10. Podział terytorialny
LEKCJA NR 11 PODZIAŁ TERYTORIALNY PAŃSTWA I ADMINISTRACJA TERENOWA
1.Podziałem terytorialnym określa się względnie trwałe rozczłonkowanie przestrzenne kraju dokonywane tylko dla jednej grupy lub określonych jednostek organizacyjnych państwa.
2. Wyróżnia się trzy rodzaje podziału terytorialnego
Zasadniczy
Pomocniczy
Specjalny
3. W Polsce obowiązuje trójstopniowy podział zasadniczy na województwa, powiaty, gminy, który został wprowadzony na mocy ustawy z 24 lipca 1998, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku.
4.Cechy polskiego systemu samorządowego
Polski system samorządowy nie jest hierarchiczny
każdy szczebel samorządu jest niezależny i działa w ramach swoich kompetencji realizując powierzone sobie zadania( czyli np. wojewoda nie może niczego narzucić staroście a ten wójtowi)
rząd nie jest zwierzchnikiem samorządów, jedynie kontroluje czy samorządy działają zgodnie z obowiązującym prawem. Gdyby w tym względzie stwierdzono by nieprawidłowości to premier może zawiesić organy samorządowe i wyznaczyć zarząd komisaryczny oraz komisarza, który zastąpi zawieszone organy.
5. Zasady na których jest oparty podział terytorialny:
Zasada pomocniczości- państwo powinno zajmować się tylko tym czym samodzielnie nie mogą się zajmować obywatele
Zasada decentralizacji- przesunięcie uprawnień i odpowiedzialności z organów rządowych na struktury samorządu terytorialnego oraz prawne zagwarantowanie środków finansowych na działanie tych struktur
Zasada prymatu zespolenia terytorialnego- dominacja nad innymi podziałami
Zasada unitarności- jednolitość struktury terytorialnej
I PODZIAŁ ZASADNICZY
1. WOJEWÓDZTWO- największa jednostka podziału administracyjnego kraju, a zarazem regionalna wspólnota rządowo- samorządowa, w której występują organy rządowe i samorządu lokalnego. W Polsce mamy 16 województw.
2. Zadania Samorządu Województwa:
1) Pielęgnowanie polskości oraz rozwój i kształtowanie świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej mieszkańców
2) Pobudzanie aktywności gospodarczej,
3) Podnoszenie konkurencyjności i innowacyjności gospodarki województwa,
4) Zachowanie wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego uwzględniających potrzeby przyszłych pokoleń,
5) Kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego,
6) Tworzenie warunków rozwoju gospodarczego,
7) Utrzymanie i rozbudowa infrastruktury społecznej i technicznej o znaczeniu wojewódzkim,
8) Wykonywanie usług publicznych o charakterze i zasięgu regionalnym.
Struktura władzy w województwie:
Administracja samorządowa Administracja rządowa
- sejmik województwa, zbiera się
przynajmniej raz na kwartał, siedzibą
sejmiku jest stolica województwa,
z wyjątkiem województwa lubuskiego
i kujawsko-pomorskiego
( wybierają go dorośli mieszkańcy)
organ uchwałodawczo- kontrolny,
wybierany na 4-letnią kadencję
-zarząd województwa( 5 osób) -wojewoda
( powoływany przez sejmik, ( powołuje go premier,)
ma kompetencje wykonawcze,
na czele stoi marszałek)
- Urząd Marszałkowski -Urząd Wojewódzki
Zadania wojewody:
1) Koordynuje działalność wszystkich organów administracji rządowej na terenie województwa,
2) Organizuje kontrolę wykonywania zadań wyznaczonych przepisami przez wymienione organy,
3) Zapewnia współdziałanie jednostek organizacyjnych działających na obszarze województwa w zakresie utrzymania porządku publicznego oraz zapobiega klęskom żywiołowym i usuwaniu ich skutków,
4) Może przedstawić pod obrady rządu projekty dokumentów rządowych w sprawach dotyczących województwa,
5) reprezentuje rząd na uroczystościach państwowych i w trakcie wizyt składanych przez przedstawicieli obcych państw na terenie województwa.
W województwie działają także organy administracji niezespolonej podlegające bezpośrednio odpowiednim ministrom i realizujące zadania wynikające z kompetencji tych ministrów. Są to:
izby i urzędy skarbowe
wojewódzkie i rejonowe komendy policji
kuratoria oświaty
Państwowa Inspekcja Sanitarna
Inspekcja Ochrony Środowiska
POWIAT
terytorialna wspólnota samorządowa, tworzona przez sąsiadujące ze sobą gminy
powiat może także tworzyć miasto, wtedy mamy do czynienia z powiatem grodzkim
W powiatach grodzkich władzę powiatu sprawują organy gminy
Powiaty nie maja uprawnień nadrzędnych i nadzorczych wobec gmin.
do spraw znajdujących się w gestii powiatu zalicza się:
-ochronę zdrowia
- drogi publiczne
- gospodarkę nieruchomościami
-porządek publiczny
- bezpieczeństwo obywateli i przeciwdziałanie bezrobociu
obecnie w Polsce jest 373 powiaty, w tym 308 powiatów ziemskich i 65 miast na prawach powiatu.
