 4-letnią kadencję. Liczba radnych jest zależna od mieszkańców gminy, ale nie więcej niż 100

radnych. Zbiera się nie rzadziej niż raz na kwartał.

Zarząd Gminy- organ wykonawczy na czele którego stoi wójt ( w gminach wiejskich), albo prezydent lub burmistrz ( w gminach miejskich). Zarząd Gminy jest wybierany przez Radę gminy i składa się z 3 do 7 osób.

Urząd Gminy- urzędnicy

Zadanie Samorządu Gminnego:

Własne:

1) Gospodarka terenami, ochrona środowiska i ład przestrzenny,
2) Drogi gminne, ulice, place, mosty oraz organizacja ruchu drogowego,
3) Wodociągi, kanalizacja, oczyszczanie ścieków, wysypiska śmieci, zaopatrzenie w energię elektryczną i cieplną,
4) Lokalny transport drogowy,
5) Ochrona zdrowia,
6) Pomoc społeczna,
7) Komunalne budownictwo mieszkaniowe,
8) Oświata – szkolnictwo podstawowe, gimnazjalne, przedszkola,
9) Kultura,
10) Kultura fizyczna,
11) Targowiska i hale targowe,
12) Zieleń,
13) Cmentarze komunalne,
14) Porządek publiczny i ochrona przeciwpożarowa,
15) Utrzymanie gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych.

Zadania zlecone:

1. nadzór i wydawanie zezwoleń na uprawę maku i konopi włóknistych na obszarze gminy,
   2. pomoc kombatantom i innym osobom uprawnionym znajdującym się w trudnych warunkach materialnych,
   3. wybór ławników do sądów okręgowych oraz sądów rejonowych obejmujących swoją właściwością obszar gminy,
   4. wykonywanie zadań określonych w ustawie z dnia 10 kwietnia 1979 r o ewidencji ludności i dowodach osobistych ,
   5. prowadzenie Ewidencji działalności gospodarczej według właściwości miejsca zamieszkania przedsiębiorcy,
   6. wykonywanie zadań określonych w art. 11 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej
   7. świadczenie usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
   8. prowadzenie postępowań w sprawach dotyczących zgromadzeń,
   9. zadania na podstawie ustawy z dnia 11 maja 1994 r. o zadaniach zleconych gminie, związanych z organizacją i prowadzeniem spisów rolnych ,
   10. zadania określone w art. 3, 4 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw,
   11. sporządzanie i aktualizacja spisu wyborców (osób uprawnionych do głosowania), obsługa administracyjna i wykonywanie zadań związanych z organizacją i przeprowadzaniem wyborów na obszarze gminy, w związku z wyborami: do Sejmu i Senatu RP, Prezydenta RP, wyborami do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, oraz w trakcie referendum ogólnokrajowego.

Na realizację zadań zleconych gminy uzyskują od rządu dotacje i subwencje (nieodpłatna i bezzwrotna pomoc finansowa udzielana najczęściej przez państwo podmiotom (np. jednostkom samorządu terytorialnego, prywatnym przedsiębiorstwom, organizacjom społecznym i osobom fizycznym) dla poparcia ich działalność. Subwencja, w przeciwieństwie od dotacji ma charakter roszczenia prawnego).

II PODZIAŁY SPECJALNE

Tworzy się je dla określonych potrzeb administracji centralnej. Obecnie istnieje kilkadziesiąt form podziałów specjalnych np.

• 3 urzędy morskie
• 17 okręgów administracji lasów państwowych
• 14 okręgów administracji górniczej
• okręgi wojskowe
• dyrekcje okręgowe administracji kolejowej

III PODZIAŁY POMOCNICZE

Tworzy się je w gminach. Ustawa o samorządzie gminnym daje taką możliwość urzędom gminy.

Mogą to być np.

-sołectwa

• osiedla
• dzielnice miejskie

Jednostki podziału pomocniczego nie mają osobowości prawnej i własnego majątku

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/P, 2/P, 3/F, 4/F, 5/F, 6/P, 7/F, 8/P, 9/P, 10/P