Struktura władzy w powiecie:
Rada Powiatu
-organ uchwałodawczy, wybierany na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych i bezpośrednich,
Zarząd Powiatu
-organ wykonawczy wybierany przez Radę powiatu na czele, którego stoi starostwa
Starostwo
- starosta, wicestarosta, urzędnicy Zarządu Powiatu
Zadania samorządu powiatowego:
1) Oświata ponadpodstawowa,
2) Ochrona zdrowia i środowiska,
3) Ochrona przeciwpożarowa,
4) Wykonywanie nadzoru budowlanego,
5) Budowa i utrzymanie dróg międzygminnych,
6) Bezpieczeństwo i porządek publiczny,
7) Prowadzenie lokalnej obsługi sektora rolnictwa,
8) Obsługa administracyjna obywateli w zakresie nie prowadzonym przez gminy,
9) Utrzymanie powiatowych obiektów użyteczności publicznej,
10) Pomoc społeczna,
11) Kultura,
12) Kultura fizyczna i turystyka,
13) Gospodarka gruntami,
14) Przeciwdziałanie bezrobociu.
GMINA
lokalna wspólnota samorządowa tworzona przez wszystkich obywateli zamieszkujących określone terytorium wykonująca zadania publiczne w imieniu własnym lub zlecone
do zadań gminy należy m. in. sprawy związane z oświatą, ochroną zdrowia, komunikacją, gospodarką terenami
W chwili obecnej w Polsce jest 2489 gmin
Struktura władzy w gminie:
Rada Gminy- organ uchwałodawczo- kontrolny wybierany w wyborach bezpośrednich i powszechnych na 4-letnią kadencję. Liczba radnych jest zależna od mieszkańców gminy, ale nie więcej niż 100
radnych. Zbiera się nie rzadziej niż raz na kwartał.
Zarząd Gminy- organ wykonawczy na czele którego stoi wójt ( w gminach wiejskich), albo prezydent lub burmistrz ( w gminach miejskich). Zarząd Gminy jest wybierany przez Radę gminy i składa się z 3 do 7 osób.
Urząd Gminy- urzędnicy
Zadanie Samorządu Gminnego:
Własne:
1) Gospodarka terenami, ochrona środowiska i ład przestrzenny,
2) Drogi gminne, ulice, place, mosty oraz organizacja ruchu drogowego,
3) Wodociągi, kanalizacja, oczyszczanie ścieków, wysypiska śmieci, zaopatrzenie w energię elektryczną i cieplną,
4) Lokalny transport drogowy,
5) Ochrona zdrowia,
6) Pomoc społeczna,
7) Komunalne budownictwo mieszkaniowe,
8) Oświata – szkolnictwo podstawowe, gimnazjalne, przedszkola,
9) Kultura,
10) Kultura fizyczna,
11) Targowiska i hale targowe,
12) Zieleń,
13) Cmentarze komunalne,
14) Porządek publiczny i ochrona przeciwpożarowa,
15) Utrzymanie gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych.
Zadania zlecone:
nadzór i wydawanie zezwoleń na uprawę maku i konopi włóknistych na obszarze gminy,
2. pomoc kombatantom i innym osobom uprawnionym znajdującym się w trudnych warunkach materialnych,
3. wybór ławników do sądów okręgowych oraz sądów rejonowych obejmujących swoją właściwością obszar gminy,
4. wykonywanie zadań określonych w ustawie z dnia 10 kwietnia 1979 r o ewidencji ludności i dowodach osobistych ,
5. prowadzenie Ewidencji działalności gospodarczej według właściwości miejsca zamieszkania przedsiębiorcy,
6. wykonywanie zadań określonych w art. 11 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej
7. świadczenie usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
8. prowadzenie postępowań w sprawach dotyczących zgromadzeń,
9. zadania na podstawie ustawy z dnia 11 maja 1994 r. o zadaniach zleconych gminie, związanych z organizacją i prowadzeniem spisów rolnych ,
10. zadania określone w art. 3, 4 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw,
11. sporządzanie i aktualizacja spisu wyborców (osób uprawnionych do głosowania), obsługa administracyjna i wykonywanie zadań związanych z organizacją i przeprowadzaniem wyborów na obszarze gminy, w związku z wyborami: do Sejmu i Senatu RP, Prezydenta RP, wyborami do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, oraz w trakcie referendum ogólnokrajowego.
Na realizację zadań zleconych gminy uzyskują od rządu dotacje i subwencje (nieodpłatna i bezzwrotna pomoc finansowa udzielana najczęściej przez państwo podmiotom (np. jednostkom samorządu terytorialnego, prywatnym przedsiębiorstwom, organizacjom społecznym i osobom fizycznym) dla poparcia ich działalność. Subwencja, w przeciwieństwie od dotacji ma charakter roszczenia prawnego).
II PODZIAŁY SPECJALNE
Tworzy się je dla określonych potrzeb administracji centralnej. Obecnie istnieje kilkadziesiąt form podziałów specjalnych np.
3 urzędy morskie
17 okręgów administracji lasów państwowych
14 okręgów administracji górniczej
okręgi wojskowe
dyrekcje okręgowe administracji kolejowej
III PODZIAŁY POMOCNICZE
Tworzy się je w gminach. Ustawa o samorządzie gminnym daje taką możliwość urzędom gminy.
Mogą to być np.
-sołectwa
osiedla
dzielnice miejskie
Jednostki podziału pomocniczego nie mają osobowości prawnej i własnego majątku